 : , ,    -
  


  ,   ,    ,             , , ,     .       ,     XIX  XX .     ,   ,   .    ,     ,      ,   - .   ,   ,        ,         .





 

 : , ,    -



Venan tietoakadeemii

Karjalan tiedokeskus

Kielen, literatuuran da histourien instituuttu

Dmiitrii Pozarskoin yliopisto



L.I. Ivanova



Kyly:

karjalaizien tavat da uskomukset, rahvahan liecetiedo da kylyn haltijat




Moskovu

Dmiitrii Pozarskoin yliopisto 2016



      ,     



           



 

   ..  :

   .. ,

   .. ,

   .. ,

   .. ,

   .. 







     ,     [1 - :   ,  ,  , .],     [2 - :   /     ( ).].         XX .   ( ) ,        ,              - .   ,   XIX    XX ,       [3 - : SKS  /   .].        ,     .

    ,   ,  ,     ,     .   . . , . . , .     ,    XIXXX-          [4 - : .].            (  ).

        -    .         [5 - Virtaranta . Lyydil?isi? tekstej?. Osa II. Helsinki, 1963.453 s.; Virtaranta P. Lyydil?isi? tekstej?. Osa III. Helsinki, 1964. 402 s.; Virtaranta P. Vienan kansa muistelee. Porvoo-Hel-sinki, 1958. 808 s.].

        ,   ,     ,    (Raja-Karjala)    (Vienan Karjala)[6 - Paulaharju S. Matkakuvia karjalan kankailta. 1907. Helsinki, 1981. 118 s.; Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. 109 s.; Paulaharju S. Syntym?, lapsuus ja kuulema. Vienan Karjalan tapoja ja uskomuksia. Jyv?skyl?, 1995. 248 s.].               Suomen kansan vanhat runot (  ) [7 - : SKVR  ,  :   ( ).].

          .  1992     . .   . .      [8 -  .,  . .      //     . , 1992. .6885.]. . .        ,        [9 -  . .   . ., 1977. .101102, 107109;  . .     . ., 1985. .2436.].            . .   . . [10 -  . .  . , 1992. 296 .;  . .      // . . .  . , 2003. .4969.]. . .      [11 -  . .      //  . .  . , 2003. .170174.].

      .        . [12 - Vahros I. Gesghihte und Folklore der grossrussischen Sauna. FFC. N 197. Helsinki, 1966. 360 pp.].  2004                 [13 -        / . . . . . ., 2004.288 .].   . .         [14 -  . .      // . . .  :   . ., 2004. .2694.].   ,   

,   . . [15 -  . .      . , 1993. 228 .;  . .        ,    //        . , 2009.. 302317;  . .      //  . 1. 2015. .133141.].  , , ,   ,   ,    ,    [16 - , ,  / . . . , . . , . .   . , 1992. 190 .].       (     )    . . [17 -  . .       //     . , 1992. .86109.].    ,    ,  . . [18 -  . .          //     . 2012. 4. .5767.].

               ,    ,         XIX    XX .                 .       ,      (,   ,     )       .

                  ,     .

        .           .        ,         syndyzet   - kylyniz?nd?t da kylynem?nd?t,      ,   .       ,       , ,  (     : , , ,          )  -.   lemmennostokyly      ,         .   ,         ,   ,     ,   ,    .

    ,        ,      ,         ,   .

        ,   ,    ,          .

  ,    ,      .     ,     ,      , ,   ,     ,    .

,      ,    : , , , .

               .

          ,          PK . .   .  . . .      ,   ... . . , ... A. . , ... . . , ... . . , ... B. . ,    : ... . . .




        -


  ,   ,     ,    ,        [19 -        / . . . . . ., 2004.].        .      ,     945    ,     [20 -   . .-., 1950. . 228.].  ,        ,         :         ,    ,  ,   ,    ,      ,    ,     ,     ,     ,   .     ,   ,    ,     ,   [21 -   . .-., 1950. . 208.].   .   1972   ,        ,    - ,       [22 -  . .  ,   // , , . , 1992. . 19.].           VVIII       -  ,    .      ,      ,      VIIVII ,                  1113 [23 -  .     //  /  . . . , . . ., 1984. . 14.].

        -.   . . ,      IX ,   X                  蔻[24 -  . .         //       . ., 2004. .2728.].           - ,        ,       -,    .  ,         ,    .  ,   ,                    . [25 -  . .         //       . ., 2004. . 34.].

          . . .                   ,          -   - [26 -  . .      //  . 1. 2015. . 136.].  ,   -          ,     ,        .      ,   .  ,    ,  (  )    .           .     ,  ,    .     ,    ,           ,         ,       .   H. .          ,                            [27 -  . . 133.].

   ,           [28 -  .        //  /  .B. . , . . ., 1984. . 11.].          .

