      XIX    XX 
  


-  #8
              .          .           ,      .      ,         .        .       .   ,       -  .            .           ,        ,   .   -, ,      .





 

      XIX    XX 



        



:

  ,  ..  (     )

  ,  .  (    . , )







  XX             , ,  -,             [1 -  .     // . 2003. 12. . 163.].

         ,  ,        .             .           ,         [2 -  . .   :        ,   . ., 2010. . 12.].

                   ,      .        ,           .             .           , ,   [3 -  . . 219.].                     .            ,           ,  ,   .

-             .      -  XIX   XX.   .   -  XIX   XX.         ,   .        ,         ,     .            ,   .

       -       .           -             ,    [4 -  . .   //   :   . ., 2000. . 9.].

  ,          ,           .           ,            .        ,         [5 -  . .,  . .   :   1920. ., 2005. . 7.].  -  XIX   XX.   ,        XXI.  ,   .

        .          .      ,      ,           ,      ,    .

   , ,        -     XIX   XX .              .           ,        ,      ,           .             .           XIX    XX.          .

           , , , , ,     .  18901917.      ,     .

  ,     XX.    ,      ,    , ,        .    1917   1920-  -      .    ,        -  (, , ,    ).

    ,          ,       ,     ,     .

 ,    ,      ,     ,    ,     :  ,     .

      1890-   1920- .                    .         , ,           ,     ,      .        ,             .             . ,           .          ,  1917.,  ,     ,        .    1920-         .       ,    .      - ,        .

                         .

        -  (),      XVI   XX.    ,   . . , . . , . . , . . , . .    ,      .




 1

. . 





1.1. 


     ,    ,   ,    ,               [6 -  . .   :        (XIX   XX.). ., 1999. . 9.].     ,  ,    : ,   .    . . ,         ,     [7 -  . .          (19171922.). , 2009. . 6.].                 .      ,    ,     XIX.,       -   ,        .

  ,                XIX   XX.[8 -  . .   ,      ,     1894.   .    . ., 1896. T. I, . III;  . .     XIX : - . ., 1901;  .  ,     ,    . T. II: (       1897.). ., 1911; 1912. T. III;  . .    //  . T. 1:     . ., 1914.]   . . , .   . .   ,   ,    ,   .

 ,          ,  , ,   . -,       [9 - - .       1904 . , 1906.].           .      ,    ,           [10 -  . . 1.].

      ,            .          ,   -.         ,            [11 -  .     //  : . . . . 2;  .       ()  //  . 1910. 6;  .    1909 // . 1910. 6;  .    //  . 1911. 8;  .     //  . 1914. 15;  .        -           //  . 1914. 15.].         - ,    . ,         [12 -  .      :       8  1897. , 1898.].

         ,     ,     ,     [13 -  . .   //  . T. 1;  . 77.      //  . T. 1.].

      ,   .          [14 - . . 77. ( . .).    //  . 1912.  79;  .     //  . 1909. 2; - 77.    //  . 1913. 1.].      ,  ,     ,         .              XIX   XX.         ,    ,  .  ,         .

  1917.      .    (1917-1980- )                -   .   ,    ,            .  ,           .

 1920--1930-    ,     (       )         [15 -  . .   :    . ., 1929;  .      //   . 1924. 2 (9);  .     //   . 1927. 8 (37);  .  1905  1910. ( ) //   /  . . . . ., 1927. . 1;  . .     //   . 1927. 5 (34); .     //   . 1929. 12 (61).].           ,    ,        .

   1930-    1960-  -        .   XX   -  (       )      .          ,      ,        [16 -  . .         . 1831.  XX.:  : .  - . . ., 1999. . 5.].  ,         1960--1980-      .       . . , . .   H. . [17 -  . .         1890-  //     (XIX.  1917). , 1979. . 3;  . .    19051917. (, ,  ). , 1978;  H. .         (19071917). , 1984.].                  .         ,        ,    ,    .           1890-  1917.           [18 -  . .           XIX   XX. //    . XIX  . XX.:   . , 1987;  . . -      ( 90- . XIX. 1917.)//        ( XIX   XX.). , 1988;  . .      ( 90- . XIX.  1917.: .  . . . , 1987.].

 ,        1960--1980- ,      1917.   .     . . [19 -  . .          .    1917. ., 1965.].            1917.    ,       .        . . [20 -  . .        1917. //   -    . , 1980.].           1917.     ,      .     ()   1920-    . . [21 -  . .         (19201921.) //  . . 158:   . , 1965. . 2;  . .                 //  . . 231:   . , 1972. . 7.].       ,   19201921.   .  ,        ,      1917.,     - , . .      .

 1962.     . . ,          . . [22 -  . .          . ., 1962.].                 .            ,       .

 ,  1960--1980-              .   ,       XIX   XX.,          .            [23 -       . 18151917. ., 1976.].

 1990-      ,      ,    - ,     ,       .  1990-      .            , ,   [24 -  . .     . 7.].           ,   .          ,        -      .

  XX   XXI.        .           [25 -  . .   -  (XVIIXX.) // :   . , 1994;  . .    1920-1930- . (     ) //  , . . , . , 1996. T. IX;  . .,  . .      XX. // ,      ( XIXXX.). , 1997.].

             . . ,         XIXXX. [26 -  . .. -       18811918. , 2009;  . ..     :      ( XIXXX .). , 2011.]   . .          ,          , , ,   ,              .           Zeslaniec[27 - Niedzieluk . Polska wsplnota katolicka wsi Spasskoje w powiecie Kainskim Guberni Tomskiej w przestrzeni miedzywyznaniowej Syberii Zachodniej // Zeslaniec. 2002. 10; Niedzieluk I Rzymskokatolickie organizacje dobroczynne i kulturalno-oswiatowe w Zachodniej Syberii na przelomie XIXXX wieku // Zeslaniec. 2003. 11; Niedzieluk I Dokumenty Syberyjskiego Przedstawicelstwa Delegacji Rzeczypospolitej Polskiej jako zrdlo do analizy demograficznej polskiej ludnosci katolickiej na Syberii na poczatku lat 20. XX wieku // Zeslaniec. 2009. 38.].       .   ,  -  .

 2009.     . . ,      [28 -  . .    (XVIIXX.) ( ,   ). , 2009.].   . .         ,  ,   ,   XVII.          .

     -          1995.    ,    - [29 -  . . -  .   //   . 2000. 1112;  .      //   . 2001. 78;  .      //   . 2002. 6;  .  .      //   . 2002. 4;  I   //   . 2003. 1;      100-  //   . 2004. 5;     //   . 2007. 9;  .      1908  //   . 2008. 1 ;  .   ,  ! //   . 2008. 11.].

 1990-   2000-     ,      .      . . , . . , . . [30 -  . .  -  1917. //  : , , :  . . . , 1999;  . .,  . .,  . .  . 18611917:  . , 1996;  . .      1897. //     . , 1997. . 2;  . .    .   XIX   XX. //  : , , ;  . .    // : . , 2000;  . .    (XIX   XX ) //     XIXXX.: .  , .      . 20062007. , 2007;  . .    . , 2005;  . .   //  . , 2006. T. 1;  . .       XIX   XX  //      :  . . . . (  , 7-10 . 2009.). , 2012.].

  . .       ,      [31 -  . .         (  XIX   XX ) //  : ,  ,  : . . : 3. , 2012. 4.1.].  2014.    ,    -            [32 -  . .,   77,  . .  -. , 2014.].

 1990-           .        . . ;        (    )    XIX   XX.,       1917   1920- [33 -  . .           ff   :  . . (78 . 1995.). , 1995;  . .        (XIX   XX.) //    :  . . .     (      ). 46 . 1996. , 1997.].

  1917.        .  1917.       ,      .         19171920.,           . .   . . [34 -   .     19181919.  //  : , , ;   .     (19181920.) //   :  4- . . 67 . 2001. , 2001;  . .       1917   1918. //  .].

 . . ,            19171922.,     2009.    [35 -  . .   , 2009.].    .        -             1917.  .     ,             .             5-    .   ,    ,   [36 -  . .         (19171920) //  : ,  ,  : . . . . 1.].

. .     [37 -  . .          XIX   XX. //     (XVIIXX.):     . . . , 1920  2003. , 2003.].             ,           .         -           [38 -  . .          XIX   XX. //       : . . , 2005.].  . .                .

 ,   -      .         XX.   . . [39 -  . .       (19071917.) //  . 2002. 1 (40).].        . ,       [40 -  .       //   . 2002. 11. .3031; 12. .1415.].

  . .              ,        XX.[41 -  . .            //               :  , . . , 2005. . 2;  . . -       XIX   XX. //   -      XIXXX :  . . . 2829 . 2008. , 2008. .5053;  . .         XIX   XX  //    ; Leonczyk S. Polityka przesiedlencza caratu wobec dobrowolnych migracji chlopw polskich z zachodnich guberni Cesarstwa Rosyjskiego w latach 18851914// Rodacy. 2011. 3.]

    ,         [42 -  . .  11     :   . , 2004;  . .          //     :     XVII   XX.: . . . , 2005;  .            //    ].            .    ,  : , , , [43 -  . .   //   . , 2009. T. I;  . .    //   . T. II;  . .   //   . T. I;  . . . .      //  . 2010. 2;  .     //   . 2004. 5;  . .,  . .,  . .  -.].    - ,        ,    [44 -  . .      :    //    ;  . .        //  : ,  ,  : . . . . I.].    ,        [45 -  () . .       //     XIXXX.;  . .     (   ) //  : ,  ,  :  VII . . . ., . 90- . . . -  180-     . , 2008. . 1.].

  . . ,     ,   ,     XIX   XX.[46 -  . .     :              //   -  ]   . .      ,      1863.,   ,      [47 -  . .    1863       //    ].

   -         . . .        :    1863.      .      XIX   XX.   ,     ,            [48 -  . .        XIX     XIX   XX :    (   ) //  : ,  ,  : . . . . I.].

   . . [49 -  . .      1920  // . 2000. 3;  . .      (1920- ). ., 2001.].     ,                1920- .      ,    .

                       . . [50 -  . .   ].  ,         ,   ,   2004.[51 -  . .     :      // . 2004. 1.]

         . . .          1863.  [52 -  . .    1863. :   //  :    : . . : 50-     . . . , 2005. . 509.].        . .     .  ,   ,         [53 -  . .    1863    : .  . . . , 2005. . 10.]. . .              ,        [54 -  . .      // -   -   :  VI , . . ., . 120-    . .  (. , 12  2012.). , 2012. . 108.].

            18631864.   . . . [55 -  . .        . , 2008.]    ,      ,      .   ,   ,       ,      1897.               [56 -  . . 100.].

        . . , . .   . . [57 -  . .      XVIIIXIX.:  ,    . , 2009;  . .           (18631902.). , 2000;  . .     (50  ). , 1995.].          . . [58 -  . .    (   . . ). , 2006.].      ,      ,   . . [59 -  . .   (XIX   XX ). , 2004.].

 . . ,      ,    , .. , ,  ,  ,       , [60 -  . .    . , 1994;  . .   :    1920-1 9 30- . , 1994.].

         .                           [61 -        . , 19941999. .14;        . , 2012. .12.].        ,   [62 -   . , 2009. . IIII; : ;     :   . , 2004.].    ,        [63 -  . .   18561917. , 2008.].

