Dakilang Asal
Aurelio Tolentino




Aurelio Tolentino

Dakilang Asal





I

PAUNAWA


		O kabinataang bagong sumisibol,
		itong abang lagda sa iyo'y patunkol.
		Pakatandaan mo itong m~ga hatol
		na dan~gal at buhay n~g lahat n~g dunong.

		Ang pagpipitaga't pakikipagkapua
		ay siyang sagisag n~g pagka-dakila;
		kapág sa sinuman ito ay nawala,
		iyan ay di dapat, humarap sa madla.

		Di sukat ang ganda, di sukat ang yaman,
		di sukat ang dunong at lahat n~g inam;
		kapag ang sagisag na aking tinuran
		ay siyang nawala, ang lahat ay kulang.

		Ang pagkamabaít, ang pagka-mahinhin,
		ang pagka-matapat at anyong butihin
		ay siyang palamuting sa tuina'y dadalhin,
		ang iyong ugali upang magluningning.

		Sapul pa n~g ikaw ay batang maliit
		may tungkulin ka n~g lubhang mahihigpit,
		gaya n~g huag bigyan n~g munting ligalig
		ang kawawang inang sa iyo'y ninibig.

		Ikaw ay lumaki at lumaki naman
		ang iyong tungkuling akin n~g tinuran:
		n~g una'y ang iyong mundo ay kandun~gan
		n~g inang malugod, n~gayon ay ang bayan.




II

KATUNGKULAN SA M~GA MAGULANG, MAESTRO, KAPATID, KAMAGANAK AT SA LAHAT N~G KAPWA


		Pipintuhuin mo't panuyuang kusa
		ang iyong magulang na mapag-aruga,
		sila'y pan~galawa ni Poong Bathala
		na dapat igalang sa balat, n~g lupa.

		¿May mahal pa kaya sa hinin~gang tan~gan?
		Ang iyong hinin~ga sa kanila'y utang.
		Ang pinagpalaki sa iyo'y paghirang,
		puyat, pawis, hirap at sampu n~g buhay.

		Ang kahima't sila ay nan~gahihimbing,
		kapag nain~git ka sila'y gumigising;
		kinandong-kandong ka at inaliw-aliw
		at pinalayawan n~g saganang lambing.

		Sa gayong kalaking utang na tinangap
		mo n~ga sa kanila'y ¿anong ibabayad?
		Alayan man sila n~g lahat n~g lin~gap,
		kulang at sa utang mo n~ga'y di pa sukat.

		Salamat na lamang at di maninin~gil,
		ang puhunan nila'y di ibig bawiin;
		sakali ma't sila ay alalahanin
		n~g kahit bahagya'y malaki n~g turing.

		Pagkagising mo na ay agad n~g hagkan
		ang pisn~gi n~g ina't ang sa amang kamay,
		kasabay n~g bating malugod na "¡Inay!"
		sa ama'y gayon din, ang bati ay "¡Tatay!"

		Kung matutulug na saka uulitin
		ang halik at bating paalam n~g lambing;
		n~guni't sa tui-tui na ito'y bago gawin,
		ang kailan~gan nila muna'y siyasatin.

		Kung sakaling ikaw ay mapan~gusapan,
		sa ano mang bagay kaya'y parusahan,
		ay ipag-sayá mo't darating ang araw
		na matutunayang iyo'y pagmamahal.

		Ang m~ga inali, at ang mga mama,
		at ang ina-ama,t ini-ina kaya,
		at ang m~ga nuno, at ang matatanda
		ay kaila~gang lubos na pintuhuin n~ga.

		At ang m~ga iyong lahat na kapatid
		ay pakamahalin n~g boong pag-ibig;
		sa m~ga alila ay huag magmasun~git
		pagka't sila'y kapua, dukha lamang tikis.

		Sa lahat n~g tao'y lubos magpitagan,
		n~g upanding ikaw naman ay igalang;
		sakaling sa iyo sino ma'y magkulang,
		kahabagan siya't pagdaka'y talikdan.

		Ang maestro'y siyang pan~galawang ama,
		ang maestra nama'y pan~galawang ina,
		kaya dapat n~ganing pintuhuin sila
		at mahaling lubos n~g boong pagsinta.

		Binalankas lamang, kung baga sa bahay,
		ang iyong ugali n~g iyong magulang;
		n~guni't ang maestro'y siyang nagbibigay
		n~g dakilang gangda't m~ga kasankapan.

		Dahil sa kanila ay maihaharap
		ang iyong ugali sa sino mang pantas,
		sa pagka't sa dunong ay hindi n~ga salat,
		sa lusok na asal nama'y hindi hubad.

		At katunkulan mong lubos na mahigpit
		sa iyong pag-aaral ang pagsusumakit;
		ang lahat n~g turo nila'y isa-isip,
		sa lahat n~g hatol nila ay manalig.

		Nan~gun~guna sila't ang dala ay ilaw
		sa landas n~g iyong madilim na buhay;
		tanang hakbang nila ay malapit sundan,
		n~g upanding ikaw ay huag maligaw.




