    : ,     .  70-  .. .   
  


    #185
   70-   ,    . .      ,     .         ,      .

 ,       ,    .



 :  .    1340 . (, -)







    : ,     .  70-  . . .   





Tabula gratulatoria


   ,           . .   70- :

. . ,    

. . ,    

. . , ,     

. . ,   

. . , . . .   

. . , .-. ,    

. . ,    

. . ,    

. . ,    

. . ,    

. . ,    

. . ,    

. . , ,  

. . ,    

. . ,  ,    

. . , . . .   

. . ,    

. . ,    

. . , . . .   

. . ,    

. . , .-. ,    

. . ,    

. . , ,    

. . ,    

. . ,     

. . , ,     

. . ,    




   


   1978 .                   :     ,          (),  .        ,       .        ,  ,   ,     ,         ,      ,       .   ,   .  ,    . . ,               ,  ,          .

     ,                  ,    ,    .            .          .    -     .            ,       .

           .         ,  ,      ,         .     ,          .

    . .            .             .    -   ,            ,     .       ,      ,      .             :      IVV . (1986),     IIIVII . (1988),   .  XIII    XIV . (1999),        (2004),        (2010),   (2011)  .              ,      XIVXV .  ,  ,  ,  Ҹ,  III.   ,    ,          ,     ,     ,   .             .        .

. .                      .           , , ,     ,          ( . .  ),        -  .             ( . .  ,   .).

                  XIX .   ,     2008 . . .      ,      ,   -        ()              .

         ,  ,   .                ,   . . .

 ,   !



. . ,    ,   , ,        .. 




 


  .

    ,    (   ),  ,      .        .

,     ,     -  ,       ,    ,    .

   ,    ,    ,         ,    ,          ,   ,       ,    ,    ,  ,   ,    ,      ,               .          ,  ,      ,         ,       .

    .

  ,  ,         ,     [1 -  . . . . . . , 1990. . 95 ( . .  ).].   . .       ,     .   ,   .

  ,    ,  ,   [2 -  . .  . ., 1995. . 56.].     -         ,     ,  ,      .    ,        ,  ,          .        ,      ,   ,       .

     :      IVV . (1986),    ( XIII ?   XIV .) (1999),        (2004),   (2011).          :     IIIVII  (1988),   IIIVI  (1990),   (2017),   (1995),          (1990;     ),   (2014),   (2019)   III (2000).             ,   ,         ,    ,        (       ),                .       -    ,       ,            . - . .         .         ,         .

     . . ,   ,  ,      ,  ,   ,   .   ,  ,      -           ?             ,     ,   ,                .

 ,    . . ,      ,   ,          ,  .      ,    .           .          (1984),     (1995), . .  (-  XVIIXIX .) (2001),                  (2010).

 ,  . .         .           .       ,       ,        ,    .      ,    ,   ,   .               ,      ,   ,    ,      .

   , . .           ,        ; ,        [3 -  . .       . ., 2010. . 9.].             ,     .           :     , ,          [4 -  .     . ., 1986. . 29.]!

      . .        ,     .

   . .     ,    ,   ,       ,   ,     .             . ,   .      XVII . 10  2005  2014 .   .    -, ,     .   :    ,   ,        ,  .            ,       .    ,   ,           ,  ,     ,    .            .     ,    ,    ,   ,                   .

      . . .                ,   ,   ,     ,          .     ,           .           ,     ,        ,      ,        III        :  ,     , ո   . -      -      :      .        ?[5 -  .    . ., 1987. . 1. . 29.].            ,    .

     ,                ,    -, . .       .    ,       ,  ,    ,            ,       .               .   ,                   .         ,   ,     ,      .

   . .         .   ,       ,      .              ,   ,    .            ,      .

  .   -  ,    .

  250-            .      . . .   ,       ,  ,        -  ,   : ,  ,   .     ,      .       .    :     ,     ,   ,        : , ,  

             ,    .


* * *

,     , ?        . Ÿ      70- .      :     ,      ,  -    .              ,      ,        .            .    ,      .

  ?        1340 .:  ?   ?     ,       ? ,     [6 -  . .      //     . ., 1969. . 95.]. ,           ,     .         ,      .        ,                         .



 ,
 ,
 .
, - 2020 .




   


.. Ѩ[7 -    (Yury A. Borisenok);   ,            . . ; rodina2001@mail.ru.]



Professor Borisovs Sense of the Motherland

Annotation. The article is devoted to N. S. Borisovs research in the field of Russian history of the 19


century and the daily history of Russian regions with rich historical traditions. The famous scientist vividly and convincingly reconstructs the features of travels in Russia of the previous century and, based on numerous sources, creates his own image of the past, which significantly differs from the class approach adopted in the Soviet era.

Key words: history of Russia of the 19


century, N. S. Borisov, the history of everyday life, A. I. Herzen, autocracy, class approach.



     ,    ,      ,           .   ,    ,               ,    -.   ,   ,         ,   ,        ,      ,    .     ,          .               , 19,      ,      ,      ,   [8 - ., :  . .    /   . ,  . . // . 2014. 5. . 48.],                 ,    ,       ,      2020 .

             2010 .,              [9 -  . .       . ., 2010.],         .               ,        ,     , XIX ,         ,   .

 ,      ,    1981 .                            .     ,           .    ,   ,   1982-,  ,          -.                  ,   .   .            :    .     ,    [10 -  .,  . . 2- . ., 1955. . 4. . 444.].

    ,       19  1906 .,    ,    .   ,     ,        :         .  !   , ,      . ,  ,    ,        ,  ,  ,          ,  ,      ,   .     ,    20- .       .  ,   ,    ,         .      ,    .     ,    ,    [11 -  . .   [ ]. URL: supol.narod.ru/archive/books/Breznev/chuvstvo.htm ( : 25.06.2020).].

  . .          ,     18      ,         ,                 . ,             .           ,       5 1931 .    :         ,    , ,        ,     .     , , ,          , ,  .        ,       .  ,         ,   .    ,   ,   ,   , ,          ,         ,      [12 -  .     // . 1931. 5.].

,   1930- .,  ,       ,       .       :          ,   ,  ,    .         ,  ,                    [13 -  . .   [ ]. URL: supol.narod.ru/archive/books/Breznev/chuvstvo.htm ( : 25.06.2020).].  ,        ,                  ,     .                   ,       - -  .

                              .   ,             ,   ,     [14 -  . .     [ ]. URL: supol. narod.ru/archive/books/Breznev/zshizn.htm ( : 25.06.2020).].          ,          ,     ,     .         ,       50 ,    , ,       .             ,     ,      .

  1981  2010 .      ,   ,        ,   .              ,                , ,  ,                        .

        . .       XIX .           ,      , -  -   221 ,   , ,              .  ,               ,              ,            .

           XIX      (18761952),        I,       . . ,   III    ,     [15 - Kucharzewski J. Od bialego caratu do czerwonego. Warszawa, 19231935. T. 17;           :  .      / . . . ,  . . . . ., 20152019. . 14.].   ,     ,        ,             , .        ,           .

       ,                .      ,              . . .  , ,             ,          :    (18251855)          [16 -  . .   . 7.].

    ,   ,        :                  .      .         . ,     1825  1850 .      5500  .            .               [17 -  . . 63.].       :                      ,       .                ,     ,           ,     .

             ,       ,    .     2020 .,       ,    ,     .        :    -       ,  , ,    (  )   .       .   ,      ,    ,         . ,        ; ,        ; ,     셻[18 -  . . 89.].        :  -      ,       .




   


.. Ш[19 -    (Alexander P. Shevyrev);   ,     XIX          . . ; london7579@yandex.ru.]



About the Notes of a Russian Traveller

Annotation. The article is a reflection of one of the leading Russian historians on the form and content of the book of prof. Nikolay S. Borisov, dedicated to the historical and cultural phenomenon of the Russian road and travelling in Russia.

Key words: Russian road, travel, Nikolay S. Borisov, research, admiration.