      ,     :  ,      ,    [64 -     (           ). 18782003: , . , 2004. T. 1;    : ,  / . . . . . , 2000. T. 1;   : , . T. 1: 18881917. , 1996; . 2: 19171945. , 1998.].

        ,        ,             .          .     -   ,        ,      .   ,      ,        (,   ),    ,       ,         19141921.,     .   ,           ,        ,      .

   ,   ,       :       XIX.    1918.  ;      19181939.;       ,           .      ,    ,    1980- ,      .               ,   .

          ,     1916.[65 - Radlinski I Krwawym szlakiem Sybirskim. Warszawa, 1916.]            ,     .          , ,   ,     .

         . 1920--1930-         - .  ,    ,               1917.    .         ,   1921.,    ,   ,     [66 - Baginski H. Wojsko polskie na wschodzie. 19141920. Warszawa, 1921.].              ,       5-   .  19261927. ,     ,   .         ,     19181920.       ,         [67 - Rogowski J. Dzieje Wojska Polskiego na Syberji. Poznan, 1927; Bieganski S. Polozenie polityczne zaczatkw Wojska polskiego na Syberii w lecie 1918 r. // Sybirak. 1938. 12; Bieganski S. Repatrjacja jencw 5-j dywizji syberyjskiej // Polacy na Syberji: szkic historyczny. Warszawa, 1928.].               1917.     [68 - Sedlaczek S. Harcerstwo na Rusi i w Rosji. 1913  1920. Warszawa, 1936; Wojstomski S. W Zarys historii Harcerstwa Polskiego na Wschodzie // Sybirak. 1938. 12.].  1933. 15-           ,      [69 - Sybiracy. 19181933. Ku upamietnieniu 15-j rocznicy powstania wojska polskiego na Syberji. Warszawa, b. r.].    ,     19341939.,  ,    ,              .

                 . -[70 - Okolo-Kulak A. Szkice misyjno-wschodnie. Warszawa, 1929.].  1920.    ,       [71 - Okolowicz J. Wychodztwo i osadnictwo polskie przed wojna swiatowa. Warszawa, 1920.].        , .. ,        ,    -  .     ,     ,     ,      [72 - Ibid. S. 381.].

 1939.      ,        .               . -[73 - Polska i Polacy w cywilizacjach swiata: slownik encyklopedyczny / pod red. W. Pobg-Malinowskiego. Warszawa, 1939. T. 1, zesz. 3.].             XIX  

XX.                  ()     . . -      ,    .          5-   .

 1928.    .     [74 - Janik. Dzieje Polakw na Syberji. Krakw, 1928.].   .   ,       ,            XIX   XX.      ,     . .     ,            ,         ,      XIX.,      ,   .  ,          1908.       -      .

           .               .      1945   1980-      .     ,          ,     ,    [75 - Najdus W Lenin i Krupska w Krakowskim zwiazku pomocy dla wiezniw politycznych // Z pola walki. 1960. 2 (10); Dobrowolski H. Krakowski zwiazek pomocy dla wiezniw politycznych i jego dzialalnosc na rzecz zeslancw syberyjskich // Z przeszlosci Syberii. Zbirek. Krakw, 1964.].

 1966.      . ,          .           ,   .      ,           [76 - Blum I. Polacy w Rosji carskiej i w Zwiazku Radzieckim // Wojskowy przeglad historyczny. Rok XI. 3 (39). Warszawa, 1966.].          18631914.            1880-      ,        .             .                 XIXXX.[77 - Lukawski Z. Ludnosc polska w Rosji. 18631914. Wroclaw, 1978.]

        ,         .       .      1956.     ,      ,     .    .               1917.   .            . [78 - GrosfeldL. Polskie reakcyjne formacje wojskowe w Rosji. 19171919. Warszawa, 1956; Wrzosek M. Polskie korpusy wojskowe w Rosji w latach 19171918. Warszawa, 1969; Groniowski  Emigracja z ziem zaboru rosyjskiego (18641918) // Emigracja z ziem polskich w czasach nowozytnych (XVIIIXX w.). Warszawa, 1984.].

 1968.                    1917.[79 - SliszA. Prasa polska w Rosji w dobie wojny i rewolucji (19151919). Warszawa, 1968.]               , , , .           .         .

  1970-   1980-       ,  -    1725  1939.[80 - Rziewicz J. Polsko-Radzieckie stosunki naukowe w latach 19181939. Wroclaw, 1979; Rziewicz J. Polsko-Rosyjskie powiazania naukowe (17251918). Wroclaw, 1984.]      ,       ,   ,    XIX   XX.  .

   1980-   1990-        .    .         .  ,        .          ,         .

       .        [81 - Kaczynska E. Syberia: najwieksze wiezienie swiata (18151914). Warszawa, 1991.].       ,      ,         .  1992.         . , .   . ,              XIX   XX.[82 - Zeslanie i katorga na Syberii w dziejach polakw: 18151914. Warszawa, 1992.]          ,   .

             1993.[83 - Kuczynski A. Syberia. Czterysta lat polskiej diaspory: antologia historyczno-kulturowa. Wroclaw, 1993.]       ,          .  ,     ,     .

   .      XIX   XX.    .   . [84 - Kozlowski J. Polacy w rejonie Tomska (do 1914 roku) // Mniejszosci polskie i polonia w ZSRR. Wroclaw, 1992; Chamerska H. Przyczynek do losw polakw na Syberii w koncu XIX w. // Losy Polakw w XIXXX w.: studia ofiarowane profesorowi Stefanowi Kieniewiczowi w osiemdziesiata rocznice jego urodzin. Warszawa, 1987.].

  1980-   1990-                               . . .             . [85 - Iwanow . Pierwszy nard ukarany. Polacy w Zwiazku Radzieckim 19211939. Warszawa, 1991.].       ,        ,   ,      .

          . [86 - Dzwonkowski R. Koscil katolicki w ZSSR. 19171939: zarys historii. Lublin, 1997; Dzwonkowski R. Losy duchowienstwa katolickiego w ZSSR. 19171939: MARTYROLOGIUM. Lublin, 1998.].  ,   1997.,          .  ,         .  ,   ,    ,        19171939.

       ,             [87 - Kosciol katolicki na Syberii. Historia. Wsplczesnosc. Przyszlosc. Wroclaw, 2002.].

              1998.        [88 - Syberia w historii i kulturze narodu polskiego. Wroclaw, 1998.].          . .   2002.      :      ,       XIX.,     [89 - Masiarz W Migracja chlopw polskich na Syberie w koncu XIX i na poczatku XX wieku // Syberia w historii],  5-   [90 - Neja J. Charakterystyka srodowiska V dywizji strzelcw polskich na Syberyii // Ibid.],          [91 - Korzeniowski M. Centralny Komitet Obywatelski na Syberii w latach 19151918 // Ibid.],              [92 - Madzik M. Dzialalnosc Polskiego Towarzystwa Pomocy ofiarom wojny na Syberii w latach I Wojny swiatowej // Ibid.].

1990-             ,  ,      .           3. ,     .    -        ,       [93 - Wjcik Z. Karol Bohdanowicz. Szkic portretu badacza Azji. Warszawa, 1997.].

                  .   . , .   .     5-  ,     ,      ,    ,   ,    5- ,           . [94 -  .             //   1917    :  ,  : .     . ., 2009;  .        (19141920) //  : ,  ,  : . . . . I; Rezmer W. 5 Dywizja strzelcw polskich na Syberii (styczen 1919  styczen 1920) //   : -  ( ). , 2001; Rezmer W Wies syberyjska w relacjach i wspomnieniach Polakw-zolnierzy 5 dywizji strzelcw polskich (19191921) //  : ,  ,  :  VII . . . . . 1; Rezmer W. General Walerian Czuma, dowdca wojsk polskich we Wschodniej Rosji na Syberii //    ;  .        19181920  //  : ,  ,  : . . . . I; Radziwill owicz D. Polskie organizacje polityczne i wojskowe we Wschodniej Rosji, na Syberii i Dalekim Wschodzie (19171919) // Przeglad historyczno-wojsko wy: kwartalnik. Warszawa, 2005. Rok VI (LVII), 2 (207).].

 3.   - ,          .                 [95 - Lech Z. Syberia Polska pachnaca. Warsawa, 2002.].

   ,     ()[96 -  .      ()  19181922. //   :   . , 2009.].              .

     ,                             .   . [97 -  .,  .           XIX   XX  //  : ,  ,  : . . . 4.1.].

      ,  ,            ,     .     ,     ,  .  , ,   ,       ,    ,       ,    .   ,        ,  ,       ,      .    . . ,  ,         ,      ,        [98 -  . .     . 8.].

    ,                      XIX    XX.            .

           ,         ,           .              .




1.2.  


           :

1)- ;

2)      ;

3) ;

4) ;

5) .

   , , ,      .         ,      . . [99 -     .   (, , , , , ,  ) / ., ., .  . . . ., 1997.].

  ,      ,     ,   ,       VII       12  1920. [100 -  . . -3333. . 2. . 186. . 102-.].        ()     ,   ,    24  1921.,      .             .       ,        [101 -   . . 13: 1  31  1921. ., 1989;    ().  1919   1925: .   . , 1959.].

,    10     ,      .     .

        , -  ,   - .         ,        .

         (-3333)   ,        .               ,      .                   ,            .        ,      5-  ,       . ,   5- ,     5- ,   1863.   ,    .     19211923.         .

  5111       19171918.  ,       ,     .      5115         . 19091920..          ,    .        5122      . 19061919..        (533)  ,       ,   ,     .

   (   - )  ,      .          () (63)     ()    5- ,        (),    ()  , , ,    .        ()          .       ()     - .

  ,         (),    ,       ,     ()    .      ,   ,   .

     ()      ,        ,           . .  (438).      (239)   ,    ,     ,     ,        .             XX.     (3)    ,   ,    ,   ,        .         ,    ,   ,        .             ,  -  ,    ,   .                -  .           (214)        ,       (416)         .     (419)        ,     .                (7).

     ()                       (1502).    -   (361)    ,    .  ,  ,        .           -  .  (348).         .          ,            .

      (-69),     (-4),    (-65),    (-219)          ,    ,  . . .        (-922)       .     -  (-602)       ,         5-    .      (235)     ,    ,    .     1-  2-            XX .

     .                -  (-156).         .       XIX   XX.       (159)          ,     .       (152)            .                      .       (353)         - .              .     1-    (-483)         -  .

     ()    ,                 ,       .      (-1)  ,        , ,    ,    ,     .      (-97)          1919.   .    (-5)          (-5)        ,            .                (-156),       ,     .

                  1897.[102 -      , 1897. T. LXXIX:  . ., 1904; T. LXXVIII:  . ., 1905; T. LXXXI:  . ., 1904.]             ,       1920  1923.[103 -     1923. ., 1927. 4. IV;    1920    :           . , 1923. . 2.]

  19211924.      ,       1926.[104 -    1926 . T. IV:  .  .  . ., 1928; T. VI:  . - . ., 1928.]             ,     ,     1917. ,   [105 -    : 1903, 19101915 . , 1905, 19111915, 1917;    : 1897,1899,1901,19041906,1911 -1914. , 1898,1899,1902,19051907,1913-1916;    : 1896, 1897, 19001911 . , 1897, 1898, 1901, 1902, 19041908, . ., 1910, 1912.].