III

SA PAGLILINIS N~G KATAWAN AT PAG-AYOS N~G BAHAY


		Pagbaban~gon mo na'y agad maghilamos,
		magpunas n~g kamay at saka magmumog,
		maglinis n~g n~gipin, maghusay n~g buhok,
		damit na pangbahay pagdaka'y isuot.

		Pagkatapos nito ay agad ganapin
		ang datihang iyong katunkulang gawin,
		at maminsan minsa'y ang kuko'y putulin
		at saka maligong magkubli sa tin~gin.

		Ang babayi'y dapat ayusin ang bahay,
		linisin ang sahig sampong kasankapan;
		sa kani-kaniyang dako ay ilagay
		ang lalong maliit na ari-arian.

		Bahay na maayos ay parang salamin
		n~g nagawing buhay sa pagka-mahinhin;
		bahay na magulo'y nagpasabing tambing
		n~g ugaling salat sa turong magaling.

		Kailan~gang harapi't siyasating lahat
		ang sa pamamahay gawang nararapat,
		at huag sayan~gin ang kabit nang oras,
		magagawa n~gayo'y huag ipagpabukas.

		M~ga kasankapang iyong magagamit,
		kung saan kinuha ay isawling saglit;
		huag pabayaang masira't mawaglit,
		pinuhunan dian ay maraming pawis.

		Ang itak, ang sandok, ang saro, ang pingan,
		ang walis, pamunas, lamesa't upuan,
		tanang kasankapang kaliit liitan
		may kani-kaniyang dapat na kalagyan.

		Makita mo'y kahit iisang karayom
		na kakalat-kalat ó kaya natapon,
		pulutin mo agad at ilagay doon
		sa kung saan dapat, sa lalagyáng ukol.

		Karayum ay mura't walang kasaysayan,
		n~guni't hindi ito ang siyang kahulugan:
		karayum na walá sa dapat kalagyan
		ay nagbabalitang musmos ang may-bahay.




IV

SA PAGBIBIHIS


		Ang damit na iyong dapat na isuot
		ay huag ang masagwa't huag ang dukhang lubos
		ang tipon n~g ganda't inam na tibubos
		na sa katamtamang sa kulay ay ayos.

		Kailan~gang sumunod sa ugaling moda,
		n~guni't huag lumampas n~g di tawanan ka,
		at huag kang magsuot n~g hindi mo kaya:
		ang mahal ay pan~git sa dukhang talaga.

		Paka-in~gatan mo ang iyong pananamit.
		n~g huag madun~gisan at n~g di mapunit;
		mainam ang luma, kung buo,t malinis,
		kay sa bagong wasak ó may duming bahid.

		Marikit ang murang hiyas kay sa mahal,
		kung ang gumagamit ay dukha n~gang tunay;
		ang dukhang magsuot n~g aring marin~gal
		kahit man binili, parang hiram lamang.

		Kahit na sa bahay ay dapat magsuot
		n~g damit na puting talagang pangloob,
		at huag mong gayahan ang asal na buktot
		sa gawing malinaw … ¡Hubu't hubad halos!

		Limutin ang cotso, at magbotitos ka,
		ang paa mo't binti upang huag makita:
		babaying may puri di dapat magtinda
		n~g dapat itago sa alin mang mata.

		Botitos ay mura, bukod sa mainam,
		at talagang dapat sa mahinhing asal;
		cotso't sapatilya ay napakamahal,
		sa may hiyang paa talagang di bagay.

		Di mo masasabing mahal na tibubos,
		sapagka,t matibay kung gawang tagalog:
		ang tatlo mang cotso'y masisirang sunod
		bago makawasak n~g isang botitos.

		At gayon din naman ang medias ay mura,
		n~guni at mahal ma'y dapat bumili ka:
		iyan n~ga ang tabing, sa mata n~g iba,
		n~g binting ma'y dan~gal at ma'y puring paa.

		Maging sa bahay ma't maging sa lansan~gan
		ay huag mong limutin ang panyong alampay:
		alampay ay siyang tabing na tangulan
		n~g dibdib-mu't batok sa mata n~g bayan.

		Kalsonsilyong puti na hahangang tuhod
		ay dapat gamiting damit na pangloob,
		ang puri mo'y upang di sumabog-sabog
		sa m~ga hagdana't lilipatang bakod.

		Ang tapis ay huag mong limutin kailan man,
		sa bihis tagalog sadyang kasangkapan:
		ang baro at saya kahit mura lamang
		ay áko n~g tapis, kung ma'y sadyang inam.

		Huag kang maniwalang nagbuhat ang tapis
		sa kakastilaang dito ay sumapit:
		m~ga nuno natin n~g tapi'y gumamit,
		tapis ay nangaling sa taping binangit.

		Paka-in~gatan mo ang gawang magbihis,
		ang samâ at buti'y dian masisilip;
		diyan nahahayag ang tinagong bait,




Конец ознакомительного фрагмента.


Текст предоставлен ООО «ЛитРес».

Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию (https://www.litres.ru/aurelio-tolentino/dakilang-asal/) на ЛитРес.

Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.