     .    .           . ,     :   ,    ,    ,     ,    .   ,  ,  ,   ,   ,                ,          [20 -  . .       . ., 2010.].     ,               ,   .         I,   XIX .       ,        :      ?      :    .

        ,      .  .                            ,    .        ,                ,            .           ,    ,     ,            ,        900     .

          .     .                        .    ,     ,               .   60- .             ,      -     .          . . ,      -,  . . ,   1984 .     ,           .           ,        .

-,    ,   ,   ,      ,   . -,    .          -,             ,            ,   .    , , ,             ,                     .

        ,       .                ,       ,      (    !)             ,               .       ,          ,        .       ,        .          ,     ,        .

   ,    :     I,     , ,    XXI .   ,       ,      .          ,              ,       ,      ,   ,    ,      [21 -  . . 8.].      ,       ,                      , ,     ,    ,         [22 -  . . 89.].

          .   . -,      . ,           I,                      . -,  I,      ,         .                 .

       ,            ,   .  ,  , ,    :            .          XIX .:  ,  ,  ,  , , ,     .         ,      ,     ,       ,         ,  .          ,            XIX .         -               . . [23 -  . .  . .   . :   . ., 1983. . 35110.].

 . .       ,    .               ,   .  ,         ,         ,    ,  ,  ,  .           ,  ,       ,  ,  ,  ,   ,   ,   ,             , , ,                    [24 -  . .   . 29.].

      .       . ,   ,  ,   .         .

     .                  [25 -  ,            ,   , ,         ,  . .    ,       60                       ,          ( . .   . 363). ,  ,      ,         ,    ( . . 389).].           ,   ,      ,   , ,       ,     .

           ,    .             ,      ,   [26 -  . .   . 425.].              ,      .            ,  ,  ,      ,     .

             .     .                ,   ,   .         ,     ,      ,  ,      .     .  ,   ,    ,    ,               [27 -         ,      :    ,  ?,    ,       .     , ,      ,          ,       .].  ,  ,    .            ,      ,       ,  ,        .  ,        ,      ,      .   ,      ,       , , ,      .

    ,   ,        .         .                    ,   ,    [28 -  . .   . 349.]. ,   ,     :    ,      ,           ,            .         軠 ,     ,          ,   ,         [29 -  . . 352354.].          ,         ,   . .   ,  ,       ,     - ,  [30 -  . . 350351.], , ,    .

 ,                 ,         [31 -  . . 331.].     .    ,    ,    ,  ,          ,  . ,    ,         ,      . ,  ,         .              :    ,    ,   ,   ,          ,      [32 -  . . 333.].

       ,   -:   ,  , .           .       ,            .    ,       ,      [33 - -             .]. ,        ,       ,       .     ,       ![34 -  . .   . 419.]                   :  ?       . .              ,      [35 -  . . 426427.].

  .  ,   , , ,   ,         ,         ,         :        ,      ,       ,  ,    ,    ,     񅔻[36 -  . . 350.].




    (        )


.. [37 -    (Anatoly R. Kantorovich);   ,        . . ; kantorovich@mail.ru.]



A Historian is Like a Musician


(Meetings with Nikolay S. Borisov and His Books)

Annotation. The article presents the memories of one of the leading modern archaeologists about meetings and communication with Prof. Nikolay S. Borisov, whom the author remembers from the authors student years.

Key words: Nikolay S. Borisov, historian, historical science, Lomonosov Moscow State University, admiration.



       1980 .,         . . .  (,   , )       . . .         ,        ,   ,          ,           .          .

  1981 .,       40-  ,        ,  (   )       .          ,  ,            .         (    ,      ),  ,  ,     ,    ,                .       (   )        ,       (   ,   ,   )  ,    .

   ,       .     ,      ,  ,        ,        .

             ,        (   (   ,   )   ;       ;   ; -  )   ,   ,  ,   ,  :    ,         ,      , ,  ,    ,       ,       .

  1984 .              -,                .

 1985 .,         ,   ,          ,   .      ,  ,         ;   ,         (      ),   1985 ., ,     Alma Mater.

 ,   ,  , ,    :        ,          (         )         .

,    1980-   1990- .  ,    ,   ,                    ,   .            . .    ,  III,  ,  ,        .     ,        ,        ,      ,  .          ,          ,  ,   .

   1990- ., ,   1993 . ,      ,       ໠   ,              . ,         ,    ,         ,    (      ),       ,          ,     ,  ,  ,  .          ,        .                .

  1994 .        ,                   .       ,       .    ,         .

      ,      2008 .         /      XIX .  ,                      1985  ,      , -     .     ,  , ,       .

,     ,  -          .     ,         :   ,   ,    .      ,    ,  :  ,    ,    .




  








     


.. [38 -    (Elena V. Romanenko);   ,    ; elenarom7@yandex.ru.]



The Holy Sufferers and the Criteria of Their Canonization

Annotation. The article is devoted to the thousand-year history of the formation of the rank of sufferers in Rus (Russia). The features of the feat of the holy rulers and the criteria for their canonization are considered.

Key words: the sufferers, the martyrs, the great martyrs, Princes Boris and Gleb, the miracle, the Passion, the canonization.



    ,           (  ,    ),         .         .                    . (   ,            [39 - .  :  . .       : -     . ., 2003.   . . ,     ,    -        .       ,   ,     ,  (, ) ( . .       : (    . . ) //  . 2019. 4. . 22;     XIXIV .: ( ) / . . . . . ., 2014. . 419.).].)

,        ,  ,   :            ,  . ,  - ;  ,  ,                ,       XII   XIII .    ,            [40 - .  :  . .   ,  - // . ., 2003. . 6. . 45;  . .     . 285286.].   ,    腻   80- . XI . [41 -  . .     . 285.], ,  ,  ,       ( 1054 .,   1072 .,                )[42 -  . .    . 45.].    , ,   1115 .,                         (11131125)[43 -  .].

  ,   ,  ,       1015 .,    ,        (  . . ,  1011 .,    ,   ,       -      -  ,        )[44 -  . .         // . ., 2013. . 54. . 313.].            .       ,   .          ,     .       .     I,          (, )        .      ,             .        .              ,   ,     ,     :          .      .             .  ?  ,      ? ,    ?    ??  ,      ?  ?     .     ,     ?? ? ,       ? [45 -   XIIXIII . ., 1971. . 60.].      ,   ,        .

      ,    ,     XI .     [46 - .  :  . .            //    : , , . .; , 2017. . 455. . 1;  . .     . 227;  . .        // Slov?ne. 2012. 2. . 93.].     ,      XI .     ,      .                      .

 ,               :     ,          ,    .      .   ,   .          .     ,               .         ,         :     [47 -  . .   . . 2:        / . . . . ., 2007. . 550 (158).   . . ,    ,       ,        - ( . .   -    XIXII . ., 2003. . 4546).].  :    ,  ,       ,   [48 -          / . . . . ., 1916 (  . . 2). . 18.].         .

        ,         ,        (           ,  ,        ).       ,     . 24 ,          ,        .     [49 -   . . ,         ; ( . .    . 84).].              ,              24       ,           [50 -   . 61.       ,           .                 .  . .   -  ,          , . . .    . ,   ; .  :  . .   . 329.].   ,       ,            .     ?   ? ,   ,   ,     ?  ? , , ,     ,    ? ,     ,    [51 -       . 19.].              ,   ?        ,    ,    ?      ?  [52 -  . . 18.].

 ,          ,    ,  .       ,             . ,   .      (     )[53 -        .:  . .    . 463.   ,          II (10761089).     . .  (.:  . .       (XXIV .). ., 1882).]  ,          .   ,   ,      ,           [54 -  . .   ,  - . 4950.].

     ,          :        ,    .    ,     , ,   ,      .  ,  ,           ,        II[55 -     II    ,  ,      ,  ,  1909 .,    (- . .    II     // . , 2009. 3. . 28).]. , ,         [56 -        1547  1549 .,      39 ,    IV  .          :                 ,          ,  ,  ,     ,        .     ,   ,    1547 .,         . ,     ,               .                   ( . .  .   15471549 .:      //   . , 2003. . 13. . 74).        IV            ,       .].          ,         :   ,   ,    [57 - .  :  .   //  .  . ., 1998. . 141217.].