   ,        :  ,    -,              [106 -   -   : 1890, 1892, 1895, 1897, 1900, 1909, 1916 . , 1890, 1892, 1895, 1897, 1900, 1909, 1916;       1900 . , 1900;    : 1890, 1891, 18931895, 1897 . , 1889, 1890, 18921894,1897;   ()  1900 . , 1900; -   : 1901, 1904, 1906 . , 1900, 19041906;     : 1909, 1916. , 1909, 1916;   .      1913 . , 1913;    -    1912 . , 1912;     : 19071915. , 19071915;     : 1908, 1910, 19111915 . , 1908, 1910, 19111915; -  1893.        -. , 1893;    1895.            -. , 1894.].    -        ,              .

      ,              ,   18941915.    -   [107 -  -    : 1894, 1896, 18981901, 19031907 . , 1893, 1895, 1896, 18981901, 19031907;  -     1910. ., 1910;  -     1911 . ., . .;  - . 1913. ., . .;  - . 19141915. , . .].

            ,     -    [108 -      1910.:    ,    . ., . .;   -      /  . . . . ., 1905;   , -     . ., 1911.].

   XIX   XX.      -     [109 - - .   1910. , 1909; -    -  .    ,  . 1909. , . .;  : -   19241925.      . , 1925;  : - : 1911, 1913. , 1911, . .;  . , 1912;   .         ,    .       1908. , 1908;    .  : 1899, 1900. , 1899, 1900.].          ,    [110 - 10   :       . 19091919. , 2008.].            1885  1919.     ,      1999.[111 -    .     . 18851919 / . .  [ .]. , 1999.]

    ,         ,   ,      [112 - . . .   .     1  1911 : .   . , 1911. . 6;   : . : 15 . 1897. ., 1897; 15  1901. ., 1901; 1. 1904. ., 1904; 1 1910. ., 1910; 25  1915. , 1915;      . , 1908;       . ., 1896;       . 1909 . . ., . .; 1916 . . ., . .].        ,     ,     ,        XX.[113 -  ,         II. , . .;  ,        19111912  . , 1912.]

        5-           ,    [114 -    ,    (19191922 ):    / . . . . ., 2004.].

       .    , ,     ,  ,  ,   ,       .         .  ,  ,     .

   ,           XIX   XX .

    .              [115 - Andronowski. Ze wspomnien ojca, powstanca 1863 r., sybiraka// Sybirak. 1938. 12 (14).].           .   ,  ,       -     ,       [116 - Maciesza A. Dzieje kolonii polskiej w Tomsku. Poznan, 1934.].

         [117 - Mankowski W. Polacy w Tomsku w latach 19101921 // Sybirak. 1938. 3 (15).],      ,    1909.    ,   19101915.   1-    .          ,    ,  -  .          .

            XIX.     . . [118 -  . . . . . ., 1990.].      ,    ,      1863.

     ,        .        5-  ,              . ,            - ,            ,    ,    (    )   (      )[119 - Dyboski R. Siedern lat w Rosji i na Syberji (19151921). Krakw, 1922.].             . ,     ,         , ,    ,     ,         [120 - Smolik R Przez lady i oceany (szesc lat na Dalekim Wschodzie). Warszawa, b. r.].

 ,    5-  , ,          [121 - Sadowski Z. Wiosna 1918 roku // Sybiracy. 19181933: ku upamietnieniu 15-j rocznicy powstania wojska polskiego na Syberji. Warszawa, b. r.; Scholze-Srokowski W. Geneza Wojska polskiego na Syberji // Sybirak. 1936. 1 (9).],             [122 - Dindorf-Ankowicz F Zarys historji wojennej 82-go Syberyjskiego pulku piechoty. Warszawa, 1929; Scholze-Srokowski W. V Dywizja Strzelcw polskich na Syberii // Kuczynski A. Syberia; Chlusiewicz B. W obronie honoru zolnierzy 5-j Dywizji Syberyjskiej // Sybirak. 1937. 1 (13); Skorobohaty-Jakubowski J. Cieniom towarzyszy broni pod Tajga // Sybirak. 1935. 4.].

                    [123 - Lubodziecki S. Polacy na Syberii w latach 19171920. Wspomnienia // Sybirak. 1935. 2 (6), 3 (7); 1938. 4(16).].   .            1917.[124 - Blutstein-Wojstomski S. Harcerze polscy na Syberji (Skrt wspomnien) // Sybiracy. 19181933.]

   .   .   ,            [125 - Tyszka P Z tragicznych przezyc w V-j Syberyjskiej dywizji i w niewoli (19181921) // Sybirak. 1936. 4 (12); Mikolajski J. Kartka z dziejw dywizji Syberyjskiej // Za kratami wiezien i drutami obozw (wspomnienia i notatki wiezniw ideowych z lat 19141921). Warszawa, 1927; Mikolajski J. Wiezienie w Krasnojarsku // Za kratami wiezien].          [126 -  . .   //       . .; ., 1927;  .   ( ) //  . , 1991;  . .    :  . , 2012.].

           ,      .          ,       (-5).       ,       .

         . . -  . . [127 - - . .     //     (19041920.). , 1959;  . .   27  5-  //    ].

, ,  ,     ,      ,    .                .           ,  ,   .

       1863.[128 -  . .  . ., 1930.],        [129 -  .      //        : .    /  . . . . ., 1932;  . .  :     . .: . ., 1924;  .      //   . 1930. 10 (71).].             ,        [130 -  .   . . 2:  . .:  , 1933;  . .  . ., 1930.].

          XX.     .   . [131 - Martynowski S. Droga do wolnosci. Wspomnienia z katorgi Tobolskiej. Ldz, 1928; SledzinskiL. Katorga Tobolska // Zeslanie i katorga na Syberii w dziejach polakw: 18151914. Warszawa, 1992.].          ,    [132 - Dabski J. Pl wieku wspomnien. Katowice, 1960; Jastrzebski W Wspomnienia. 18851919. Warszawa, 1966; Lisowski I. Etapy: wspomnienia dzialacza SDKPiL. Warszawa, 1975; Marchlewska Z. Towarzysz Smutny (Bronislaw Wesolowski). Warszawa, 1952; Nowosinski S. Z czasw rewolucji 1905 roku, i pzniejszych walki o niepodleglosc Polski // Niepodleglosc. 1932. T. VI, zesz. 2; PlebanekJ. Wspomnienia bylego bojowca z roku 1907 // Kronika ruchu rewolucyjnego w Polsce. 1937. T. III, 2 (10); Szynkielewski J. Mlodosc nie leka sie smierci // Wspomnienia weteranw rewolucji 1905 i 1917 roku. Ldz, 1967.],      [133 - Studnicki W. Zprzezyc i walk. Warszawa, 1928.].

         ,         .        .       . ,    19891990.

       ,    ,   .                .   1916.            Glos Syberii.           1917.      1919.         : Glos Polski, Zolnierz Polskiw Wschodniej Rosji  Harcerz Polskina Syberii.  ,         ,           ,    .

      XIX    XX.      . ,         ,       ,    -  .

,     ,   ,              :  , , - , .         ,   .     ,        [134 -  . 1916. 23 .;  . 1919. 11 ., 1 .].

           .          ,    ,     [135 -  . 1914. 26 .; 1915. 10 ., 4 ., 17 .].    -        .  ,          1918. - .      ,    .

          ,    .       ,        ,            .

                   XIX    XX.  ,  ,                    XIX   XX .




1.3.  


      ,         -       XIX    XX.        ,     .        , ..      -         .             .           ,               .

     : -, , -,   -.         - . -        : ,  -  . . .      -      .       .   ,  ,            ,                     [136 -  . .   . ., 2010. .197198.].

-               .            XIX   XX.              .              ,      .   -   ,   - ,       ,       .       ,  ,    ,     .

       ,   -[137 -  . -  //  : . . ., 1995. . 188.].  -            .  , -  ,              .

       ,   ,  -    .     ,            .      .  ,        ,      ,    .    ,   ,   ,     .      ,   ,      .           .

. .         .   ,       :  ,  ,     .    .       ,     ,     .  ,     ,     .        .           ,           .    ,  ,       .

     ,    .           .            ,       ,    [138 -  . . , ,  //  . 2000. 2. .6667.].

  . . ,     ,    ,    ,       ,        [139 -  . .     :   //      . 64.].

       . ,  ,   ,      .   ,  ,      ,      ,      .        .             ,   [140 -  . .5960.].

    ,     .              ,     .  ,      ,     ,    .       ,   ,  ,        ,      .              ,    .

    ?       .    , ,    . ,    ,    .              .     .       ,          [141 -  .   .        // . 2004. 4. .149150.].

. .                     ,       .      ,    . . .      :     ,    [142 -  . .    //  . 2000. 2. . 50, 57.].   ,     ,         ,                [143 -  . .   (    ) // . 2003. 2. . 170.].

  . . ,         ,                ,    ,        ( ,       ),                 [144 -  . .     :      // :  : .  . . . , 2007. .139.].        ,       ,   [145 -  .].

     ,  .        ,       .   (, )        ,       ,       [146 -  . -  //  . . 188.].

            ,        .     : ,   .          ,       [147 -   :  . ., 2001. .1719.].           ,    ,     .               ,   [148 -   :  . ., 2001. . 19.].

. .     : -,     ; -,    ; -,              .        ,    .            ,          [149 -  . . :     (  ) // . 2003. 2. . 198.].

      . ,      ,  - .    -       ,       -  .           ,   .       ,   -  -    . ,       - ,            .      [150 -  . .            //  . 1993. 1. . 159.].

          ,      .

   ,   ,          .              .

        XIX    XX.          ,   .             XIX    XX.            ,      .           ,      .             ,           .    ,        .




 2

           XIX    XX 





2.1.         .        


    XVIII.  ,         .    XIX.     .  ,     ,       .  1840-         .          .    XIX.        ,     [151 -  . .         //        . XIXXX. ., 1996. .118119.].   XIXXX.       .        ,         XX .

              ,    .      (    )   (,   ).           ,     .           ( ,     ).       [152 -  . .      (   ) // . 2000. 12. .911.].

   XIX. ,      ,   .  18701880.      ,       ,              .             ,        [153 -  .    . . . . ., 2000. . 224.].             .          ,          [154 -  . . -   XIX    XX. //  . 2007.7. . 6.].

       ,     .          20% [155 -  I .      (18501900.) //         -     XIX   XX .., 1991. . 81.].    19001914.      800. .          .        ,   .          200. [156 - Buszko J. Historia Polski. 18641948. Warszawa, 1989. S. 122.].         ,    .    ,   [157 - Groniowski ., Skowronek J. Historia Polski. 17951914. Warszawa, 1987. S. 324.].   ,    ,        ,        [158 -  . .,  . . .        //   . , 2000. . 7.].  ,          ,   .

       XIX    XX.     .     XIX. 1914.      XIX            , .. XIX.           .  1890-            ,   ,      ,    .    . ,       ,    [159 - Kaczynska . Syberia: najwieksze wiezienie S. 43.].       ,    1890-   ,    ,   3840. .   1863.   14. ,      1863  1872.    24. [160 -  T. .      . 46.].

             XIXXX.   .     1897.,      221. [161 -  . T. 1. . 67.].     29 177 ,   0,6%  [162 - Kaczynska . Polacy w spolecznosciach syberyjskich (18151914). Zagadnienia demograficzno-socjologiczne// Syberia w historii S. 256.].  1909.       0,5%,     0,1%.