  ,           ,     1072 [29 -        / . . . . . ., 2004.C. 7.].    .         ;    , , .  balneum  , , ,  ,    [30 -  . .    . ., 2003.].     ,      .

        - ,        (H. . , . . , . , . . , . . )          ,                  [31 -        / . . . . . ., 2004. . 8, 10.].

    ,          . ,        . ,   1775 ,      ,               ,     [32 -   / . . . , . . . , 2003. . 83.].

  ,        -, ,     ,  ,   ,    ,   ,           .           [33 -  . .         //       . ., 2004. . 14.].

.  ,     XX       (   [34 -  . .          //     . 2012. 4. .5767.])    ,          .           .     .  ,    ,  ,   ()  ,    ,          .    ,      .         .   ,   ,      ,        [35 - Virtaranta . Tverin karjalaisten entist? el?m??. Porvoo-Helsinki, 1961. S. 80.].

      .    .            ,        .   ,         .  ,       .    ,  ,   ,           .            .   , ,          (-      ),   ,     (    ) .    ,       ,           .

       .         (,  ):       ,  .    ,   SKVR,     ,    ,   ,  talvella koissa kyly l?mmitet?h     [36 - SKVR 1,4:2407.]. ,    ,  ,     -  .

        .   (  )   kyly,  ,       ,    sauna.              .       ,        XX .

 ,    ,       .

         .            1143 [37 -  . .  :   . , 2004. . 114.]. . .  ,    XII.          .     , ,      ,         I  ..,     -   XIIXIV.    -     -         .       [38 -  . .98, 102.]. . .   ,             - ,         [39 -  . .    (XXV.) //         . , 2001. . 62.].     , -,      -    - ,  -,     .             -[40 -  . . 66.].    ,     ,     (1220 ):     ,  - ,        ,      [41 -  . . 81.].      1227 ,       ,     (     )          XX .

                          .   . -        .            .           , , ,     .      .          ,  .

,     ,    ,    ,   XVI   XVII.    .           .    - , ,   XVII.,          [42 -  . .63, 166167.].      1838     .      .  ,   .          ,    ,       .      .      ,        ,   ,      [43 -   .  , , . 18281842. , 1985. . 258.]. . .       -,    XIX       ,        [44 -  . .,  . .   . , 2009. . 242.].

           .     ,        , ,  - ,        .   XVXVII.      , , [45 -  . .   //   . , 1983. . 124.].  ,     , ,     ,      ,     [46 -   . .       .:  . .      //  . 1. 2015. .133141.].

         ,  .             ,    XIX  XX [47 - Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. 109 s.].

   ,   ,       .       ,  ,       ,         .    ,  -,     .         XX .        (     ),      .                  XX ;     .       p?re,            XX .

   XX       ,     ,      ,     .      ,      XX    ,     :     ,     ,      -.

        .  ,       ,     .         ,       [48 -  T. .      //       . ., 2004. . 231.].  ,     ,    ,    ,         ,           - .   ,   ,      ,         - ,  , ,  ,          .

   ,        ,        .      ,  ,      ,  :

		Kylyn piha pimits?inen,
		Kylyn toroka kaijatsainen,
		Kylyn kynnys korkejainen,
		Kyly vesi vilumoinen,
		Kyly l?yly kipakkainen,
		Kyly muila kartsakkainen,
		Kylyn lauvot korkejaiset,
		Kyly vasta raakatsainen.

		   ,
		   ,
		  ,
		  ,
		  ,
		  ,
		  ,
		  .

  ,  -    :

		Kyll? l?hen kylysehen:
		Jo on p?iv? valkijainen,
		Jo toroka leve?,
		Kylyn kynnys matalainen,
		Kyly vesi mieluhinen,
		Jo on muila lipe?inen,
		Jo on l?yly makejainen,
		Jo on lautsaset matalat,
		Jo on vasta pehmej?inen[49 - SKVRII: 299.].

		,    ,
		  ,
		  ,
		  ,
		  ,
		  ,
		  ,
		  ,
		  .




     


                    . - (    . .   . . )        ,  .       - ,       ,            


.          ,    .   . . ,             .           , ,      [50 -  . IL,  . .   . , 2009. .107108.]


.    ,      XIX   .   ,     ,    XIX       ,      ,   ,   .           .            -  .    -   -,    - .       [52 -  . .,  . .   //    -. , 2008. . 355.].

        ( )   ,     (, ).           ,      ,    ,   .           ,     .        ,     ,    (   )      .     ,   , -.     I  II  ..    [53 -  . .          II  . 1955. 2. .2740;  . .,  . .       XVIXVII. ., 1974. .164165.],       ,    .         ,        . ,         . , ,   XV.  772 ,     ,  ,  ,   ,  954 ,     1,25   [54 -  . .   //   . , 1983. . 116.].    ,     ,    ,  .    ,   ,     ,       ,     .  XVIXVII       -  ,     ,  ,   ,              [55 -  . . 117.].