             ,  ,   :      1030- .,      1040- .     1050- .[58 -  . .           . . 461.]     ,  ,    .   . . ,           ,   .  ,     ,  ,  ,      ,          - .        腻[59 -  . .     . 251.].   腻 ,                   -      . 20  1072 .    -     ,     .       :     ,          ,     ,   ,       .       :  ,  ,  ,  [60 -       , .:  . .     . 243. . 78;  .             // Russia Medievalis. 1995. . VIII. 1. . 46. . 37.].          1072 .   .     . .  ,             ,    -   1072 .  -[61 -  . .   XIXIV . ., 2001. . 93.      :  . .        //  .  : - . ., 2000. . 7187;  . .     . 226227;  . .  -    / . . . . ., 2006. . 45, 4852;  . .  . 328.].  ,   ,         (     ),       .          :  ?    ?   20,      [62 -          . 56.].       , , , ,    .    XI .   :            906,      : []: []:   []  : [] :   ?: ? [][][63 -  . .,  . .      1999 . //  . ., 2000. 2. . 6.].   XI .       :         [64 -  . .    . , 1935. . 1. . 107.].           ,      1095 .[65 -  .      // . ., 2003. . 54. . 74.]   XI   XII .            :   (. . . 121. . 28 .31),      (  . ʖ5349)     [66 - .:  . .   . 92.]. ,  ,             . ,             XIII .[67 -  . .     -  IX . /Palaeobulgarica = . 1999. . 23. 1. . 18. . 10;  . .   . 93.]           ,        .    . . ,    ,      1072 .,            ,         [68 -  . .     . 226.].

2  1115 .           ,       .       1072 .:   ,     , , , ,   .                .      20      2 ,    [69 -  . .   . 165.].  XII .             :       (  1123),   (112030- .),   ( XII .),     (1152),   (1167)    .       .               .            ,     [70 - .  :  . .      //-  / . . . , 2009. . 1. . 356.     .:  . .  - -  // Sofia.           . . . ., 2006. . 458-460.].   11201122 .      ,    1200 .:   ? ?       ?:   ?  ,  ?    [71 -  :      ,  ,  1200  / . . .  //   . ., 1899. . XVII. . 3. . 33;  :  . . 64, 90.].             . ,               .    -    ,  ,    ,        ,        [72 -  . .     . 476;  .   :     /. . . . . ., 2010. . 194204.]. . .  ,             II ,   969 .      [73 -  . .     . . 356357.].  ,   -,     ,   ,   ,  [74 -  . . 356, .: 360.].                ?????????[75 - ????-?????   ()   ,   (-  / . . . . ., 1958. . 1. . 44);    ?????    : 1) , ; 2) , , ; 3) ,  ( ).],          .    ,    ,   ,  ,   XI .,   . . ,  ?????????     .           ,     .

        ,   .           :   ,  ,     978 .,    .     1015 .,    ,        ,     (  . . ,     ,        XI .,   )[76 -  . .   . 305. . 3.].         ,           .             .  , ,   ,       (   . . .).      ,        .      ,      ,   :      ,     (. .   . . .)[77 -       . 25.]. (  ,                .  :              ,      (  ),    .)[78 -  . .        . 22.]

  ,    ,          .    ,       , , ,       .            .    :    :      . ,  ,    ,   :  !  ,     , ,    ,    (. 26: 3839).        ,     ,    :      ?    , ??  ?  ,  ,       ? ,     ?    [79 -          . 33.].       ,       .  ,       .             ,      .

        ,    .  ,       ,            ,  ()   .   ,       ,   :    ,     [80 -   . . ,       ,     ; .:  . .   . 317.].

-    ( 1174)    ,           蔻, . . ,        [81 -        1-   6682 ., .:        / . . . . .; ., 1950. . 34, 223.].        .               :  ,                (. .   . .)[82 - . ., 1927. . 1. . 2. . 371.].   ,    ,         .     ,          ,        ,     . ,  ,       :   ?  [83 - . ., 1908. . 2. . 584.].          .       ,     .      ,   ,         .   ,   ,      .       . . ,                  ,          酻[84 -  . .   :    . ., 1915. . 57.].         .        ,   ,   .   ,               ,             ,        .          :  , ,          ?   ? [85 - . . 2. . 585.].     ,          .    .      .      ,         ,              ,     .            .           - .      1178 .,    ,    , , ,       .   ,       ,  ,   :      -,   11751176 .,    ,  ,       [86 -  . .,  . .          - // . 2017. 3 (69). . 32.].     :             [87 -  . .         // .  .       ( X    913  2019 . , ). ., 2019. . 190.].          XVIII . 15  1702 .                 .  1768 .     ,          ,     [88 -  . .    // . ., 2001. . 2. . 397.].

  -  12371240 .       :      ,            .        ,   1238 .  . ,    :        ,            ,   [89 - . . 1. . 467.].           .          ,         20  1246 .         ,          ,     .        .           ,     ,     ,  .              ,           [90 - .     :  . .   // . ., 2017. . 46. . 3136.]. 6 1318 .      .            .   ,       . 6    ,     .     ,              ,     ,  ,    ,     [91 -     // . ., 1999. . 6. . 7677.].        ,     ,       .      :         26 酻[92 -  . . 85.]          .     ,     .   : , ,    ,      [93 -  . . 87.]. , ,        , ,       ,  :    .          ,    .    , 22  1318 .,  ,   ,   ,   .        .         , :       .                [94 -  . . 84.].       .           ,    .           , , ,     ,      [95 -  . . 87.].           ,                    [96 -  .].             .        ,    :              .         . ,       ,         ,         .   ,     .          .   ,    ,   ,       ,   ,     ,      :      ,     ?     ?  ,     , ?            ,     ?    ,    ,   ?  ?       ?  ?,        [97 - . ., 2000. . 15. . 41.].          .     ,  ,       ,                [98 - .     .:  . .    . 134135.].             .      ,   ,   ,  [99 -  . .    . ., 1974. . 167.].   . . ,           :      ,     .     ,      [100 -  . .   . ., 1994. . 191.].

    ,             ( 1522  1523,  1525)    (   31  1544),        ,     [101 - .  :  . .,  . . , .,  // . ., 2009. . 21. . 96100.].      ,      5  1491 .            III    .        ,      .      1505 .   III   III   ,         .       30             - .        50        .       ,  ,  :  7052-     ,     ,    ,       54 .           ,       ,    ,       [102 - . ., 1978. . 34. . 180.].   ,          ,         .     ,   XVI .,    : ,  ,   ?,   ?   ? ?[103 - . 173/I (   ). 628.   . . 166 ., 30- . XVII .].  XVIII .            ,       :                ,  [104 -  : . . 818. . 142167 ., 80- . XVIII .     .:  . .   ()  //   ,  ,     :    / . . . . ., 2008. . 8. . 1.].

         ,    15  1591 .,       . 19              . 2                [105 - .   :  . .,  . .  , .  // . ., 2007. . 15. . 133136.].             ,       .       ,     .            6  1606 .       :    ,   ,      [106 -   // . ., 1910. . 14:  . . 71.].  1606 .       (   15                ),     -  ()[107 -  . .    // . ., 1992. . 3. . 1. . 338.].     ,      ,   ,   :       ,        . ,   (   )   :       [108 - . 304. I (.). 676. . 473, 1630 .].        .  -  (),       ,       (  ?     )[109 -  . . 475482 .].    ,             : ,    ! ,     ? ?!      (      [110 -  . . 481.])   :           [111 -  . . 482.].