    1897.    35 151 .             0,4% .     ,        1911.   89 973.        119 790 ,   0,6% .        80%[163 -  . .     . .200242.],     .   95%[164 - Janik. Dzieje Polakw S. 430.].

  ,   ,    1897. 20 441  (70%)   .    8736 ,  30%.         3.   ,      XIX.    ,    ,         .  ,           [165 - Lukawski Z. Ludnosc polska S. 7576.].

   (,     ),    1897.,  13 264 .  ,   . . ,    4485  (33,8%),     8789 (66,2%)[166 -     XX . , 1997. . 150.].

   1897.      6,2%.          1897.          ,          ,    . ,      1897.  1.   15,5 ,      2,3[167 -     XX . , 1997. . 150.].

             ,    1,7%,      (, , , , )           16  [168 -       XIXXX. , 2002. . 113.].

 ,  ,   ,      .   ,        XIX.    ,    . . .     ,      -  1897.    ,       .    ,    XX.        ,    XIX.      [169 -  . ..      . 32.].

     1897.  6,2%,   1914. 10,8%.              .      5255% .     -     XIX.      [170 -  . .  //   . . II. . 435.].

  1897.         .           6387 ,       (65,8%).      1665  (26%),     4722 (74%).       0,3%,       1,3%.    ,  1896.,     9376   .      6327 ,  67,5%.  , 1897.,         8973 [171 -  . .     . . 241.].

     1896.       , , , .       1897.  1653 [172 -  -     1899. , 1899. . 99.].  , ,       1184 ,  71,6%  ,    200 ,    136[173 -  . .       1897  //     XIXXX :  . , 1998. . 171.].

 1896.     1897.         ,   .         ,   ,      1897. 36 ,   28   8 [174 -  .   . II. . 166.].       ,        .

 1904.       8%,      3%,    2,3%[175 -    1904  / , .  . ., 1906. . 378.].           1%.   H. . ,          1880  1912.   .  1880.   3,1%  ,  1897. 2,5%,  1912. 2,8%[176 -  . .     XIX    XX : , , . , 2000. . 121.].   1897.   1184 ,   1912.     2704 .  : 1880.      429 .   Slowo       1903.   5. [177 - Kraj. 1903. 40. S. 14.].      .

       .    1897.,     396 ,   218 ,   1904.   482 [178 -  . .    (XIX   XX ) //     XIXXX. , 2007. . 72;  . . -  . 148.].   1913  . ,     ,    59 ,      505.      140 ,       187[179 -  . .             (19171922.): . - . . , 2008. . II. . 886.].

 1908.          .       , , , , [180 -  2 //     1908 . , . .].  ,  ,        1897.   (, ,   ),      ,  .    , ,       1908  1914.    - .     1908. 1763 ,   3,8%  ,   1914. 3562  (4,7%)[181 -   . 30.].

        .  1910.             874  (4,1%).        3916 (3,6%) ,   1965 (3,7%),       5958 (8,7%),       2952 (3,9%).     95,1%   [182 -    1910 . ., 1914. .10301033.].  ,           (,   )   XIX   XX.    23 %.

 1911.      , , , , ,   ,       8 .  ,  1911.,    1897.,       (,   ),         (. 1).     ,      40 ,     . ,        ,      .

 1896.             3381 ,    1772,    1002[183 -  3 //     1896 .].    1897.   :    1,04%,    0,97%    0,91%.      ,       ( 0,02%    )[184 -    T. LXXIX:  . ., 1904. . XXII.].

 1908.          .        : , , ,      ,   [185 -  2 //     1908 .].  1911.        ,        22 [186 -          1911  //     1911 .].

      , ,           .             ,    . ,      10,8%,   4,2%.      0,1%,   0,4%.      19,7%,     7,6%.      63,4%,     90%[187 -    T. LXXIX. . XVII.].           31,2%,   28,8%,   26,1%,   1,1%.  :       6,6%[188 -  . .    . 173.].

 ,    ,   97,3%,   2,4%    0,3%.       96%  [189 -  . . 172.].        ,       ,   .       (69%),     38,5%,    10,3%[190 -    T. LXXIX. . XXI.].       2719 ,  43,7%   .       47%,    37,3%.       ,     . ,  ,   ,   65,8%,       36%[191 -  . .7696.].        1897.  12,4%[192 -  . . 3:    . ., 1968. . 368.].

   ,      1897., ,         2997  (47%),    2824 (44,2%).        45%,    42%.     546  (8,5%),    11  (10    )[193 -     T. LXXIX. .132133.].

   ,   1897.  , :     880 ,   704,   644,   489,   327,   291,   191,   177[194 -  . . XXXVII.].

             .  11 ,  1896  1908. (   18981899.),      1367 .    5679 ,    169 ,  .     1 896  1908.       3147 .      . ,  1896.   51 ,  1897. 123,      1903. 530   1908. 469.    2530 ,           (. 5).           :   . . ,    1913.         [195 -  . .          1913, 1916, 19231926. , 1928. . 36.].

 1896.         (   ),   [196 -  3 //     1896 .].  1897.   0,3%    [197 -  3 //     1897 .].  1907.       218 .         (111  199  ),   ,     268 [198 -  3 //     1907 .].          .   ,   . . ,          1909  1911.,   816  656.      1918.    618  ,  1919. 646[199 -  . .     70  (1860-1930- .) //  . 1999. , 2000. . 81.].

          .        5255% [200 -  . . . . 435.].        XIX   XX.    .  ,           .      1889.   1037 ,     732 ,   305[201 -  . . .     . , 1890. . 13.].

    1897.,         30 . -,    ,    72%, .. 2,6  ,  .   . .             61,3%,   38,7%,       62,2%,   37,8%.        . ,             16%,       25%,     26,1%.             :    34%,   36%[202 -  . .          XIX   XX. //       : . . , 2005. . 102.].

      ,     .     1631  (53,5%),     3608 (57%).   1897.    1.      749 ,     571.  1908.    30 664    52,4%[203 -  2 //     1908 .].

    1897.         ,            .           ,           .               [204 -  . .   . 107.].

. .  ,        ,  . ,     -  18981901.      54,5%.     ,          [205 -  . . 106.].

        1916.  0,36.          .    ,   . . ,     [206 -  . .   .238239.].

  1917.          .   , , ,       5267  9970 ,  54%  [207 -     1923. 4. IV. . 42.].

   1908  1911.         3%,    0,80,9% (. 1 2).        .  1912.      45 270 .         ,         [208 -      1911 . . 223.].

 ,    1896  1914.,       ,        4,6    9376  43 868 .        ,   1896  1914.     (. 1,2).    ,   ,    ,         .

    ,  1915.        52 291,   1,24% .      1915.  10 741 ,    41 820[209 -      1915 . . 5.].

          31  1916.,     -   28 860 ,     2090[210 -  . .    . 267.].  ,  1916.         .

      1892.  0,48%[211 -  -     1895 . . 73, 81.].         .   1897.   5745 ,     0,4%.  1900.    8131 ,   0,5% ,    1901  1905.         0,6%,   1906. 0,7%[212 - -    1901 . . 8;    : 1901 . . 22; 1905 . . 2, . :           1905 ; 1906 . . 11.].

              ,   ,           .      ,       ,        [213 -     1914 . . 5.].

 ,           .      1897.      .  : 1897.    7341   [214 -  . .     . . 241.].         78%.

 19041910.        0,4%,       0,3%,     0,2%[215 -  . 1904. ( ). ., 1905. . 89;  . 1907. ., 1908. . 61; 1910. ., 1911. . 67.].  :         0,5%,    0,4%,     0,25%[216 -  3. .  :        -  : , . 1908. ., 2009. .2728.].     XX.       5,8%[217 -  . 1904. ( ). ., 1905. . 92.].

  . ,        ,   ,    1863.,  ,   .            ,    (33,6%).  ,     ,   ,  ,     .

        - .     1897.  105 ,   21[218 -    T. LXXVIII:  . ., 1905. .8283.].       2237  (39%).         ,          499  (8,7%).   ,     ,  1127  (29,6%).        1110  (57,3%).     1569  (42,4%),    668 (32,6%)[219 -    T. LXXVIII. .85109.].

 ,    ,           .  1897.        ,   [220 -      1897 . , 1898. . 23.].          ,   1892.   1087 ,   4,8%  [221 -  -     1895 . . 73, 81.].

 18991913.      , , , , ,   ,        ,     (. 8).

 1904.        :   3,3%,   2%,   2%,   1,5%,      1%[222 -    1904 . . 378.].           1%.  : 1897.       3%[223 -  . .    . 172.].  1904.           2982  (. 9).              , ,     ,  640 [224 -  . . -  . 122.].

   1911.,       12. ,        .  1913.        . ,  1904.     2982 ,   1913.  2162.     1901.  1309 ,   1913.         664  (. 8).

         1901.    70% .             [225 - -    1901 . . 8;     1901 . . 22;  -     1904 . . 235.].        1899.  ,        (, , , )    .  1905.    ,      ,   10 044 .    30%     70%  .  18991905.       ,     (. 9).   . ,      1909.  2727 [226 - Masiarz W. Dzieje kosciola i polskiej diaspory w Tobolsku na Syberii. 18381922. Krakw, 1999. S. 162163.].

,          19001901  19111912. ,  1903  1912.         ,       .          ,   1914.         1912.,      ,   19111912.   .

 5745 ,   1897.  ,   3698 ,  64,3%.  -  2047. ,       1000   1052 ,     1000    554 .        1582  (42,7%),    860  (42%). -          104 . -      257  (73,6%)[227 -    T. LXXVIII. . XXXVIIXXXVIII, 134135.].

     1899.   3690 ,  58% .  ,            .       .       (52,4%).      55,7%[228 -      1899 . , 1900. . 1.].

 1901.    9634 .       .     4896 ,   4738,     158 .      1459  (51,4%).         .             . ,  1905.     1559  (52,4%)  1413 ,      3661 (51,7%) ,    3411 [229 -     1905 . . 2, . :           1905 .].

   ,  1913.,     11 262 ;  2162 ,   ,   1184  (54,7%),   978;  9100 ,   ,   4727 (52%),   4373[230 -     1913 . . 2.].

  . .           .        18631872.      15  30 ,    56%.  1897.        .        10  39   40%,     38%;   45  60        33%,     46%[231 -  . .    . 76.].

   1897.,       :    0,2%,    0,14%.   ,   1897.  ,  57%   43% .       ,           ,     [232 -    T. LXXXI:  . ., 1904. . VI.].        ,      . ,  1897.    -   438  (64%),     218  (47,7%)[233 -    T. LXXXI. .2474.].       47%,   37,3%,       42,8%,   32,6%[234 - Niedzieluk  Rzymskokatolickie organizacje S. 38.].

  ,  ,     ,     ,     ,     ,        .

    1897.  1142 ,     946  (82,8%)    ,      785 ,   68,7%    .  1897.       2,1%,   1904. 2,4%.  ,            .  :       2,2%,    1,4%[235 -  -     1896 . . 139;    1904 . . 320.].

 946 ,   1897.    , 340      .         .       685  (60%),        471  (60%).     1142 ,    ,    493 ,     88 ,   5 [236 -    T. LXXXI. .2474.].           ,     , ,   .  1913.     (52%)  .   , ,    58,6%[237 -  2 //     1912 ;     1913 . . 59.].