           .  (  . ,        XVI ,        ,  Vedhen Em?   ;    vezi-sy?tt?ine  -;    vezi-vedoi  -),    (moaem?  -, moaem?-sy?tt?ine  --),      . ,    ,       ,      .       ,      ,    ( ,   )  ,     .      (        )    ,  ,    .

 XIX  XX   (         kalaaitat  nuottikodat)        ,        ,     ,  .   . .   . . ,         ,    [56 -  . .,  . .   . , 2009. . 127.].  ,      ,    [57 - Karjalan kielen sanakirja (: 8). Osa 2. Helsinki, 1974. S. 520.].     .    XIX     ,       ,    ,    [58 -  . ,     // . 1873. 6. .6566.].  ,   .   1907 ,      ,   ,  ,     .        ,     [59 - Paulaharju S. Matkakuvia Karjalan kankailta 1907. Helsinki, 1981. S. 4849, 68.].

    ,   ,   ,         .       ,         ,    ,      . ,   , ,  , ,  ,         syndyzet  spoassaizet.

           ,     ,             ,        -  [60 -  .  . M., 2002. . 48.].       .           ,    ,      .

 , ,  ,      ,             ,   [61 -        / . . . . . ., 2004. . 53.].

  . . ,      ,  ,  ,     [62 -    -     19   20  / . . . , . . . ., 1981. . 81.].     .     ,   .         .       .        ,   .           .      ,    .    .

        ,     .         .           ,    :      ,    .             .     ,    ,  ,   -  ,      - .      .    -,    .  ,         [63 -  ..,  . .      //     . , 1992. . 83.].  ,   ,         .        :      ,      (      kalman viha    kalman nen?),    tarttuu  ,   -   .

 . ,        kota   moakuoppa   .     ,     .       XII        [64 -  . .   . ., 1986. . 38.].         ,      ,     , , ,   .     -      ,   [65 -  H. .      //  . ., 1895. . 45.].       XVIII       [66 - Turunen A. Kalevalan sanat ja niiden taustat. Helsinki, 1981. S. 298.].   -        ,                    -[67 -  ..,  . .      //     . , 1992. . 68.].       ,  ,  .    (    kalasauna    meccukyly  )          XX .

        X ,          XVIXVII.[68 -  . .,  . .   . , 2009. . 310.].   . . ,    XVI   -,  ,    :    ,   ,   ,     ,  [69 -  . .   //   . , 1983. . 118.].

       -   [70 -  . .   . M.-JL, 1965. .114115.].   (  - )    ,      .        (     )    ,    .

         .   19071908         (Pohjos- ja It?-Karjala),      ,      [71 - Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. 109 s.].           - ,       .          . . .  ,       XIX   XX     -[72 -  () . .   . .-., 1965. . 115.]. , ,           . .     :    ,       XX ,  moakuoppasauna (   , -). Sill? kylpem?tt? ei karjalainen voi olla, ei senk??n vertaa kuin muu suomalainen         ,   ,   . -    ,  ,  [73 - Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. S. 9.].       :     ,    [74 - Inha I. K. Kalevalan laulumailta. Helsinki, 1999. S. 369.].

  ,   , .  ,         ,    .  ,         .  ,     ,  ,   - ,      .     ,      .        ,     .        ,        .       linttikivist?   .       . ,        ,       magei, makea.        .    ,               ,    ,   .      .        .       valgei kivi,        .     ,         .          ,   .   ,       ,     .         .   ,  . ,   .         [75 - Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. s. 3435.].

    ,     X . ,   -       ,   .  :       ,          ,         ,     .       ,    ,        .       ,   ,   ,    ,    [76 -  . .        69 . //      . ., 1965. .388389.].

  ,  XIII          .         XIX ,      [77 -  . .        //       . ., 2004. .164165.].

      ,   -,      

   XIX          , kylysincco, sencoine (.:  ).         .             XX [78 -  . .   . ., 1972. . 48.].  ,   . . ,     XX ,     [79 -  . .         //       . ., 2004. . 14.].   . . ,         ,  ,  ,   [80 -  . .,  . .   . , 2009. . 310.].     -          [81 -  . . 310.].  ,       XX     (,  .   )      ,        .            [82 -  . .   . ., 1972. . 47.].    -         ,        ,           ,      -.  ,       ,    :   1960- .   ,  ,  -,                [83 -  . .,  . .   . , 2009. . 310.].

    ,    .      ,    vuarnat.            ,    ,  ,   , .