         .       . .    20- . XVII .[112 - . . . :  . .    // . ., 2004. . 3. . 4. . 273286;     :  . . 277.]        ( ?     ?         ? 腻[113 - . . 173/III (     ). 213. . 264285 .]). ,          ,       :      ,   ,   -,    .  ,    , .       .   ,   ,   .  ,    ,      ,         .           -[114 -       ,       (. . 173/I (   ). 213. . 279 .).]. ,            .      , , , .    ,  ,      .  ,           ,    ,     .             ,         ,         .            [115 -    978 .  ,       :     .       ,   .           . .  :  . .  ()  // . ., 2004. . 8. . 693.]     .            ,      -.     ,       .            :    ,        [116 - . . 173/I (   ). 213. . 284.].          ,          ,      .  , ,    ,     .   ,       ,  ,      .     .

      ,   ,        II ,      ,  ,   , ,   .              1316  2000 .[117 - .  : - . .    II     // . , 2009. 3. . 2838.]          :            ,        .  ,       ,   ,          4 (17)  1918 .       [118 - .  :  . .,  . .  II  // . ., 2018. . 50. . 471.].

               ,       ,          .




    11941210 


.. [119 -    (Andrew P. Pyatnov);         ; pyatnov_a@mail.ru.]



Prince Riurik Rostislavich in 11941210

Annotation. The article is dedicated to the last years of political activity of Riurik Rostislavich  one of the most famous and long-living princes in the South Rus during the second half of the 12


and the beginning of the 13


century. The main principal purpose is to uncover the main impacts on the policy of Riurik in 11941210 and to investigate the unions and coalitions he was involved in.

Key words: Riurik Rostislavich, principality of Kiev, inter-princely relations, South Rus.



1194.          .     (11811194)                     .    (25  1194 .)[120 - . ., 1997. . 1. . 412; ., 1998. . 2. . 680;  . .   . ., 1963. . 207.]                    .

        ,     ( 23. 4. 1197),       [121 - . . 2. . 681.].             ,   [122 -  . . 682.].                    .   ,        (, , , , ),          ,    .        ,      .           ,         .      ,      -      [123 -  . . 2. . 684685; .; ., 1949. . 25. . 96.].          .

 ,   ,   ,   ,    ,     [124 -  . . 2. . 685; . 25. . 96.].     , ,           ,   ,            [125 -  .].         ,  ,           ,      ,   [126 -  . . 2. . 686; .    ; . 25. . 96.]

        ( 1198),          ,      .     ,        ,        [127 -  . . 2. . 686;  . .    . ., 1968. . 423.  4.].  -           III  (     ),          .      13  1195 .   .  -          III[128 - . . 2. . 687;  . .   . 164.].                      [129 - . . 2. . 687.].   ,    .     [130 -  . . 688.         .].

                ,            ,    :    ( 1026 .         ,     ),       ,  ,  ,    [131 -  .].      , ,    (,     . .)     (  . .),   ,   [132 -  . . 689.].     ,           1195/96 .    ,        ,      ,      .   ,       ,        ,      ,         ,        ,            [133 -  .].       ,       [134 -  . . 689690, 693.],    .    ,        ,  1196 .         1160- .    ;  ,   ,        [135 -  . .      XII . // Rossica Antiqua. 2010. T. 1. . 139141, 143.].  ,       :           .   12  1196 .       (    ),          [136 - . . 1. . 413; . 2. . 691692; . 25. . 98.].     ,      ,        ,      .             ,   [137 -  . . 2. . 693694.].       ,     ,    :        [138 -  . . 695.].  ,     ,     ,      [139 -  . . 696.].

 1196 .            .                     .  ,   ,        [140 -  . . 1. . 412413; . 2. . 696697.].    ,              ( 1199),     .            ,           (  ,       . .)        [141 -  . . 2. . 697698.].

                ,    - .   ,        .            ,   .           ,       :   ,       (   -    1170- .)         [142 -  . . 699700.].  ,       ,       ,    ;  ,           [143 -  . . 700.].         ,                 .  ,      ,     .

       1199 .               ,   1202 .[144 -  . . 1. . 417418.] . . ,    ,     (. .    1201/1202 .),               1200/1201 .[145 -  . .  . 8687.]           . .       1200/1201 .[146 -  . . ,    :       XIIXIII . ., 2011. . 230235.] ,     ,        ,      1200 .           ,      - [147 -  . . 234235.].     ,         -            .

    ,   ,       .               ,       , ,      .       ,                    .

 1200 . ( ,  1201 .)            .      ,       ,        ,  [148 - . . 1. . 417.].  -        [149 -  .].           . -          ,      ,     [150 -  . . 417418.].      1169 .,      ,       ,    .      ,         - ,       ,        .

       2 . 12  1203 .    ,        [151 - . . 1. . 418 (2 ); ., 2000. . 3. . 45, 240 (1 ); ., 1995. . 41. . 124125 (2 );  . .  . 87, 247, 315 (. 84).],        .   ,        ,           .    16   [152 - . . 25. . 100; ., 1965. . 30. . 7980; . 41. . 125.].  , -                 .       ,      ,           ,            .  ,          [153 - . . 2. . 419.].

 1203 . (   . . [154 -  . .    1205 . ( ) // . ., 1996. . 49. . 4951, 5556.]),          [155 -  . . 25. . 101; . 30. . 80; . 41. . 125.].    ,   ,             ,      ,      [156 -  . . 41. . 125.].      ,  -     :    ,      (  )   ,              [157 -  . . 25. . 101; . 41. . 125126.].

,         ,    . 19  1205 .        -   .       ,          ,     [158 -  . . 1. . 426.] ( 1204 .                ).       :         (11981201)  ,        (11531187)   .         [159 -  .],          1205 .  .   ,     ,        [160 -  . . 25. . 104.].  1206 .        .             ;          .           ,     ,     .            ,    .           -   ,       ,        ,       [161 -  . . 2. . 718.].

         ,       [162 -  . . 1. . 427.].            ,   ,   .     1206 .            ,        ()[163 -  . . 428.].        ,        .     1206/1207 .    .

 1207 .,          ,         .          :        ,       ,          [164 -  . . 429434.].           -     .        ,      ,      ,     [165 -  . . 433.]   .         1207/1208 .  ,               .

  ,   ,  1210 .   [166 -   ,      , .: Fennell J. The last years of Riurik Rostislavich // Essays in honor of A. A. Zimin. Columbus, 1985. P. 159166;  . .  i i   //i i . 1997. 5. . 136144;  . .      1210- .:    // . 2002. 1(7). . 8389.].      ,        ,  ,  ,  .      ,                 XII   XIII .




     XVI 


.. [167 -    (Konstantin V. Vershinin);   ,          ; versh-kv@yandex.ru.]



The Panegyric to Ivan Kalita in a Copy of the 16


Century

Annotation. The paper analyzes a copy of the Panegyric to prince Ivan Kalita, discovered by the author in a brief chronicle of the 16


century. The piece was known so far only by the colophon of the Siya Gospel of 1339/1340. The new copy does not go back to the latest and contains important variant readings, what suggests that the archetype was independent from the Siya Gospel. The text of the copy is published in the supplement by typesetting and as a photographic copy.

Key words: Panegyric to Ivan Kalita, Siya Gospel, Old Russian literature, chronicles.



         1339/1340 .    .          ,    (  )       .       [168 -  . .    ( XIII    XIV .). ., 1999. . 326350.    :  . .      //     . ., 1969. . 93103;  . .  -  XVXVII . ., 2002. . 5657;  . .,  . .        //  . ., 2004. . 4. . 252298.].   ,      .    ,      .     ,            .        ,    .           (    ),   . .        ,     .       . .   . . [169 - .:  . .   (XIIXV .). ., 1947. . 187;  . .,  . .    . 280.].