  ,      1897.,   :     98%,    98,7%,    1,9%  1,1%,   0,1%  0,2%[238 -    T. LXXXI. . VI.].

    XX.       .  1909.     2003  (7,7%)[239 -      1909 . . 22, 175.].  1910.   2059 , .. 8,7%  ,   1911.   2095  (7,9%)[240 -    1910 . ., 1914. . 1100;  : -  1911 . . 149.].                 .

 1911.    14 494 ,      5362[241 -  . .     . . 242.].           7261 .       1911.       .   ,      ,     1911.   80% .        ,   1911.  4475 [242 -  3 //     1911 .].       66% (. 10).  :     1897.  800 , ..   15   1911.         [243 -  : -  1911 . . 149.].

     ,      ,    .  1912.    8552 .   4973  (58%)   ,         93%  [244 -  2 //     1912 .].   1913.  8906    (91%)        .      (57%)   . [245 -     1913 . . 59.].             ,         , ,   .

 1915.           1913.       17 203 . ,       1915.        .

  ,       ,      , . ,  1913.   5087 ,   1915.     4210.          3046  1913.  2871  1915.[246 -     1915 . . 9.]

 ,   ,        24,5%.   ,         . ,   57% ,     [247 -  1 //     1915 .].

       , ,    ,   XIX.     ,      .            .   . . ,  1880-         81,4%,   1897.          58,4%[248 -  . .    . 73.].   ,    ,       -    ,   .

 ,    ,    .    ,      XIX   XX.    ,   .             2.     ,       1890   1917. (. 19)[249 -  . . ,         ( 90-  XIX. 1917 ) // -        . , 1987. .140141.].

    1930-         XX.   24. [250 - Emisarski J. Polski czyn zbrojny na Syberji // Sybiracy. 19181933. S. 6.].  ,     .   1897.           6,1%,      1,8%.   . . ,       ,   ,    ,         [251 -  . .    . 174.].

       .   . ,  1908.        60%,        69%.         12%,      6%[252 - . . -5. . 3. . 22. . 1.].    1906  1909.    -  34,9%,   1913.   12,8%.           (7,2  7,6%)[253 - Kaczynska . Polacy w spolecznosciach S. 257.].

   ,   18631864.,   ,  1870- ,   3. ,  22. ,         1870-     3840. [254 - Lukawski Z. Ludnosc polska S. 48.].   ,   1890-     ,      ,  .

   19051907.            ,     873 ,        177[255 -  . . 482. . 1. . 3. . 2-73.].

   ,          ,   .  677            299 ,  44%[256 -  . .             (19171922.). . I. . 81.].    .  ,     1908.  80 ,     ,     [257 - Gawronski W. Na zeslaniu w Narymie // Zeslanie i katorga na Syberii w dziejach polakw: 18151914. Warszawa, 1992. S.373.].   ,     19141915.  186 ,   7  (3,8%)     [258 - . . -5. . 3. . 69. . 1.].

   ,    XIX   XX. ,    ,      .  ,  ,    ,       [259 -  . .    . 175.].

  ,     ,     . , .  ,   1914.        600. .  -      (65%)[260 - Slisz A. Prasa polska S. 29.].       . ,               , ,  ,   ,    ,      .

,             XX.,      1918.       .  ,          ,   .     ( 7  10%)    ,   , ,     (,   )[261 -  . .         1918. //      . , 1997. . 42.].          .     ,             . .  ,        , , ,     .       ,      [262 - Sieroszewski W. Od pierwszych sladw polskosci do wojny swiatowej // Polacy na Syberji. S. 18.].   ,               .      , ,     ,           [263 - Janik M. Dzieje Polakw S. 429.].        .       ,   -   1904.        .

   XIX   XX.  ,   ,     .                   [264 -     XX . . 150.].

    3. ,  1897.   4476   ,  5%   [265 - Lukawski Z. Ludnosc polska S. 177.].             .                  .          1912. -  .       ,    .       ,      [266 - Dzieje Polski / pod red. J. Topolskiego. Warszawa, 1976. S. 552.].

 ,         ,     ,     XIX.,    ,    19211922.       .   ,       ,      [267 - . . P-l. . 3. . 180. . 1.].      ,         .      ,    ,       .     ,       [268 - . . -1. . 3. . 164. . 227.].   ,             ,     .       XIXXX.   -    .       ,              [269 - . . -1. . 3. . 162. . 166; . 151. . 149; . 158. . 88; . 163. . 345; . 175. . 11.].

        .     . ,    1  1911.  43 596 .    , 5060% (20. )    [270 - Blum I. Polacy w Rosji S. 193; Masiarz W. Migracja chlopw S. 241.].

       12 150 ,     8350.      -       1  1911. 5218 [271 - . . 239. . 8. . 89. . 3031.].  ,               ,         . , 3.  ,    47 900 [272 - Lukawski Z. Ludnosc polska S. 92.], .      40 [273 - Rezmer W. Wies syberyjska w relacjach i wspomnieniach Polakow-zolnierzy 5 dywizji strzelcw polskich (19191921) //  : ,  ,  :  VII . . . . . 1. . 293.].     :      1912.  64 805 ,      (. 1,2, 8-10). .  ,   70.      55. ,  78%  ,   [274 - Groniowski . Emigracja z ziem zaboru S. 228.].

              . . .      ,       ,   ,         .   ,      .    ,   ,        ,     ,         [275 -  . .      XIX  //     XIXXX. . 93.].  ,      .

       :  ,   ,    [276 -    .2122.].   ,   . . ,             ,   :     ,   ,      [277 -  . .     //  . 2000. 2. . 77.].

  : -,    ; -,    ; -,              .        ,    .            ,          [278 -  . . :   . 198.].

  ,    ,   . ,      ;  ,       ,    ;    ,         [279 -  . .    .78.].

    ,     ,     .   ,           200300 .  ,   ,  ,             - ,   50. [280 -  .   . 218.].

 ,                  .           ,      .      19141915.   2530%[281 -  . .  //   . . II. . 435.].  ,          .   . . ,      -    1916.  .   445 [282 -  . .      . 36.].     ,   ,  ,       . ,   1916.      ,   . . [283 -  . . 46.].              .  1914.    1908.  , ,            1763  3562 .       19151916.        2,5. .  1917.  , ,              6221     5,8%  [284 -   . 30.].

   ,           0,2%  1897.  1,2%  1920.[285 -  . .,  . .,  . . //: . .198199.]

    ,         .       , ..     [286 -  . .     . 118.].           .  ,      ,      .

 1917.       .      274 ,    1289,   620,   822.            19  75  [287 - . . -1. . 1. . 1107. . 4-11.].  ,    1914.           (. 2). ,  1917.   ,      .

          1920.          47  ,      .   ,   57 103 .        , , , ,   .       0,6%.        :    2016 ,   11 825,   7530,   5881,    62,    12 738,   17 051[288 -  . 1923. 9-10 (1314). . 61.].

          .       ,    1921.,    67. . . .      90. ,      [289 -  . .    . 10.].

  1920.    2016 ,          1921.    3000 [290 - . . -922. . 1. . 13. . 1.].

     1920.  3247 ,      11 386[291 -  . .       XIX-  XX  //     XIXXX. . 124.].  1925.      1,8%   ,      ,       0,7%[292 -  . .  .  . , 1925. . 16.].

            .  12 738 ,   1920.  ,    (       ) 6280. (49,3%),       3611 [293 -    1920     .98103.].          .          1917.,    3,5%         [294 -  . .   . 188.].          ,    57,1%,       (55,2%).  1920.             2081 ,   1408    945.           ( 323  108 )[295 - . . 1. . 5. . 435. . 7.].            .         1920. 33%   1915. (. 10),      32%   1913. (. 9). ,     ,          .   ,  1920.        12. .   1921.       10.,      25. [296 - . . 1. . 2. . 487. . 18; . 485. . 28.]

     1920.     ,     56%[297 -    19211922  . , 1923. . 64.].     1920.           ,      [298 - . . 1. . 2. . 487. . 32.].

     ,   1921.   10. ,      22.[299 - . . 63. . 1. . 245. . 4.]      17  1921.    30. ,   12.    .        1920.,      12.    (),   1921.        35.    ,      1921., ,        35.,      10.[300 - . . -1. . 1. . 1536. . 44; . 1537. . 4; . . 63. . 1. . 231. . 1253.]   ,        300. .   80. -,  19001912.;      30.;        70.;  (, )  120.

      ()   1920.    40. [301 - . . 63. . 1. . 608. . 3.].   1921.   2500 ,   700, --  200,    100.   ,      ,         [302 - . . -1. . 1. . 1535. . 8; . 1546. . 6.].

    35%      , 40%       2025%   [303 - . . -1. . 1. . 1532. . 2122.].       (),     1921.  9. ,      1.[304 - . . -1. . 1. . 1535. . 4.]

  1920.    .   1920.   (, ,    )  37 686 .       1920  1921.  ,   ,  102  117. .

           ,    .   ,         .  ,             .        .     ,      .

,  ,             .        1921.      .       1923.   68. [305 - . . -1. . 1. . 1551. . 67.].  --     25  1924.       . ,  1       1921   1924.,      1,5 [306 - Stosunki Rzeczypospolitej Polskiej z panstwem radzieckim. 19181943: wybr dokumentw. Warszawa, 1991. S. 131.].

  . ,    19211923.      27. ,     5572 [307 -  .     (19071947.): .  - . . , 1995. . 22.].   ,       16  1921     1923.    ,    36 404 ,   5957  (. 16).

          .  ,  1926. ,         50   [308 -  . .,  . .     (19261939.). , 1984. . 116.].       .    1926.    45 854 .    : , , , , , , , , ,      26 935  (59% ,   )[309 -    1926 . T. VI:  . - . 1928. .1175.].      1926.  6865 [310 -  . T. IV:  .  .  . . 103, 115254.].

 1926.         32 605 .            :   3688 ,   1802,   2860,   2305,   5804[311 -  . T. VI:  . - . .1579.].

        1920-       . ,            1912.       (. 14).        : , , ,        1914.     . ,    1915.  4210 ,  1920.   3611,    1926. 2528.       1926.   1910.         (. 6),   ,   ,    1913.      (. 7 9).          1926.  29 443 .

    ,         XIX.    : 1)   ; 2)  ; 3) ,     (, , ); 4)       (  ); 5) ; 6) [312 - Chamerska . Przyczynek do losw polakw S. 501.].

          . ,      .      ,   ,     ,    .     ,   ,     ,      .       ,     .              .

   ,     ,  XIX   XX.     ,       .   XIX   XX.          ,   ,      ,   ,    .   XX.        ,     .             ,      .    1897.    13 264 ,                 60. .   1920.    37 686 ,   1926.   29 443 .          ,  ,   ,  .

             . ,      : , ,          [313 -  .    (   ) // . 2005. 4. . 11.].

  . ,         ,        ,            .             ,        .             [314 -  . .1617.].         .         .     ,     ,  [315 -  . . 22.].         ,     , -         .         ,    ,    .          XIX.,         -         [316 -  . .   . 98.].

 ,            , ..  ,   ,      .                .        ,      .          XIX   XX.     .   ,         .           .         ,    .           .        .     ,      .   ,     19211924.,      .