       ,        ,       nurkkakivet  .        ,      .     ,       ,         .    ,   ,   () ,  -,        ,   .   ( -[84 -  . .    //     . . . .   . , 2001. . 182.])     [85 -  . .   . ., 1972. . 48.].     (    )    :    ()           ,      .   ,    ,    ()  ,       [86 - SKS 74/2598.].         . .  ,     XIX        ,      .  ,    ,   :         .     ,    .    :               ,    [87 -   .  , , . 18281842. , 1985. . 141, 306.].

  kylykattil,       ,   ,   XX ,    .   -      XX .        -  .  ,      ,      80- . ,        [88 -    -    / . . . , . . . , 1981. . 81.].              ( ) lynrepp?n?,   .       ,  - .   ,    .  ,       ,     - .    .

       ,     - .      XIX  . ,          ,    ,  - [89 -     ,  62 .]  [90 -   .  , , . 18281842. , 1985. . 187.].      ,        ,    .             (   )   .   kylynlautaiset        ,   kylynlaucat    [91 - KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 520.].  kylynlate   ,   ,    ,   ,         .     ,    [92 -  . .   . ., 1972. . 48.].        ,    .   ,   ,     ,     ;         hatarat,   [93 -   . .    .].              orret,            .

      ,  ,  ,      .    .            ,     [94 -  . . 48.].

. ,   1957-58    ,    .   -,      .      :   ,     .      (  ,               ,            ..).  ,      .     , ,      ,  .      ,   ,     l?ylykivet (  )[95 - Virtaranta . Tverin karjalaisten entist? el?m??. Porvoo-Helsinki, 1961. S. 73.].

       .     ,     hikikivi.

            .     ,     [96 - KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 521.]. , ,     :    - ,      ,     .     ,         -  Vedhen em?,     . ,        ,       .      ,  ,      ,    - . ,           ,   ,     ,      : Veiniz?ndy  moal, ristikanzu  vedeh!     ,  ()  !    ,        ,    : Veiniz?ndy  vedeh, ristikanzu  moal!     ,  ()  !

                (             ).       ,  .            .     , ,    .  ,    .       ,     :         [97 -  . .  . , 2006. . 264.].

     . ,        ,   ,       [98 - KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 521.]. - ,      - ()  hikikivi: se kivi on vedenitkija    . ,          [99 - Virtaranta P. Lyydil?isi? tekstej?. Osa 2. Helsinki, 1963. S. 401.].   , ,         ,         ,        [100 - Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki, 1991. S. 88.].

     ,     .             .        ,     .      ,      .  ,     ,         .     :

		Kivyt pellosta, vedyt meress?!
		?lk?? toratkoo, olkaa hyv?sti!
		Puuastijaa ?lk?? rikkoko!

		  ,   !
		 ,  -!
		   ![101 - Virtaranta P. Tverin karjalaisten entist? el?m??. Porvoo-Helsinki, 1961. S. 73, 7980.]

    :       .              ,        ,    : , ,   .

           .         ,    ,     .  ,    ,     .           .      :        ,  kyly.   kylykoukku.    kylylabjaine             . ,   ,    kylykalju, kylymally.         kylyleska.       kylysaikku.      kyly,        kylyliuhu,     kylykauhu.     ,    ,   . ,     ,     .   kylykartta   ,               . Kylyallas                ,      kylykorvo .   kylykattil      - .       kylypucci.   kylypata,  ,      ,     .   ,    . Kylykippaine        .          kylyrengi[102 - KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 520522.].

        XX ,          .   kylyrengit,    kylytoazat,  ,     XX ,   .  : Kylytoazu on korvienkel, vaskine kui juodu, pappiloiz on kylys toazad, meil pid?y rengizes pest?kseh    , ,  ;    ,      [103 - KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S.522.].

      XX     ,       p?re  .              ,         .

         . ,       ,     vezisuoni on, vezi juoksua:  -   -  haltia ei azetu[104 - SKS 73/1474.].      -   :    ,   ,      .

 ,  -         [105 - Virtaranta P. Lyydil?isi? tekstej?. Osa 2. Helsinki, 1963. S. 399.].     : M?nnyst? kaikki kylyt ollaa    [106 - HA 34/261.].   . , -         ,    . ,         ,     ,      ,   ,       , , .          markkuli.     ,   ,           ,        .     el?v?nhobj?. Ÿ      -     ,    ,      .      ukshavon p??h?n    ,   .         rauvankuonoo,         .        .       ,     ,     .            ,           ,     kusetettih korennon  [107 - Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. S. 107.].

  ,      ,     ,        . ,       [108 - Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki, 1991. S. 88.].

              tervu,    [109 - Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki, 1991. S. 88.].          .

       ,           [110 - Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki, 1991. S. 88.].     .       [111 - Virtaranta P. Tverin karjalaisten entist? el?m??. Porvoo-Helsinki, 1961. S. 76.].     ,      .             .