           ,     , . 662 (  ).    4,  322 .,  20-  30- . XVI .[170 -    : 1)  P  ,   1554 (1529 .); 2)  P, ,  ,  .; 3) ,   1630 (1536 .); 4)      ,   1826 (1521 .); 5) ,   1539 (1527 .); 6)     ,   1573 (1530 .).    ;     . 27  28   ()   . 319  320.]     [171 -     . 6 (,     ; . 15  ,  )    . 82, 318., 321322.],    10-  20- . XVI .   XIV .[172 -     . . 851  . . 1197 (     ,   ). .  :  . .           //   :  . ., 1993. . 1. . 3455;  .      XIV . // . . 3:   :     :  . . . , 57  2005 . . 253267 (    ).   . . ,         , . 89.]   : . 681.: ,     ; . 83224.:  ; . 225283.:   ; . 283.314:   腻 (   7008/1500 .); . 314:      ; . 314317.:         ; . 317. 318:    ; . 318:    (  ),   1  100 000;          (        [173 - .:  . .       //   - .  . ., 2017. . V. . 23.]); . 318, 319319. (. 318. ):   ,       (), , ; . 319.: ,    ; . 320 ( 319  320  ):  ,  :     [174 - .:  . .     . ., 1904 (    . 154). . 6062.]; . 320.321:     ,  .  (!)   -30 : 1  , 2   (   ,  ).






   (). , . 662, . 311.






   (). , . 662, . 312






   (). , . 662, . 312.



      ,  . 283.314[175 - ,   1955 .  (   )  . . ,        .      ,      ( . . 1547)        . 662.].          .   ,    ,     ,    (,   ),   ,   -    ,     .

    6970 .    .        (  ) :      (. 311.).  ,   XVI .     ,   6847 .  . ,     ,         .        6836 .     ,       (. 298 .).

               .       1339/1340 .         ,   ,   ?   1520 .             -   [176 -  . .    :      XVIXVII . ., 1977. . 2526.  ,          16321633 . ( . .,  . .    . 253),         ( . .   . 76),         .].   .         ,          (     ,  ).     (    ).   :     (!)  ,      ,   .     ;    . 71:11 (     ,    ), ,   . 71:15 (  );   . 71      ,  [177 -  . .    . 338.],         .    ()    (lectio difficilior,   [178 -      XXI . (      )       (           ,   , ):    XIXVII . . 27. ., 2006. . 261.]);     ;   軠   (    ); ,    軠   (!) .

         ,          :                  [  ].        (!),           . .         ,     [179 -       ,    XVI .     .        (,    ),         XVI . , . 1084, . 273. -293 (         ).       III.    (   , . 276.),        40- . XVI .].





    

, . 662, . 311.312.









           


.. [180 -    (Ekaterina E. Ivanova);          ; catherineivanova@mail.ru.]



Reading Circle of the Grand Prince Dmitry Ivanovich and His Family Based on the Inscriptions in Manuscripts

Annotation. Among the numerous entries on manuscripts of the 14


 15


centuries, eight are noteworthy, containing the title or title and name of prominent statesmen in the dative case. Most often they are interpreted as literary debuts. The small number of records of this type, the case, the feature of the script and the history of existence of codices containing records suggest that these records could be donations or represent marks about the temporary issue of books. All eight entries are related to Grand Duke Dmitry Ivanovich, his sons and nephew. It suggests that the reading circle of the Grand Dukes family included canonical literature and novelties containing current trends in the intellectual life of the time. All this demonstrates the high cultural level of the Moscow princes.

Key words: the Grand Prince Dmitry Ivanovich, inscriptions in manuscripts, books, library, intellectual life, cultural level of Moscow princes.



    XIVXV . [181 -          :   -  ,   ,    . XIV . ., 2002. . 1;  -   XV ,       . ., 2000;  . .   ,       XIXIV . ., 2000.],       ,        , ,  ,         (13591389).        ( . F 1916),    .   (. . 10;   . 10),       (. . 19;   . 19),   .   (. . 218;   . 218),     (. . 15;   . 15),   .   (. . . 18;   . . 18)    (. . 5;   . 5).  ,       ,  ,    ,     ,   .       .

      ,     .        [182 - , -          (.:  .     , -  . , 1882. . 30;  . .           ( 19  ) // Krakowsko-Wilenskie studia slawistyczne. Seria poswiecona starozytnosciom slowianskim. T. 2. Krakw, 1997. . 128).],             [183 -  . .      . 128.].        ,     .  . 2.,  ,   ,       XIV .  : () / / // / .    , ,       ;     [184 -  . . 129.].           (   )  . .     ,     , . . 1389 .,       ,    [185 -  .].    [186 -  .],      .

,               .  ,    ,     ͻ   .  ,     ,       . ,     ,    .  ,      ,    ,        / .        ,      1382 .,   .         .  ,   ,   .,        [187 - - . .        // . ., 1974. . 28. . 4.].        ,     -   [188 - . . 304. I. 692. . 716.].        .   1370 .  [189 -  .].

     .   (. 10).    ,     1388 .  1398 .  - [190 -  . 216 .   :   6896 (6906?)      ,    .       .:  . .  XIVXVII .     //   1958 . ., 1960. . 13.;  . .               XV . // . .; ., 1966. . 22. . 124;   .  . ., 2014. 26.   . . .].       .    . 95  :  ()   ⅻ.   [191 -  . .,  . .,  . .,  . .      . . I //   1964 . ., 1965. . 176;  . .      . 124.]   (. 1).     [192 -  . .    . 355.], [193 -   ]    [194 -  . .,  . .   . ., 2003. . 71.]. ,      ,   ,    ,     .       .   ,                 .              .  [195 -   ]       . ,     XIV .[196 -  . .     XIVXVII . ., 1903. . 15.],           ( ,         [197 -  . .,  . .       XXVI .:     . ., 2006. . 486487.]).     , ,    .






  .   (. 10).   . 95



             XV . (. 19).  . 117,     :           .   ,    (. 2).          [198 -  . .  XIVXVII .     . 17.].             ,   XV .:                   .






     (. 19).   . 117



        1410  1425 .,             .          .    , ,        1413 .  [199 - . ., 1897. . 11. . 223.].             [200 - . ., 2004. . 25. . 241.].            ,    1414 .[201 - . . 11. . 224.]                          ,       .

  .   ( )  XIV . (  13911392 .) (. 218),  . 201 .     XV .  :        .     ,   ,                        .

    1388 . (. 15),  . 91  XV . : ()()  .       [202 -  . .                   XIVXV . // . ., 1968. . 23. . 190.].

             XIV .[203 -  . .     . 22;  . .            //  : . . . . II. ., 2011. . 535.]     .   (. 10),   .  ,   ,        .         1388 .[204 -       . .   .]        XV .   [205 -  . .      . 190.].  ,   XV . -       ,       .  ,   ,    ,       ,   .  ,         ,       ,      [206 -   .:  . .      XIVXV . ., 1987. . 6087.],     .   ?

      - .    .   (. 10),  .   (. 218)     (. 15).      ,       XIV   XV .     .           [207 -  . .   XXVIII . ., 1968. . 258.].           ,        , ,  ,   . . ,      ,        ,        .       , ,             .        ,         ?

  .   14221424 . (. . 18)  . IX  XV .    : ()  .    ,          [208 -  . .      . 194195.]. ,         ,   ,       1425 .

                XIV . (. 5).  . 65   XIVXV . :    ().

      ,    . . ,      , ,    [209 -  . .     XIVXIX .:   . ., 2006. . 5455.].        1426 .,      - .         , ,  ,    [210 -  . . 54.].         ,  ,    . 10,      ,     .

,      XIVXV .     ,       ,   .   (,  -  -),   ,    ,   (,  ,   ), ,   ,    ,               .

 ,         ,      ,         .             XV . (. 238).   ,      ( ,   )    :  ,  ,    [211 - . . 238. . 105 .].

,           , ,  ,       .            ,        .         ,         .  ,      ,    .     :  ,   ,      , , , ,        [212 -          // . ., 1999. . 6. . 430.].       ,     .    ,     ,  ,  [213 -    // . ., 1999. . 7. . 190.].

     ,         .              (. 19).

                ,             .          (F 1916), ,         (. 5)   ,        (. 10, 15, 19, 218, . . 18).  ,                    ,     .            XIV    XV . ,      .




    :    


.. [214 -    (Artem V. Nosov);   -       XIX      . . ; js32r@yandex.ru.]