2.2.   ,       


        .   ,      ,      .       ,    .   ,   ,     ,  ,            [317 -  . .       ( XIX   XX.) //    : -, ,  :  . . .       , . 150-   . . .   . .  (. , 5 . 2008.). , 2009. . 12.].    ,            1863  1866.   18 673  .     38. ,      18631864.,             [318 -   . ., 1931. . 2. . 591; Zilek J. Ksieza zeslani na Syberie po powstaniu styczniowym // Syberia w historii S. 126.].

  . . ,     18   ,     -     [319 -  . .    . 116.].

         1870--1880-        .    1866  1883.   11  ,     1863.[320 -  . .    .8183.]            , ,  ,    ,   .

   11  1881.  1863.        ,     [321 -  . . 83.].     ,       : , ,        .

 1890-         .        : ,   , , ,   .  ,            ,  ,        ,        [322 -  . .   . 16.].

         -     .              1891.  .     ,   ,            .      , ,   ,     ,          [323 -  . . -  . 21.].

 ,        ,  ,   , ,           ,   ,   , ,   ,       ,    .         ,        ,       , ,  [324 - Okolowicz J. Wychodztwo i osadnictwo S. 367.].

. .     ,  ,    ,        ,      .                   ,     .          ,       ,      ,    ,   .    ,    ,        ,  [325 -  . . :     // . 1999. 1. .1416.].

             ,   .      1909.     5270 ,   11 415,   5523[326 - Lukawski Z. Ludnosc polska S. 93.],  -   .  :   ,  ,  5. ,       3.,    2.

            .   , , ,   .        ,    , -, ,     .   XX.  65  -  -     21 ,  32%.      ,   ,     .           ,        ,   [327 -  . .   .1516.].   1897.          4,7% ,   ,        2,1%[328 -  . .    . 174.].

  1897.       167 ,     161  (96%).          5%   .        1897.  48 ,     100%,        92  (1,6%)[329 -    T. LXXIX:  . .152153.].

 1  1911.       ,       -      60 [330 - .. .    . 6. .1086.].          35 ,       .       46,5%   [331 -    T. LXXXI:  . .100101.].

         18991910.         .      69  (8,3%)[332 -      18991910. , 1911. . 14.]

  XX.         : ,   - .  18951915.      , ,          -[333 - . . .    . 6. . 85;      1915 . . 113.].  1908.         -  -.     ,     2-    .  18951896. -               -  [334 -      . . 351.].

          -  ,       .   XX.    4. ,     2.[335 - Groniowski ., Skowronek J. Historia Polski. 17951914. S. 335.]

,   , -        1875.  1903  1908.        ,    ,        [336 - . . P-1. . 3. . 116. . 222.].

           .             (. ).        - .   1891.         -   (   ).             ,     . . .       ( ).      . . -     .-.         1891  1892.  ,        .      .

-   1  1861.  .  1884.         1887.        ,     .   1889.     IX ,           .

      ,    -   . .               12 ,   15  1891.        ,              [337 -  . .      //  . 1990. 17 . 239. . 3.].

                   [338 -  .      ? //  . 1990. 14 . 109. . 3.].       20  1891.    ,    5-  .      100                  :               , -,   [339 -  . .      (, , ). , 2000. . 7.].    . . -      5- ,             .    3 .   ,                 [340 -  . .,  . .,  . .     ( XIX   XX.). , 1978. . 31.]




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/l-k-ostrovskiy/polyaki-v-zapadnoy-sibiri-v-konce-xix-pervoy-chetverti-xx-v/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


 .     // . 2003. 12. . 163.




2


 . .   :        ,   . ., 2010. . 12.




3


 . . 219.




4


 . .   //   :   . ., 2000. . 9.




5


 . .,  . .   :   1920. ., 2005. . 7.




6


 . .   :        (XIX   XX.). ., 1999. . 9.




7


 . .          (19171922.). , 2009. . 6.




8


 . .   ,      ,     1894.   .    . ., 1896. T. I, . III;  . .     XIX : - . ., 1901;  .  ,     ,    . T. II: (       1897.). ., 1911; 1912. T. III;  . .    //  . T. 1:     . ., 1914.




9


- .       1904 . , 1906.




10


 . . 1.




11


 .     //  : . . . . 2;  .       ()  //  . 1910. 6;  .    1909 // . 1910. 6;  .    //  . 1911. 8;  .     //  . 1914. 15;  .        -           //  . 1914. 15.




12


 .      :       8  1897. , 1898.




13


 . .   //  . T. 1;  . 77.      //  . T. 1.




14


. . 77. ( . .).    //  . 1912.  79;  .     //  . 1909. 2; - 77.    //  . 1913. 1.




15


 . .   :    . ., 1929;  .      //   . 1924. 2 (9);  .     //   . 1927. 8 (37);  .  1905  1910. ( ) //   /  . . . . ., 1927. . 1;  . .     //   . 1927. 5 (34); .     //   . 1929. 12 (61).




16


 . .         . 1831.  XX.:  : .  - . . ., 1999. . 5.




17


 . .         1890-  //     (XIX.  1917). , 1979. . 3;  . .    19051917. (, ,  ). , 1978;  H. .         (19071917). , 1984.




18


 . .           XIX   XX. //    . XIX  . XX.:   . , 1987;  . . -      ( 90- . XIX. 1917.)//        ( XIX   XX.). , 1988;  . .      ( 90- . XIX.  1917.: .  . . . , 1987.




19


 . .          .    1917. ., 1965.




20


 . .        1917. //   -    . , 1980.




21


 . .         (19201921.) //  . . 158:   . , 1965. . 2;  . .                 //  . . 231:   . , 1972. . 7.




22


 . .          . ., 1962.




23


      . 18151917. ., 1976.




24


 . .     . 7.




25


 . .   -  (XVIIXX.) // :   . , 1994;  . .    1920-1930- . (     ) //  , . . , . , 1996. T. IX;  . .,  . .      XX. // ,      ( XIXXX.). , 1997.




26


 . .. -       18811918. , 2009;  . ..     :      ( XIXXX .). , 2011.




27


Niedzieluk . Polska wsplnota katolicka wsi Spasskoje w powiecie Kainskim Guberni Tomskiej w przestrzeni miedzywyznaniowej Syberii Zachodniej // Zeslaniec. 2002. 10; Niedzieluk I Rzymskokatolickie organizacje dobroczynne i kulturalno-oswiatowe w Zachodniej Syberii na przelomie XIXXX wieku // Zeslaniec. 2003. 11; Niedzieluk I Dokumenty Syberyjskiego Przedstawicelstwa Delegacji Rzeczypospolitej Polskiej jako zrdlo do analizy demograficznej polskiej ludnosci katolickiej na Syberii na poczatku lat 20. XX wieku // Zeslaniec. 2009. 38.




28


 . .    (XVIIXX.) ( ,   ). , 2009.




29


 . . -  .   //   . 2000. 1112;  .      //   . 2001. 78;  .      //   . 2002. 6;  .  .      //   . 2002. 4;  I   //   . 2003. 1;      100-  //   . 2004. 5;     //   . 2007. 9;  .      1908  //   . 2008. 1 ;  .   ,  ! //   . 2008. 11.




30


 . .  -  1917. //  : , , :  . . . , 1999;  . .,  . .,  . .  . 18611917:  . , 1996;  . .      1897. //     . , 1997. . 2;  . .    .   XIX   XX. //  : , , ;  . .    // : . , 2000;  . .    (XIX   XX ) //     XIXXX.: .  , .      . 20062007. , 2007;  . .    . , 2005;  . .   //  . , 2006. T. 1;  . .       XIX   XX  //      :  . . . . (  , 7-10 . 2009.). , 2012.




31


 . .         (  XIX   XX ) //  : ,  ,  : . . : 3. , 2012. 4.1.




32


 . .,   77,  . .  -. , 2014.




33


 . .           ff   :  . . (78 . 1995.). , 1995;  . .        (XIX   XX.) //    :  . . .     (      ). 46 . 1996. , 1997.




34


  .     19181919.  //  : , , ;   .     (19181920.) //   :  4- . . 67 . 2001. , 2001;  . .       1917   1918. //  .




35


 . .   , 2009.




36


 . .         (19171920) //  : ,  ,  : . . . . 1.




37


 . .          XIX   XX. //     (XVIIXX.):     . . . , 1920  2003. , 2003.




38


 . .          XIX   XX. //       : . . , 2005.




39


 . .       (19071917.) //  . 2002. 1 (40).




40


 .       //   . 2002. 11. .3031; 12. .1415.




41


 . .            //               :  , . . , 2005. . 2;  . . -       XIX   XX. //   -      XIXXX :  . . . 2829 . 2008. , 2008. .5053;  . .         XIX   XX  //    ; Leonczyk S. Polityka przesiedlencza caratu wobec dobrowolnych migracji chlopw polskich z zachodnich guberni Cesarstwa Rosyjskiego w latach 18851914// Rodacy. 2011. 3.




42


 . .  11     :   . , 2004;  . .          //     :     XVII   XX.: . . . , 2005;  .            //    




43


 . .   //   . , 2009. T. I;  . .    //   . T. II;  . .   //   . T. I;  . . . .      //  . 2010. 2;  .     //   . 2004. 5;  . .,  . .,  . .  -.




44


 . .      :    //    ;  . .        //  : ,  ,  : . . . . I.




45


 () . .       //     XIXXX.;  . .     (   ) //  : ,  ,  :  VII . . . ., . 90- . . . -  180-     . , 2008. . 1.




46


 . .     :              //   -  




47


 . .    1863       //    




48


 . .        XIX     XIX   XX :    (   ) //  : ,  ,  : . . . . I.




49


 . .      1920  // . 2000. 3;  . .      (1920- ). ., 2001.




50


 . .   




51


 . .     :      // . 2004. 1.




52


 . .    1863. :   //  :    : . . : 50-     . . . , 2005. . 509.




53


 . .    1863    : .  . . . , 2005. . 10.




54


 . .      // -   -   :  VI , . . ., . 120-    . .  (. , 12  2012.). , 2012. . 108.




55


 . .        . , 2008.




56


 . . 100.




57


 . .      XVIIIXIX.:  ,    . , 2009;  . .           (18631902.). , 2000;  . .     (50  ). , 1995.




58


 . .    (   . . ). , 2006.




59


 . .   (XIX   XX ). , 2004.




60


 . .    . , 1994;  . .   :    1920-1 9 30- . , 1994.




61


       . , 19941999. .14;        . , 2012. .12.




62


  . , 2009. . IIII; : ;     :   . , 2004.




63


 . .   18561917. , 2008.




64


    (           ). 18782003: , . , 2004. T. 1;    : ,  / . . . . . , 2000. T. 1;   : , . T. 1: 18881917. , 1996; . 2: 19171945. , 1998.




65


Radlinski I Krwawym szlakiem Sybirskim. Warszawa, 1916.




66


Baginski H. Wojsko polskie na wschodzie. 19141920. Warszawa, 1921.




67


Rogowski J. Dzieje Wojska Polskiego na Syberji. Poznan, 1927; Bieganski S. Polozenie polityczne zaczatkw Wojska polskiego na Syberii w lecie 1918 r. // Sybirak. 1938. 12; Bieganski S. Repatrjacja jencw 5-j dywizji syberyjskiej // Polacy na Syberji: szkic historyczny. Warszawa, 1928.




68


Sedlaczek S. Harcerstwo na Rusi i w Rosji. 1913  1920. Warszawa, 1936; Wojstomski S. W Zarys historii Harcerstwa Polskiego na Wschodzie // Sybirak. 1938. 12.