    -      -          2015 .   ,      XX       ,  .               .          ,     .         ,               .       telat,    .   , ,  .         XIX .      ,       ,         [112 -   .  , , . 18281842. , 1985. . 154.].  XXI          ,           ,        .               ,    ,   .  ,   ,   ,         ,               ,     .  ,      ,  : ,  ,  , .   . . ,       ,                   [113 -  ..    -  //     / . . . .   . , 2008. .223224.].       ,       ,      .           [114 -  . .        ,    //        . , 2009. . 302.].

         ,    .    - ,    ,                ,        .

      ,   , ,   ,   ,    .        ,       .             ,    .

     ,   ,  ,   ,  .     ,   .   ,       .    ,   ,  ,         .  ,   ,    ,     .    .     ,  ,  ,    .   ,       ,       .           .    ,    .     , , ,       .     .          .      ,       XX .      ,       .

           . ,   XX              : Vuatsiz on 25 taloidu, 5 kyly?[115 - KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 520.].    ,              : ,    ,    .  ,       ,       .        [116 -  . .   . M.-JL, 1965. . 116.].                    1950- .[117 -  . .     :        //    . . . . . , 2014. . 59.]. -  ,    XX   ,  ,  ,   .  . ,   1828         , ,   , ,      .     .    ,     [118 -   .  , , . 18281842. , 1985. . 22.]. , .       , -       .

            .      ,     ,   ,   ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  [119 -  .   . , 1978. . 211.].

      - ,   .    ,      1942     ,      - [120 - Taive I. Vatjalaista kansankultturia. Helsinki, 1981. S. 5051.].

 ,                      ,             .    ,    ,      .




   


           .

  ,        ,    kolmeh l?ylyh.      - ,      .

      [121 -  2390/24,  34/261.].       piika.   ,  [122 - Inha I. . Kalevalan laulumailta. Helsinki, 1999. S. 120.]. ,    :              .        .         ,       [123 -  . .   ,         (     ) //   --. , 2014. .6673.].

  -     ,    ,    ,       .     ,    ,   .

     ,      ,    .       ,      .   ,       ,   ,     .     , , ,   .         kylypuu  ,        [124 - KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 520.].       . [125 -   .  , , . 18281842. , 1985. . 208.].       .

  ,         :       [126 - Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. S. 98.].

 ,          .   -  ,  :        ,    [127 -   T.   2015   . .]. ,  ,          , , ,        [128 - H?m?l?inen A. Ihmisruumiin substanssi. Suomalais-ugrilaisten kansojen taikuudessa. Helsinki, 1920. S. 1846.].

      ,   ,     (   )       .

  ,    ,    ,    [129 -  2241/27.].    -     .         ,   .   ,  ,  ,    :   [130 - Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. S. 99.].

    ,  ,       .     ,    .         19071908 .          :       ,  ,      ; ,     , , , , ,     .   ,        [131 -  . .    // . 1980. 73. .743744.].       .   .  ,         1890 ,          XX ,    saunanudizmi   [132 - Virtanen L. Onnin yksill?. Kansanperinnett? ennen ja nyt. Mikkeli, 1984. S. 53.].        ,   ,    XX        -  2015 .

  ,   ,      [133 -   E. .  ( )],         ,  ,     (,  ).

  ,    ,       (     ),    ,    .        ,      .         .

      ,           ,  .    ,     ,       .   . ,       ,   .    ,       .

   ,        ,              ,    .          .

       ,  ,     .    :     , -     .      ,  [134 -  2253/13.].  ,     ,     :            .  ,            ,   ,     [135 -  . .   //   . , 1983. . 123.].     vastalehtikoivu,    ruuhmikaskoivu,      rauvuskoivu. ,     ,   on moine hyv?, helizii lehti.     .    : pihkakoivu, juomiskoivu, lusina, hikikoivu;         [136 -  8/615.].                 .        ,   .        ,    .            ,      -.        ,   ,        :      [137 - Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki, 1991. S. 88.].           Vi?nd?in aigu,     ,       [138 -  2241/27.].           ( ),            ,     .

  ,             . ,         ,      ,    [139 - Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki, 1991. S. 88.].  -    ,    ,               [140 -  2520/23;  34/282.].   ,   .        ,        ,      [141 - Hautala J. Vanhat merkkip?iv?t. Jyv?skyl?, 1982. S. 252.].      ,   ,        .

,               .             ,    [142 -        / . . . , . . .   -, 2014. . 325.].

         ,    ,    ,      .

    ,       . , ,     ,      .       kylykartta,     .       :    ,    [143 - KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 520.].   ,    ,  .    ,     .    -,     [144 -  . .   //   . , 1983. . 123.].

  ,        . ,      . ,          .

    .     .    ,     XX ,       .    duuhumuilu -   .         .     .     ,      ,            .     .     .          .

    ,   pakkuli.   -,    .   -   ,            pakkuli poruu keitettih[145 -  8/622.].