Cyril Belozersky in the Simonov Monastery: Touches to the Biography of the Saint

Annotation. The article attempts to clarify some episodes of the biography of Cyril Belozersky during his stay in the Simonov monastery. The work explores questions about the time of the coming of the ven. Cyril to Simonov monastery, about the period of his abbacy, about his conflict with the new Archimandrite Sergei Kazakov, as well about the reasons for his leaving to Beloozero. Thus the article demonstrates the possibilities of Hagiography as a historical source.

Key words: Cyril of Beloozero, Simonov monastery, hagiography, obedience, archimandrites, 14


century.



           .              ,      XIV .          .          ,    .   . . ,            [215 -  . .      XIVXV . ., 1986. . 8788.].

       ,      [216 -       //  . .  . . I.   :  .   . . ., 1998. . 366;  . .     //    XIVXVII . ., 1995. . 116.].  1370 .               -   .             .           ,             [217 -       . 367;  .       . ., 1999. . 128129.].             .    ,        .  1379 .    ,    .            1387 .[218 -  . .        . ., 1909. . 7677, 85.]

       ,             .             .           ,    ,       ,       .         ,       .

   ,     ,         [219 -    //  ,     / . . . . ., 1994. . 5662;  . .,  . .    . .; ., 2017. . 33.]. . .      .          ,      ,  ,         8  1380 .,           ,    [220 -  ,   . .       ,           ; .:  . .      . ., 1969. . 216.]. . .   ,          [221 -  . . -        XVII  (13971625). ., 1897. . 1. . 1. . 1213.]. ,     :    ,     19  1389 .   ,  [222 -  . . 14.].

     ,          .          . , ,            ,        :  ,           [223 - .  . .           //  . -, 1973 . XII. . 8485;  . .       (XIXVI ). ., 2000. . 174221.].          [224 -  . .   () // . ., 1989. . 2. . 2. . 173;  . .   ( ) // . ., 2014. . 34. . 318319.],        . . .                     .        .  , ,  , ,      3, 7, 9, 12, 40.    ,   ,    .      :         ,   [225 -  . .   . 5152, 82, 123124, 130;  . .     .     //     ( ).].   , . .        [226 -  . .   () . 173.].           .

    ,              ,   ,       [227 -    . 6870: ?             <>      ? 9 ?      <>   ?    .    ?, -   .      ,       ,   .      .].    ,     ,  :                [228 -    . 70.].            ,          ,   [229 -  . .      (  ) // . ., 1993. . 48. . 230231;  . .       // . ., 2006. . 57. . 474.].       .                   .     ,     ,            [230 -    . 64.].     ,      .            .      - ,    .     ,      ,                   [231 -  . . 90.].

,                   .

            ,            .   ,         ,      [232 -     //  . .,  . .     //    .    - . ., 2014. . 48.].         ,     [233 -    . 6264;  . .,  . .   () // . ., 2014. . 34. . 322.]. ,     ,      1383 .    ,      ,        .

 1387 .     ,     .   -            ,      1388 .           [234 -  . .    . 77, 85;  . .   . 118.].   1388 .        ,   .     ,        1379 .         8  1380 .         1379 .,         ,     [235 -  . .   . 124.].

    1388 .,                ,   .               :  ,     ?[236 -    . 70.].       ?            ,     : , -,  ,      ?[237 -  . . 66.].          .           :  ,     ,   . ,   ,            .

           ,      1390  1409 . ,        ()    13791381 .[238 -  . .   . ., 1978. . III. . 222.],   1389 .  12    -   .       [239 -  . .   //   . ., 1904. . 18. . 360.].

 ,       ,        ,     :     [ .   . .]       [240 -    . 72.].         ,          ,      ,      [241 -  ;  . .  . ., 2011. . 433.].

  () ,  ,   ,   ,       ,         [242 -  (), .   . ., 1995. . 3. . 4. . 141.]. . .   ,              [243 -  . . -  . 15.].

     .            ,    ,     [   . .],  ? ? [244 -    . 72.].    ,         .              . ,            ,    , -   .

         ,  ,               .       ,      ,     [245 -  . .   . ., 1990. . 157159;  . .        //  ,    . ., 1994. . 1920;  . .   . 432433.].                          - ,      ,        [246 -  . . -  . 15;  . .   . 435.].

                  .              ,      13551357 .[247 -  . .    . 39;  . .   . 119, 287.]       [248 -  . .   () . 171.],               .         .                  ,   .

  ,           .              (1462 .)[249 -  . . 173.]      ( XVXVI .)[250 -  . .,  . .   . 31.].   ,           :     ?       [251 -    . 72.].                  .        ,       .         :          .               [252 -  . .,  . .   . 10.].  ,      :









    . 7274.




    . 49.



      . .         :   ,        ,        [253 -  . . -  . 18.].       ?

-,                 . -,         ,        [254 -  . .,  . .   . 11.]. -,      ,        ,         .             [255 -  . .   . 434.]:  30    ,                  .  ,        ,            [256 -    . 7684;  . .    . 157159.].          .  ,              XIVXV .,       ,     [257 - .:  . .           XIV    XV . // , :    . ., 2019. . 6. . 56.].

      . . ,              -,     ,           [258 -  . .   . 1920.].    ,   ,      ,  -      ,          .




        


.. [259 -    (Yurii S. Starikov);   ; georgy. starikov@yandex.ru.]



Influence of the Writings of Nil Sorsky on the Theological Works of Metropolitan Daniel

Annotation. The article is devoted to the problems of literary polemics in the first quarter of the 16


century. The author has studied many literary works of Metropolitan Daniel. An attempt is made to identify the main literary traditions that influenced his work.

Key words: Metropolitan Daniel, Nil Sorsky, non-possessors, Josephites, the controversy in the Russian church of the first third of the 16


century.



     (15221539)        .      ,        .     ,    .    ()     ,     XVIXIX .         ,   .       (    XVIXIX .),           XVI .

        .    . .              [260 -  . .     . ., 1881. . 687690.].      ,              [261 - ,          ( . .     . . . 3944)       , ,        (  . ., 1868.  113. . 506529).],         (    )[262 - . . 173/I ( .  ). 197. . 114115.].   ,          .

 . .          XVI .          .          (),              .    ,          ( = 0,200,55)        ( = 0,220,33)    ( = 0,200,34),          (    = 0,110,25,     = 0,160,25)[263 -  . .      XVIXVII . ., 1980. . 113116.].

        . -,       :          ,  . -,       ,    (  ,   ,  ,     ).

          .  15131514 .            [264 - .  . 630; . 126.].       ,   , ,    [265 -   . 126  . 253 .         .].  1520- .         [266 - . . 304/I ( . - ). 684; . 173/I ( .  ). 207.],      .  ,             .         :








,     ,       . ,       ,             (). ,    ,     ,    ,       [267 -  . .       XVI . //    . ., 1909. . 21. . 92.].       ,                ,      [268 - . . 304/I ( . - ). 684. . 224.]       - ()     .

 1539 .          .         .   . 126 . .     (  . 127, 127 ., 128 .)   ,       :       1520- . (. 207),       1540- .[269 - .  . 633;  . .   . 92.]

            ,    .         ,       [270 - .  . 1281. . 273 .274.],    [271 -  . .   . 62, 65.],      ,     [272 -  . . 58.].                   .      1909 .   . .         XIX .,  ,        .

         : 1)    ; 2) ; 3)   .           (     ,     ).         .        ,          .         ,      (   ,    ).   ,  ,   ,     ,   ,              .        (      )[273 -  . . 7071.].

            .  ,              ,       .                           .    ,        (         [274 -      ,   1545 .,          (.:    : -    . ., 1991. . 32).]),       :








          .      ,        ,    .               ,             .   ,   ,    ,       .

             .         . . .  ,         [275 -  . .             //      . ., 2011. . 115.].        1503 .   [276 -  . .       XVI . ., 2002. . 386.].                .  , ,  ,      .         ,    ,     ,     .   . . ,        1531 . [277 -  . .   . 67.]      ,            [278 -  . .     . 9192.].  ,                  .