69


Sybiracy. 19181933. Ku upamietnieniu 15-j rocznicy powstania wojska polskiego na Syberji. Warszawa, b. r.




70


Okolo-Kulak A. Szkice misyjno-wschodnie. Warszawa, 1929.




71


Okolowicz J. Wychodztwo i osadnictwo polskie przed wojna swiatowa. Warszawa, 1920.




72


Ibid. S. 381.




73


Polska i Polacy w cywilizacjach swiata: slownik encyklopedyczny / pod red. W. Pobg-Malinowskiego. Warszawa, 1939. T. 1, zesz. 3.




74


Janik. Dzieje Polakw na Syberji. Krakw, 1928.




75


Najdus W Lenin i Krupska w Krakowskim zwiazku pomocy dla wiezniw politycznych // Z pola walki. 1960. 2 (10); Dobrowolski H. Krakowski zwiazek pomocy dla wiezniw politycznych i jego dzialalnosc na rzecz zeslancw syberyjskich // Z przeszlosci Syberii. Zbirek. Krakw, 1964.




76


Blum I. Polacy w Rosji carskiej i w Zwiazku Radzieckim // Wojskowy przeglad historyczny. Rok XI. 3 (39). Warszawa, 1966.




77


Lukawski Z. Ludnosc polska w Rosji. 18631914. Wroclaw, 1978.




78


GrosfeldL. Polskie reakcyjne formacje wojskowe w Rosji. 19171919. Warszawa, 1956; Wrzosek M. Polskie korpusy wojskowe w Rosji w latach 19171918. Warszawa, 1969; Groniowski  Emigracja z ziem zaboru rosyjskiego (18641918) // Emigracja z ziem polskich w czasach nowozytnych (XVIIIXX w.). Warszawa, 1984.




79


SliszA. Prasa polska w Rosji w dobie wojny i rewolucji (19151919). Warszawa, 1968.




80


Rziewicz J. Polsko-Radzieckie stosunki naukowe w latach 19181939. Wroclaw, 1979; Rziewicz J. Polsko-Rosyjskie powiazania naukowe (17251918). Wroclaw, 1984.




81


Kaczynska E. Syberia: najwieksze wiezienie swiata (18151914). Warszawa, 1991.




82


Zeslanie i katorga na Syberii w dziejach polakw: 18151914. Warszawa, 1992.




83


Kuczynski A. Syberia. Czterysta lat polskiej diaspory: antologia historyczno-kulturowa. Wroclaw, 1993.




84


Kozlowski J. Polacy w rejonie Tomska (do 1914 roku) // Mniejszosci polskie i polonia w ZSRR. Wroclaw, 1992; Chamerska H. Przyczynek do losw polakw na Syberii w koncu XIX w. // Losy Polakw w XIXXX w.: studia ofiarowane profesorowi Stefanowi Kieniewiczowi w osiemdziesiata rocznice jego urodzin. Warszawa, 1987.




85


Iwanow . Pierwszy nard ukarany. Polacy w Zwiazku Radzieckim 19211939. Warszawa, 1991.




86


Dzwonkowski R. Koscil katolicki w ZSSR. 19171939: zarys historii. Lublin, 1997; Dzwonkowski R. Losy duchowienstwa katolickiego w ZSSR. 19171939: MARTYROLOGIUM. Lublin, 1998.




87


Kosciol katolicki na Syberii. Historia. Wsplczesnosc. Przyszlosc. Wroclaw, 2002.




88


Syberia w historii i kulturze narodu polskiego. Wroclaw, 1998.




89


Masiarz W Migracja chlopw polskich na Syberie w koncu XIX i na poczatku XX wieku // Syberia w historii




90


Neja J. Charakterystyka srodowiska V dywizji strzelcw polskich na Syberyii // Ibid.




91


Korzeniowski M. Centralny Komitet Obywatelski na Syberii w latach 19151918 // Ibid.




92


Madzik M. Dzialalnosc Polskiego Towarzystwa Pomocy ofiarom wojny na Syberii w latach I Wojny swiatowej // Ibid.




93


Wjcik Z. Karol Bohdanowicz. Szkic portretu badacza Azji. Warszawa, 1997.




94


 .             //   1917    :  ,  : .     . ., 2009;  .        (19141920) //  : ,  ,  : . . . . I; Rezmer W. 5 Dywizja strzelcw polskich na Syberii (styczen 1919  styczen 1920) //   : -  ( ). , 2001; Rezmer W Wies syberyjska w relacjach i wspomnieniach Polakw-zolnierzy 5 dywizji strzelcw polskich (19191921) //  : ,  ,  :  VII . . . . . 1; Rezmer W. General Walerian Czuma, dowdca wojsk polskich we Wschodniej Rosji na Syberii //    ;  .        19181920  //  : ,  ,  : . . . . I; Radziwill owicz D. Polskie organizacje polityczne i wojskowe we Wschodniej Rosji, na Syberii i Dalekim Wschodzie (19171919) // Przeglad historyczno-wojsko wy: kwartalnik. Warszawa, 2005. Rok VI (LVII), 2 (207).




95


Lech Z. Syberia Polska pachnaca. Warsawa, 2002.




96


 .      ()  19181922. //   :   . , 2009.




97


 .,  .           XIX   XX  //  : ,  ,  : . . . 4.1.




98


 . .     . 8.




99


    .   (, , , , , ,  ) / ., ., .  . . . ., 1997.




100


 . . -3333. . 2. . 186. . 102-.




101


  . . 13: 1  31  1921. ., 1989;    ().  1919   1925: .   . , 1959.




102


     , 1897. T. LXXIX:  . ., 1904; T. LXXVIII:  . ., 1905; T. LXXXI:  . ., 1904.




103


    1923. ., 1927. 4. IV;    1920    :           . , 1923. . 2.




104


   1926 . T. IV:  .  .  . ., 1928; T. VI:  . - . ., 1928.




105


   : 1903, 19101915 . , 1905, 19111915, 1917;    : 1897,1899,1901,19041906,1911 -1914. , 1898,1899,1902,19051907,1913-1916;    : 1896, 1897, 19001911 . , 1897, 1898, 1901, 1902, 19041908, . ., 1910, 1912.




106


  -   : 1890, 1892, 1895, 1897, 1900, 1909, 1916 . , 1890, 1892, 1895, 1897, 1900, 1909, 1916;       1900 . , 1900;    : 1890, 1891, 18931895, 1897 . , 1889, 1890, 18921894,1897;   ()  1900 . , 1900; -   : 1901, 1904, 1906 . , 1900, 19041906;     : 1909, 1916. , 1909, 1916;   .      1913 . , 1913;    -    1912 . , 1912;     : 19071915. , 19071915;     : 1908, 1910, 19111915 . , 1908, 1910, 19111915; -  1893.        -. , 1893;    1895.            -. , 1894.




107


 -    : 1894, 1896, 18981901, 19031907 . , 1893, 1895, 1896, 18981901, 19031907;  -     1910. ., 1910;  -     1911 . ., . .;  - . 1913. ., . .;  - . 19141915. , . .




108


     1910.:    ,    . ., . .;   -      /  . . . . ., 1905;   , -     . ., 1911.




109


- .   1910. , 1909; -    -  .    ,  . 1909. , . .;  : -   19241925.      . , 1925;  : - : 1911, 1913. , 1911, . .;  . , 1912;   .         ,    .       1908. , 1908;    .  : 1899, 1900. , 1899, 1900.




110


10   :       . 19091919. , 2008.




111


   .     . 18851919 / . .  [ .]. , 1999.




112


. . .   .     1  1911 : .   . , 1911. . 6;   : . : 15 . 1897. ., 1897; 15  1901. ., 1901; 1. 1904. ., 1904; 1 1910. ., 1910; 25  1915. , 1915;      . , 1908;       . ., 1896;       . 1909 . . ., . .; 1916 . . ., . .




113


 ,         II. , . .;  ,        19111912  . , 1912.




114


   ,    (19191922 ):    / . . . . ., 2004.




115


Andronowski. Ze wspomnien ojca, powstanca 1863 r., sybiraka// Sybirak. 1938. 12 (14).




116


Maciesza A. Dzieje kolonii polskiej w Tomsku. Poznan, 1934.




117


Mankowski W. Polacy w Tomsku w latach 19101921 // Sybirak. 1938. 3 (15).




118


 . . . . . ., 1990.




119


Dyboski R. Siedern lat w Rosji i na Syberji (19151921). Krakw, 1922.




120


Smolik R Przez lady i oceany (szesc lat na Dalekim Wschodzie). Warszawa, b. r.




121


Sadowski Z. Wiosna 1918 roku // Sybiracy. 19181933: ku upamietnieniu 15-j rocznicy powstania wojska polskiego na Syberji. Warszawa, b. r.; Scholze-Srokowski W. Geneza Wojska polskiego na Syberji // Sybirak. 1936. 1 (9).




122


Dindorf-Ankowicz F Zarys historji wojennej 82-go Syberyjskiego pulku piechoty. Warszawa, 1929; Scholze-Srokowski W. V Dywizja Strzelcw polskich na Syberii // Kuczynski A. Syberia; Chlusiewicz B. W obronie honoru zolnierzy 5-j Dywizji Syberyjskiej // Sybirak. 1937. 1 (13); Skorobohaty-Jakubowski J. Cieniom towarzyszy broni pod Tajga // Sybirak. 1935. 4.




123


Lubodziecki S. Polacy na Syberii w latach 19171920. Wspomnienia // Sybirak. 1935. 2 (6), 3 (7); 1938. 4(16).




124


Blutstein-Wojstomski S. Harcerze polscy na Syberji (Skrt wspomnien) // Sybiracy. 19181933.




125


Tyszka P Z tragicznych przezyc w V-j Syberyjskiej dywizji i w niewoli (19181921) // Sybirak. 1936. 4 (12); Mikolajski J. Kartka z dziejw dywizji Syberyjskiej // Za kratami wiezien i drutami obozw (wspomnienia i notatki wiezniw ideowych z lat 19141921). Warszawa, 1927; Mikolajski J. Wiezienie w Krasnojarsku // Za kratami wiezien




126


 . .   //       . .; ., 1927;  .   ( ) //  . , 1991;  . .    :  . , 2012.




127


- . .     //     (19041920.). , 1959;  . .   27  5-  //    




128


 . .  . ., 1930.




129


 .      //        : .    /  . . . . ., 1932;  . .  :     . .: . ., 1924;  .      //   . 1930. 10 (71).




130


 .   . . 2:  . .:  , 1933;  . .  . ., 1930.




131


Martynowski S. Droga do wolnosci. Wspomnienia z katorgi Tobolskiej. Ldz, 1928; SledzinskiL. Katorga Tobolska // Zeslanie i katorga na Syberii w dziejach polakw: 18151914. Warszawa, 1992.




132


Dabski J. Pl wieku wspomnien. Katowice, 1960; Jastrzebski W Wspomnienia. 18851919. Warszawa, 1966; Lisowski I. Etapy: wspomnienia dzialacza SDKPiL. Warszawa, 1975; Marchlewska Z. Towarzysz Smutny (Bronislaw Wesolowski). Warszawa, 1952; Nowosinski S. Z czasw rewolucji 1905 roku, i pzniejszych walki o niepodleglosc Polski // Niepodleglosc. 1932. T. VI, zesz. 2; PlebanekJ. Wspomnienia bylego bojowca z roku 1907 // Kronika ruchu rewolucyjnego w Polsce. 1937. T. III, 2 (10); Szynkielewski J. Mlodosc nie leka sie smierci // Wspomnienia weteranw rewolucji 1905 i 1917 roku. Ldz, 1967.