   ,        ,    .

                 saippu.    , , l?hretys.      ,      ,          XIX   [146 - Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki: SKS, 1991. S. 89.].

     koivupakkuli.     -     ,    [147 -  2390/24.].       .     .

  . . ,     ,    .      .      ,      .        [148 - Inha I. K. Kalevalan laulumailta. Helsinki, 1999. S. 124.].

 1913      :       ,      ,     [149 - - M.   //      . 1913. 3. . 108.].               ,    [150 - Turunen A. Kalevalan sanat i niiden taustat. Helsinki, 1981. S. 298.].      , ,     ,            .

       .   ,   :   . Kylyn j?llet pid?y pest? e?reh    [151 - SKS 74/2593,2595.].   ,    ,       : Jumalalle kiitos, sain hyvin peseyty?!  ,  ! ,   ,  ,     .  ,       ,        [152 - Inha I. K. Kalevalan laulumailta. Helsinki, 1999. S. 52.].                - .

  .       ,      .

    XIX        . . :       .      ; ,   ,           .               ,    ,     .   ,       -  :   ,  ,   ,   ;    ,    .        , ,   .    ,   ,         .   ,           ;   ,       ;      ,     .  ,  ,   ,   ,                              [153 -  ..  //  . . 34. ., 1894. . 515.].

  ,  ,       ,   ,  .       , -     :     ,   .      ,    [154 - Virtaranta . Lyydil?isi? tekstej?. Osa 2. Helsinki, 1963. S. 190.].       . ,     , .     , ,   ,   , ,    ,     ,    ,    ,    .       : ,       ,    ,       .   :     .  ,     ,      ,  [155 - . . .    . ., 1986. . 67.].     ,      ,    ,     ,       .          vein iz?ndy da vein em?ndy     ,    , .

,   ,      ,    - . ,      .      ,    ,     .

     .      ,   , kylytell?,     .    -   ,   ,       .       kylyp?iv?t  .      [156 -  34/261.],  , ,   .     : Kylyt?i suovattu da piiratoi pyh?p?ivy ei maksa nimit?[157 - Karjalan sananpolvia / Toim. L. Miettinen, P. Leino. Helsinki, 1971. S. 221.]           .     (, , , )      ,  .      :      .      - .

  ,      ,   : kylyt?i aigu   . , ,    , - strasnoi ned?li  : Kylyt?i aigu nyg?i on, kallehed p?iv?t on, ei kylyy l?mmitet?   ,   ,   [158 - KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 522.].      .      ,      ,     ,      , ,     .    .   ,      ,     ,      .

  ,    ,       .         .  ,  ,    ,      .     ,   .       ,           [159 -  T. .  . , 2006. . 104.].

 ,         .  ,       ,            .




      



            , .    ,     ,  ,     ,    ,      ,      ,  .        .        .

 -  ,            ,     ,  .                 ,    ,     :        ,   ,   ,  .[160 -  . . 5: 2526.]      ,        ,    ,    ,      ,        ,  [161 -  . . 3:56.].

         ,        -[162 -  . .       //    . VI . ., 1917. . XL 9. . 645;  . .  . ., 1991. . 285, 340,404, 412.].   . . ,       (  ),         .

   ,      ,   ,        ,  ,   [163 -  . .   //  . 1993. 4. . 75.].        XX        ,     ,       : ,   - . ,   ,      ,    -    ,               [164 -  .,  . .      //     . , 1992. . 83.].    , ,   ,           :     - ,      .

        ,   ,    .




   


        .     .    -: Ne vet re?hke? varattih    [165 - Virtaranta . Vienan kansa muistelee. Porvoo-Helsinki, 1958. S. 167.].     ,      [166 - SKVRII: 920 (Tulomaj?rvi), 925, 925a (Repola); VII: 3026, 3056.].  , -,   ,       , -,      , -, ,         ,    .

       ,        ,    [167 - HA 8/1137.]. . . ,     , :      ,          [168 -   1, . 2, . . 98,  7.].       :         ,     , ,  [169 - Virtanen L. Onnin yksill?. Kansanperinnett? ennen ja nyt. Mikkeli, 1984. S.63.]. ,   . . ,           [170 -    -    / . . . , . . . ., 1981. .8182.].      .  ,        ,       .

,        ,    ,     ,   .    ,        .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/ludmila-ivanova/karelskaya-banya-obryady-verovaniya-narodnaya-medicina-i-duhi-hozyaeva/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


:   ,  ,  , .




2


:   /     ( ).




3


: SKS  /   .




4


: .




5


Virtaranta . Lyydil?isi? tekstej?. Osa II. Helsinki, 1963.453 s.; Virtaranta P. Lyydil?isi? tekstej?. Osa III. Helsinki, 1964. 402 s.; Virtaranta P. Vienan kansa muistelee. Porvoo-Hel-sinki, 1958. 808 s.