                      (,   ).                 26    .

                       [279 -  . .    . 8182.].         -        ,                .      ,    ,       ,       (     ),     (    )[280 - .  . 1281. . 237.].

   ,           .              .    ,        ,    . ,  ,       ,   ,               .              .




     XVXVI .:     


.. [281 -    (Sergey V. Perevezentsev);   ,    -      . . ; serp1380@yandex.ru.]



Russian Church in the Second Half of the XVXVI Century: On the Way to Establishing the Patriarchate

Annotation. Russian ecclesiastical and political problems that Russian Church faced from the second half of the XV to the end of the XVI century are considered in the article: the struggle for obtaining the status of an independent Church recognized by the Ecumenical patriarchs (ideally, an independent Patriarchate) and the contradictory relationship with the Russian secular authorities. The dififculty of solving both problems was their intertwining: it was impossible to achieve Church independence without the active participation of the secular authorities in this process, but this participation in itself put the Church in a dependent position now of its own Russian rulers.

Key words: The Russian Church, the Patriarchate, the Ecumenical Patriarch, Church-state relations



     ,    XV .   ()   (, ,   )     .    :         ,    ,        , ,        .              . -,    XV .     [282 -    ,        1461 .    :    (,  1475)      ,        ,   ,   ,    II .      .:  . .                . . 1.    . , 1904;  . .                 //  . 1905. . 2. 4. . 657690; . 2. 5. . 2764;  . .,  . .   //    XIV    XVI . ., 1987. . 3. . 646648;  . .   // . ., 1989. . 2. . 2. . 456457;  . .      XV ? //   . ., 1991. . 23. . 181198;  . .            XV  //    . ., 1997. . 1. . 6985;  . .   :     (     ). ., 1998. . 223225;  . .      //    . ., 1999. . 237238;  . .       . ., 2009.],          ,    XVI .,    . -,    XVI    -        (-  , - ,    -, -        .).     XV .        [283 - .:  . .   XIV    XVII .  2 . ., 2017.],    -     1551 . .   ,             ,    ,  ,  , ,             ,      XVI .[284 -  . . .   . ., 2000. . 150.] , -,        ,          ,     .                   ,    XVI .       .

  -     .   XVXVI .    .        ,   . ,   ,       ,   -       .  ,        (   ,        ),            .  ,        ,      ,          ,       .

           .    (,  1475),      1461 .           ,    ,    1462 .          III .      :             ,       ,  ,    ,          .          ,    . -    ,  ,        ,      . ,          ,   ,  .    ,        ,        .           ,     .   ,    1464 .    (   ,    ,    ,      )[285 -    // . ., 1853. . 6. . 186.].

          .   ( 1473)       .     ,                    [286 -         /. . . . ., 1976. . 145147.]. ,  ,       ,         .      ,  , ,        ,       (,      :        [287 -  . .  I,   // . ., 1989. . 2. . 2. . 464466.]).  ,         III     .

           .              . ,             1474 .,     .

,        .  ,     ,       () ,          .             ,           .    ,     (         ,      )      ,  ,     .  ,       [288 -   .  :  . .  III. ., 2000. . 305340.].

             1479 .,       ( 1489).           ,       : 1477 .    ,  1480 .      .            .  III                  ,        :          ;        (    ).    ,   1481 .     ,   III     .   ,  1484 .      , ,   [289 -  . .  // . ., 1988. . 2. . 1. . 163165.   .  :  . .  III . 544.].

             ,        ,           .            :  (  14901494 .)   ( 1511).    . ,              ,       . , ,       ,        III:   ,        .[290 -  . .  // . . 2. . 1. . 364367;  . .  (),   // . . 2. . 2. . 336339.]

          - :       ,   1495 .      .            .   ,     ,        ,             ,  [291 -  . .  . . 1:  .  . ., 1996. . 90.].       .

     ,   ,   ,    ,      .  1521 .      III        (   1511 .),       .  1568 .     IV       (   1566 .),    .  1586 .  Ը       (     1581 .),      .  ,  ,    ,          : 1539 .      (  1521 .),   1542 .        (  1539 .).       XVI   ,      ,     1566 .       (  1564 .), ,   (  1566 1572 .)   (  15721581 .),         ,           (,    ,   ,     ).   ,            ,        IV ,       ,  1542  1563 .

             .  XVXVI .,       ,     ,         , ,         .   :     , ,        ,   ,          . ,   ,      ,      , ,  ,    .   . . ,           ,         .   ,       - ,         ,       [292 -  . .  . ., 2014. . 88.].          ,      ,   ,     .      XV .   ,  ,     III      .

,               ,           .    ,          [293 -    / . . . , . . . .; ., 1959. . 5560, 8687, 299321.].          ,    , ,          .  ,   ,    ,      .    ,    ,            .         .

  ,                . ,     ( ,     ),       ,        . ,   ,  ,    :      .        ,  ,   , ,   ,        .   ,   ,             ,    -   ,     [294 -  , .      . ., 1852. . 6064, 127, 195.].

           .     ,               ,         [295 - .  :  . .       14801510- . ., 2010. . 3740.].

       .                 XVI .        1551 .          ,     XVI .             ,       ,         .

 ,   XVI .          .       ,      ,     ,    ,   ,    :  Ը    ,   Ը .       1586 .        ,          .   ,   1588 .,           .         :    ,            ,   .        ,         (  1586 .)   ,    .      1589 .,  ,       ,       .

       . 17    Ը        . 23              ,             ,            .  ,    ,        ,    . , 26              .

       ,        Ը             [296 -         //     ,      . ., 1819. . 2. . 95103.].      ,             ,             :       ;   ,      ;  ,   ,   ,  ,          [297 -  . . 97.          :        ,  ,   ,       ,    ,  ,       ,               (.:    // . ., 2007. . 9. . 300302).   ,      IV            .]. ,   -           .      ,   ,          ,       .        ,      ,       ,            [298 - .  :  . . , 1862. . 3. . 157;  . .      XVI .     // . ., 1934. . 1. . 5120;  (), .   . ., 1997. . 4. . 1. . 101102.].

   1589 . ,        ,   .   1590 .     ,                  .  ,    (   ,       )   [299 -      106 ,    ,     66   .   ,                 ,   ,      ,      . .  :  . .      :   1590  1593 . //      . ., 1974. . 251260;  (), .  // . ., 2011. . 25. . 253264.],   1591 .   .   ,        .  1593 .      .      ,     ,  (    )  .          ,                   .           :    1590 .,      1593 .         [300 - .:      //  . .          . . 2.   .    . , 1912. . 351353;    1593 ,      / . . .   //    . 1865. , 1865. . III. . 237248.]. ,       ,  ,                    ,   [301 -    1593 . . 246.].   ,   ,    ,        XV .           .           ,                .




    [302 -       ,  RSSDA            / Corpus inscriptionum Rossicarum: [ ].  : www. cir. rssda. su.     . . ,    . . .]


.. [303 -    (Alexander G. Avdeev);   ,   -  ; avdey57@mail.ru.]



Two Epigraphic Monuments of the Time of Troubles

Annotation. The inscriptions of Moscow Russia are rarely used as a source containing important historical information. In the paper discusses two epigraphic monuments of the 17


century related to the events of the Time of Troubles  gravestones with the epitaphs to Alexey Vasilev son Nazimov (Pskovo-Pechersky monastery) and Melentey Filipievich Kapustin (Spaso-Vorotynsky monastery), who died in the battles of 16061607. The first epitaph allows you us to set the establish the date of the second battle at Kromy and attribute it to August 31, 1606. The second epitaph is so far the only evidence of the participation of service people of Vorotynsk in the battle of the Voronya River on June 12, 1607.

Key words: Time of Troubles, inscriptions, epitaphs, new sources.