133


Studnicki W. Zprzezyc i walk. Warszawa, 1928.




134


 . 1916. 23 .;  . 1919. 11 ., 1 .




135


 . 1914. 26 .; 1915. 10 ., 4 ., 17 .




136


 . .   . ., 2010. .197198.




137


 . -  //  : . . ., 1995. . 188.




138


 . . , ,  //  . 2000. 2. .6667.




139


 . .     :   //      . 64.




140


 . .5960.




141


 .   .        // . 2004. 4. .149150.




142


 . .    //  . 2000. 2. . 50, 57.




143


 . .   (    ) // . 2003. 2. . 170.




144


 . .     :      // :  : .  . . . , 2007. .139.




145


 .




146


 . -  //  . . 188.




147


  :  . ., 2001. .1719.




148


  :  . ., 2001. . 19.




149


 . . :     (  ) // . 2003. 2. . 198.




150


 . .            //  . 1993. 1. . 159.




151


 . .         //        . XIXXX. ., 1996. .118119.




152


 . .      (   ) // . 2000. 12. .911.




153


 .    . . . . ., 2000. . 224.




154


 . . -   XIX    XX. //  . 2007.

7. . 6.




155


 I .      (18501900.) //         -     XIX   XX .

., 1991. . 81.




156


Buszko J. Historia Polski. 18641948. Warszawa, 1989. S. 122.




157


Groniowski ., Skowronek J. Historia Polski. 17951914. Warszawa, 1987. S. 324.




158


 . .,  . . .        //   . , 2000. . 7.




159


Kaczynska . Syberia: najwieksze wiezienie S. 43.




160


 T. .      . 46.




161


 . T. 1. . 67.




162


Kaczynska . Polacy w spolecznosciach syberyjskich (18151914). Zagadnienia demograficzno-socjologiczne

// Syberia w historii S. 256.




163


 . .     . .200242.




164


Janik. Dzieje Polakw S. 430.




165


Lukawski Z. Ludnosc polska S. 7576.




166


    XX . , 1997. . 150.




167


    XX . , 1997. . 150.




168


      XIXXX. , 2002. . 113.




169


 . ..      . 32.




170


 . .  //   . . II. . 435.




171


 . .     . . 241.




172


 -     1899. , 1899. . 99.




173


 . .       1897  //     XIXXX :  . , 1998. . 171.




174


 .   . II. . 166.




175


   1904  / , .  . ., 1906. . 378.




176


 . .     XIX    XX : , , . , 2000. . 121.




177


Kraj. 1903. 40. S. 14.




178


 . .    (XIX   XX ) //     XIXXX. , 2007. . 72;  . . -  . 148.




179


 . .             (19171922.): . - . . , 2008. . II. . 886.




180


 2 //     1908 . , . .




181


  . 30.




182


   1910 . ., 1914. .10301033.




183


 3 //     1896 .




184


   T. LXXIX:  . ., 1904. . XXII.




185


 2 //     1908 .




186


         1911  //     1911 .




187


   T. LXXIX. . XVII.




188


 . .    . 173.




189


 . . 172.




190


   T. LXXIX. . XXI.




191


 . .7696.




192


 . . 3:    . ., 1968. . 368.




193


    T. LXXIX. .132133.




194


 . . XXXVII.




195


 . .          1913, 1916, 19231926. , 1928. . 36.




196


 3 //     1896 .




197


 3 //     1897 .




198


 3 //     1907 .




199


 . .     70  (1860-1930- .) //  . 1999. , 2000. . 81.




200


 . . . . 435.




201


 . . .     . , 1890. . 13.




202


 . .          XIX   XX. //       : . . , 2005. . 102.




203


 2 //     1908 .




204


 . .   . 107.




205


 . . 106.




206


 . .   .238239.




207


    1923. 4. IV. . 42.




208


     1911 . . 223.




209


     1915 . . 5.




210


 . .    . 267.




211


 -     1895 . . 73, 81.




212


-    1901 . . 8;    : 1901 . . 22; 1905 . . 2, . :           1905 ; 1906 . . 11.




213


    1914 . . 5.




214


 . .     . . 241.




215


 . 1904. ( ). ., 1905. . 89;  . 1907. ., 1908. . 61; 1910. ., 1911. . 67.




216


 3. .  :        -  : , . 1908. ., 2009. .2728.




217


 . 1904. ( ). ., 1905. . 92.




218


   T. LXXVIII:  . ., 1905. .8283.




219


   T. LXXVIII. .85109.




220


     1897 . , 1898. . 23.




221


 -     1895 . . 73, 81.




222


   1904 . . 378.




223


 . .    . 172.




224


 . . -  . 122.




225


-    1901 . . 8;     1901 . . 22;  -     1904 . . 235.




226


Masiarz W. Dzieje kosciola i polskiej diaspory w Tobolsku na Syberii. 18381922. Krakw, 1999. S. 162163.




227


   T. LXXVIII. . XXXVIIXXXVIII, 134135.




228


     1899 . , 1900. . 1.




229


    1905 . . 2, . :           1905 .




230


    1913 . . 2.




231


 . .    . 76.




232


   T. LXXXI:  . ., 1904. . VI.




233


   T. LXXXI. .2474.




234


Niedzieluk  Rzymskokatolickie organizacje S. 38.




235


 -     1896 . . 139;    1904 . . 320.




236


   T. LXXXI. .2474.




237


 2 //     1912 ;     1913 . . 59.




238


   T. LXXXI. . VI.




239


     1909 . . 22, 175.




240


   1910 . ., 1914. . 1100;  : -  1911 . . 149.




241


 . .     . . 242.




242


 3 //     1911 .




243


 : -  1911 . . 149.




244


 2 //     1912 .




245


    1913 . . 59.




246


    1915 . . 9.




247


 1 //     1915 .




248


 . .    . 73.




249


 . . ,         ( 90-  XIX. 1917 ) // -        . , 1987. .140141.




250


Emisarski J. Polski czyn zbrojny na Syberji // Sybiracy. 19181933. S. 6.




251


 . .    . 174.




252


. . -5. . 3. . 22. . 1.




253


Kaczynska . Polacy w spolecznosciach S. 257.




254


Lukawski Z. Ludnosc polska S. 48.




255


 . . 482. . 1. . 3. . 2-73.




256


 . .             (19171922.). . I. . 81.




257


Gawronski W. Na zeslaniu w Narymie // Zeslanie i katorga na Syberii w dziejach polakw: 18151914. Warszawa, 1992. S.373.




258


. . -5. . 3. . 69. . 1.




259


 . .    . 175.




260


Slisz A. Prasa polska S. 29.




261


 . .         1918. //      . , 1997. . 42.




262


Sieroszewski W. Od pierwszych sladw polskosci do wojny swiatowej // Polacy na Syberji. S. 18.




263


Janik M. Dzieje Polakw S. 429.




264


    XX . . 150.




265


Lukawski Z. Ludnosc polska S. 177.




266


Dzieje Polski / pod red. J. Topolskiego. Warszawa, 1976. S. 552.




267


. . P-l. . 3. . 180. . 1.




268


. . -1. . 3. . 164. . 227.




269


. . -1. . 3. . 162. . 166; . 151. . 149; . 158. . 88; . 163. . 345; . 175. . 11.




270


Blum I. Polacy w Rosji S. 193; Masiarz W. Migracja chlopw S. 241.




271


. . 239. . 8. . 89. . 3031.




272


Lukawski Z. Ludnosc polska S. 92.




273


Rezmer W. Wies syberyjska w relacjach i wspomnieniach Polakow-zolnierzy 5 dywizji strzelcw polskich (19191921) //  : ,  ,  :  VII . . . . . 1. . 293.




274


Groniowski . Emigracja z ziem zaboru S. 228.




275


 . .      XIX  //     XIXXX. . 93.




276


   .2122.




277


 . .     //  . 2000. 2. . 77.




278


 . . :   . 198.




279


 . .    .78.




280


 .   . 218.




281


 . .  //   . . II. . 435.




282


 . .      . 36.




283


 . . 46.




284


  . 30.




285


 . .,  . .,  . . //: . .198199.




286


 . .     . 118.




287


. . -1. . 1. . 1107. . 4-11.




288


 . 1923. 9-10 (1314). . 61.




289


 . .    . 10.




290


. . -922. . 1. . 13. . 1.




291


 . .       XIX-  XX  //     XIXXX. . 124.




292


 . .  .  . , 1925. . 16.




293


   1920     .98103.




294


 . .   . 188.




295


. . 1. . 5. . 435. . 7.




296


. . 1. . 2. . 487. . 18; . 485. . 28.




297


   19211922  . , 1923. . 64.




298


. . 1. . 2. . 487. . 32.




299


. . 63. . 1. . 245. . 4.




300


. . -1. . 1. . 1536. . 44; . 1537. . 4; . . 63. . 1. . 231. . 1253.




301


. . 63. . 1. . 608. . 3.




302


. . -1. . 1. . 1535. . 8; . 1546. . 6.




303


. . -1. . 1. . 1532. . 2122.




304


. . -1. . 1. . 1535. . 4.




305


. . -1. . 1. . 1551. . 67.




306


Stosunki Rzeczypospolitej Polskiej z panstwem radzieckim. 19181943: wybr dokumentw. Warszawa, 1991. S. 131.




307


 .     (19071947.): .  - . . , 1995. . 22.




308


 . .,  . .     (19261939.). , 1984. . 116.




309


   1926 . T. VI:  . - . 1928. .1175.




310


 . T. IV:  .  .  . . 103, 115254.




311


 . T. VI:  . - . .1579.




312


Chamerska . Przyczynek do losw polakw S. 501.




313


 .    (   ) // . 2005. 4. . 11.




314


 . .1617.




315


 . . 22.




316


 . .   . 98.




317


 . .       ( XIX   XX.) //    : -, ,  :  . . .       , . 150-   . . .   . .  (. , 5 . 2008.). , 2009. . 12.




318


  . ., 1931. . 2. . 591; Zilek J. Ksieza zeslani na Syberie po powstaniu styczniowym // Syberia w historii S. 126.




319


 . .    . 116.




320


 . .    .8183.




321


 . . 83.




322


 . .   . 16.




323


 . . -  . 21.




324


Okolowicz J. Wychodztwo i osadnictwo S. 367.




325


 . . :     // . 1999. 1. .1416.




326


Lukawski Z. Ludnosc polska S. 93.




327


 . .   .1516.




328


 . .    . 174.




329


   T. LXXIX:  . .152153.




330


.. .    . 6. .1086.




331


   T. LXXXI:  . .100101.




332


     18991910. , 1911. . 14.




333


. . .    . 6. . 85;      1915 . . 113.




334


     . . 351.




335


Groniowski ., Skowronek J. Historia Polski. 17951914. S. 335.




336


. . P-1. . 3. . 116. . 222.




337


 . .      //  . 1990. 17 . 239. . 3.




338


 .      ? //  . 1990. 14 . 109. . 3.




339


 . .      (, , ). , 2000. . 7.




340


 . .,  . .,  . .     ( XIX   XX.). , 1978. . 31.