6


Paulaharju S. Matkakuvia karjalan kankailta. 1907. Helsinki, 1981. 118 s.; Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. 109 s.; Paulaharju S. Syntym?, lapsuus ja kuulema. Vienan Karjalan tapoja ja uskomuksia. Jyv?skyl?, 1995. 248 s.




7


: SKVR  ,  :   ( ).




8


 .,  . .      //     . , 1992. .6885.




9


 . .   . ., 1977. .101102, 107109;  . .     . ., 1985. .2436.




10


 . .  . , 1992. 296 .;  . .      // . . .  . , 2003. .4969.




11


 . .      //  . .  . , 2003. .170174.




12


Vahros I. Gesghihte und Folklore der grossrussischen Sauna. FFC. N 197. Helsinki, 1966. 360 pp.




13


       / . . . . . ., 2004.288 .




14


 . .      // . . .  :   . ., 2004. .2694.




15


 . .      . , 1993. 228 .;  . .        ,    //        . , 2009.. 302317;  . .      //  . 1. 2015. .133141.




16


, ,  / . . . , . . , . .   . , 1992. 190 .




17


 . .       //     . , 1992. .86109.




18


 . .          //     . 2012. 4. .5767.




19


       / . . . . . ., 2004.




20


  . .-., 1950. . 228.




21


  . .-., 1950. . 208.




22


 . .  ,   // , , . , 1992. . 19.




23


 .     //  /  . . . , . . ., 1984. . 14.




24


 . .         //       . ., 2004. .2728.




25


 . .         //       . ., 2004. . 34.




26


 . .      //  . 1. 2015. . 136.




27


 . . 133.




28


 .        //  /  .

B. . , . . ., 1984. . 11.




29


       / . . . . . ., 2004.

C. 7.




30


 . .    . ., 2003.




31


       / . . . . . ., 2004. . 8, 10.




32


  / . . . , . . . , 2003. . 83.




33


 . .         //       . ., 2004. . 14.




34


 . .          //     . 2012. 4. .5767.




35


Virtaranta . Tverin karjalaisten entist? el?m??. Porvoo-Helsinki, 1961. S. 80.




36


SKVR 1,4:2407.




37


 . .  :   . , 2004. . 114.




38


 . .98, 102.




39


 . .    (XXV.) //         . , 2001. . 62.




40


 . . 66.




41


 . . 81.




42


 . .63, 166167.




43


  .  , , . 18281842. , 1985. . 258.




44


 . .,  . .   . , 2009. . 242.




45


 . .   //   . , 1983. . 124.




46


  . .       .:  . .      //  . 1. 2015. .133141.




47


Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. 109 s.




48


 T. .      //       . ., 2004. . 231.




49


SKVRII: 299.




50


 . IL,  . .   . , 2009. .107108.




51


 . .  :      (     //  . 1989. 2. .5758.




52


 . .,  . .   //    -. , 2008. . 355.




53


 . .          II  . 1955. 2. .2740;  . .,  . .       XVIXVII. ., 1974. .164165.




54


 . .   //   . , 1983. . 116.




55


 . . 117.




56


 . .,  . .   . , 2009. . 127.




57


Karjalan kielen sanakirja (: 8). Osa 2. Helsinki, 1974. S. 520.




58


 . ,     // . 1873. 6. .6566.




59


Paulaharju S. Matkakuvia Karjalan kankailta 1907. Helsinki, 1981. S. 4849, 68.




60


 .  . M., 2002. . 48.




61


       / . . . . . ., 2004. . 53.




62


   -     19   20  / . . . , . . . ., 1981. . 81.




63


 ..,  . .      //     . , 1992. . 83.




64


 . .   . ., 1986. . 38.




65


 H. .      //  . ., 1895. . 45.




66


Turunen A. Kalevalan sanat ja niiden taustat. Helsinki, 1981. S. 298.




67


 ..,  . .      //     . , 1992. . 68.




68


 . .,  . .   . , 2009. . 310.




69


 . .   //   . , 1983. . 118.




70


 . .   . M.-JL, 1965. .114115.




71


Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. 109 s.




72


 () . .   . .-., 1965. . 115.




73


Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. S. 9.




74


Inha I. K. Kalevalan laulumailta. Helsinki, 1999. S. 369.




75


Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. s. 3435.




76


 . .        69 . //      . ., 1965. .388389.




77


 . .        //       . ., 2004. .164165.




78


 . .   . ., 1972. . 48.




79


 . .         //       . ., 2004. . 14.




80


 . .,  . .   . , 2009. . 310.




81


 . . 310.




82


 . .   . ., 1972. . 47.




83


 . .,  . .   . , 2009. . 310.




84


 . .    //     . . . .   . , 2001. . 182.




85


 . .   . ., 1972. . 48.




86


SKS 74/2598.




87


  .  , , . 18281842. , 1985. . 141, 306.




88


   -    / . . . , . . . , 1981. . 81.




89


    ,  62 .




90


  .  , , . 18281842. , 1985. . 187.




91


KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 520.




92


 . .   . ., 1972. . 48.




93


  . .    .




94


 . . 48.




95


Virtaranta . Tverin karjalaisten entist? el?m??. Porvoo-Helsinki, 1961. S. 73.




96


KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 521.




97


 . .  . , 2006. . 264.




98


KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 521.




99


Virtaranta P. Lyydil?isi? tekstej?. Osa 2. Helsinki, 1963. S. 401.




100


Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki, 1991. S. 88.




101


Virtaranta P. Tverin karjalaisten entist? el?m??. Porvoo-Helsinki, 1961. S. 73, 7980.




102


KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 520522.




103


KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S.522.




104


SKS 73/1474.




105


Virtaranta P. Lyydil?isi? tekstej?. Osa 2. Helsinki, 1963. S. 399.




106


HA 34/261.




107


Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. S. 107.




108


Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki, 1991. S. 88.




109


Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki, 1991. S. 88.




110


Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki, 1991. S. 88.




111


Virtaranta P. Tverin karjalaisten entist? el?m??. Porvoo-Helsinki, 1961. S. 76.




112


  .  , , . 18281842. , 1985. . 154.




113


 ..    -  //     / . . . .   . , 2008. .223224.




114


 . .        ,    //        . , 2009. . 302.




115


KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 520.




116


 . .   . M.-JL, 1965. . 116.




117


 . .     :        //    . . . . . , 2014. . 59.




118


  .  , , . 18281842. , 1985. . 22.




119


 .   . , 1978. . 211.




120


Taive I. Vatjalaista kansankultturia. Helsinki, 1981. S. 5051.




121


 2390/24,  34/261.




122


Inha I. . Kalevalan laulumailta. Helsinki, 1999. S. 120.




123


 . .   ,         (     ) //   --. , 2014. .6673.




124


KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 520.




125


  .  , , . 18281842. , 1985. . 208.




126


Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. S. 98.




127


  T.   2015   . .




128


H?m?l?inen A. Ihmisruumiin substanssi. Suomalais-ugrilaisten kansojen taikuudessa. Helsinki, 1920. S. 1846.




129


 2241/27.




130


Paulaharju S. Karjalainen sauna. Helsinki, 1982. S. 99.




131


 . .    // . 1980. 73. .743744.




132


Virtanen L. Onnin yksill?. Kansanperinnett? ennen ja nyt. Mikkeli, 1984. S. 53.




133


  E. .  ( )




134


 2253/13.




135


 . .   //   . , 1983. . 123.




136


 8/615.




137


Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki, 1991. S. 88.




138


 2241/27.




139


Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki, 1991. S. 88.




140


 2520/23;  34/282.




141


Hautala J. Vanhat merkkip?iv?t. Jyv?skyl?, 1982. S. 252.




142


       / . . . , . . .   -, 2014. . 325.




143


KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 520.




144


 . .   //   . , 1983. . 123.




145


 8/622.




146


Lykyn avain. 999 vanhaa taikkaa ja uskomusta / Toim. J. Nirkko. Helsinki: SKS, 1991. S. 89.




147


 2390/24.




148


Inha I. K. Kalevalan laulumailta. Helsinki, 1999. S. 124.




149


- M.   //      . 1913. 3. . 108.




150


Turunen A. Kalevalan sanat i niiden taustat. Helsinki, 1981. S. 298.




151


SKS 74/2593,2595.




152


Inha I. K. Kalevalan laulumailta. Helsinki, 1999. S. 52.




153


 ..  //  . . 34. ., 1894. . 515.




154


Virtaranta . Lyydil?isi? tekstej?. Osa 2. Helsinki, 1963. S. 190.




155


. . .    . ., 1986. . 67.




156


 34/261.




157


Karjalan sananpolvia / Toim. L. Miettinen, P. Leino. Helsinki, 1971. S. 221.




158


KKS. Osa 2. Helsinki, 1974. S. 522.




159


 T. .  . , 2006. . 104.




160


 . . 5: 2526.




161


 . . 3:56.




162


 . .       //    . VI . ., 1917. . XL 9. . 645;  . .  . ., 1991. . 285, 340,404, 412.




163


 . .   //  . 1993. 4. . 75.




164


 .,  . .      //     . , 1992. . 83.




165


Virtaranta . Vienan kansa muistelee. Porvoo-Helsinki, 1958. S. 167.




166


SKVRII: 920 (Tulomaj?rvi), 925, 925a (Repola); VII: 3026, 3056.




167


HA 8/1137.




168


  1, . 2, . . 98,  7.




169


Virtanen L. Onnin yksill?. Kansanperinnett? ennen ja nyt. Mikkeli, 1984. S.63.




170


   -    / . . . , . . . ., 1981. .8182.