    . .            .   XV .                   .      ,       ,             ,      .      . .                ,  





 23  1607 . [304 -  . .     //  -     .    70- . . .  /  . . . . ., 1963. . 210.  :  . .          . . II.    XVII . //   . ., 1962. . III. . 222. 149.] . .  ,       (3  1607 . . .)    . . [305 -  . .      XVII .  . ., 1988. . 174. . 54.      . . ,   ,      - ,   1634 . .:  . .   -  ,      . ., 1879. . 2. . 86.],       (13  1607 .)      [306 -  .  . 15841613. .; ., 1961. . 143.].                .         .


1.       (CIR4071)

      -   ,             XVI    XVIII .               ,     ,    .

     ,           ,    -       (IR0128).     ,      ,   ,     


      12  7115/1607 .[307 -  .:  . .,  . .     :     //   / . . . . . ., 2019. . . . 394406.]






- .        ,   . 12  1607 .  .  05.09.2016 .,   OG0179,   IR0635.  :  ,  ,  ,  ,  ,  ,  



               ,     1606 .

             -    - . Ÿ    .  ()       1893 .[308 - [ (), .]  - . . 2-,     . , 1893. . 158. 64.]        . . [309 - [ . .].   . . 1:  , , , , , , , , -, ,        . ., 1914. . 591.].   .   .

    .  :








.      .  ,    -        ?  ?, ,    .       i,   .    . .,         [310 - .:  . . ,      // . 2019. . II: .    . . II (86). . 6670.].






- .        ,   . 12  1607 .     .  05.09.2016 .,   OG0179,   IR0635.  :  ,  ,  ,  ,  ,  ,  



,    ,          ,   ,  28  1654 .      -  (CIR0288).    -        -  ,   1634 . (CIR0291).

   1606 .         ( ),    ( )     ( )   ,  .        ⻠   [311 -  . .      (71137123 .). ., 1907. . 910, 142.].       (CIR0288),     ,          .    -     [312 -  . .,  . .     . ., 1887. . II. . 9697.].

   ,    .        .       ,  ,              ,        [313 -  . .   . 10.].      :           ,     ,         .          [314 - . ., 1978. . 34. . 244.]. ,    ,    ,   , 8000,   ,   6   [315 - Diariyush Waclawa Dyamentowskiego // Hirschberg A. Polska a Moskwa w pierwszej polowie wieku XVII. Zbir materyalw do historii stsunkw polsko-rossyjskich za Zygmunta :    / . . . . ., 1995. . 74. III. We Lwowie, 1901. S. 81 (Wydawnictwa zakladu N. Im Ossolinskich, III); ].           .     ,  ,       [316 -  . .   . 42.]




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=62745616)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes



1


 . . . . . . , 1990. . 95 ( . .  ).




2


 . .  . ., 1995. . 56.




3


 . .       . ., 2010. . 9.




4


 .     . ., 1986. . 29.




5


 .    . ., 1987. . 1. . 29.




6


 . .      //     . ., 1969. . 95.




7


   (Yury A. Borisenok);   ,            . . ; rodina2001@mail.ru.




8


., :  . .    /   . ,  . . // . 2014. 5. . 48.




9


 . .       . ., 2010.




10


 .,  . . 2- . ., 1955. . 4. . 444.




11


 . .   [ ]. URL: supol.narod.ru/archive/books/Breznev/chuvstvo.htm ( : 25.06.2020).




12


 .     // . 1931. 5.




13


 . .   [ ]. URL: supol.narod.ru/archive/books/Breznev/chuvstvo.htm ( : 25.06.2020).




14


 . .     [ ]. URL: supol. narod.ru/archive/books/Breznev/zshizn.htm ( : 25.06.2020).




15


Kucharzewski J. Od bialego caratu do czerwonego. Warszawa, 19231935. T. 17;           :  .      / . . . ,  . . . . ., 20152019. . 14.




16


 . .   . 7.




17


 . . 63.




18


 . . 89.




19


   (Alexander P. Shevyrev);   ,     XIX          . . ; london7579@yandex.ru.




20


 . .       . ., 2010.




21


 . . 8.




22


 . . 89.




23


 . .  . .   . :   . ., 1983. . 35110.




24


 . .   . 29.




25


 ,            ,   , ,         ,  . .    ,       60                       ,          ( . .   . 363). ,  ,      ,         ,    ( . . 389).




26


 . .   . 425.




27


        ,      :    ,  ?,    ,       .     , ,      ,          ,       .




28


 . .   . 349.




29


 . . 352354.




30


 . . 350351.




31


 . . 331.




32


 . . 333.




33


-             .




34


 . .   . 419.




35


 . . 426427.




36


 . . 350.




37


   (Anatoly R. Kantorovich);   ,        . . ; kantorovich@mail.ru.




38


   (Elena V. Romanenko);   ,    ; elenarom7@yandex.ru.




39


.  :  . .       : -     . ., 2003.   . . ,     ,    -        .       ,   ,     ,  (, ) ( . .       : (    . . ) //  . 2019. 4. . 22;     XIXIV .: ( ) / . . . . . ., 2014. . 419.).




40


.  :  . .   ,  - // . ., 2003. . 6. . 45;  . .     . 285286.




41


 . .     . 285.




42


 . .    . 45.




43


 .




44


 . .         // . ., 2013. . 54. . 313.




45


  XIIXIII . ., 1971. . 60.




46


.  :  . .            //    : , , . .; , 2017. . 455. . 1;  . .     . 227;  . .        // Slov?ne. 2012. 2. . 93.




47


 . .   . . 2:        / . . . . ., 2007. . 550 (158).   . . ,    ,       ,        - ( . .   -    XIXII . ., 2003. . 4546).




48


         / . . . . ., 1916 (  . . 2). . 18.




49


  . . ,         ; ( . .    . 84).




50


  . 61.       ,           .                 .  . .   -  ,          , . . .    . ,   ; .  :  . .   . 329.




51


      . 19.




52


 . . 18.




53


       .:  . .    . 463.   ,          II (10761089).     . .  (.:  . .       (XXIV .). ., 1882).




54


 . .   ,  - . 4950.




55


    II    ,  ,      ,  ,  1909 .,    (- . .    II     // . , 2009. 3. . 28).




56


       1547  1549 .,      39 ,    IV  .          :                 ,          ,  ,  ,     ,        .     ,   ,    1547 .,         . ,     ,               .                   ( . .  .   15471549 .:      //   . , 2003. . 13. . 74).        IV            ,       .




57


.  :  .   //  .  . ., 1998. . 141217.




58


 . .           . . 461.




59


 . .     . 251.




60


      , .:  . .     . 243. . 78;  .             // Russia Medievalis. 1995. . VIII. 1. . 46. . 37.




61


 . .   XIXIV . ., 2001. . 93.      :  . .        //  .  : - . ., 2000. . 7187;  . .     . 226227;  . .  -    / . . . . ., 2006. . 45, 4852;  . .  . 328.




62


         . 56.




63


 . .,  . .      1999 . //  . ., 2000. 2. . 6.




64


 . .    . , 1935. . 1. . 107.




65


 .      // . ., 2003. . 54. . 74.




66


.:  . .   . 92.




67


 . .     -  IX . /Palaeobulgarica = . 1999. . 23. 1. . 18. . 10;  . .   . 93.




68


 . .     . 226.




69


 . .   . 165.




70


.  :  . .      //-  / . . . , 2009. . 1. . 356.     .:  . .  - -  // Sofia.           . . . ., 2006. . 458-460.




71


 :      ,  ,  1200  / . . .  //   . ., 1899. . XVII. . 3. . 33;  :  . . 64, 90.




72


 . .     . 476;  .   :     /. . . . . ., 2010. . 194204.




73


 . .     . . 356357.




74


 . . 356, .: 360.




75


????-?????   ()   ,   (-  / . . . . ., 1958. . 1. . 44);    ?????    : 1) , ; 2) , , ; 3) ,  ( ).




76


 . .   . 305. . 3.




77


      . 25.




78


 . .        . 22.




79


         . 33.




80


  . . ,       ,     ; .:  . .   . 317.




81


       1-   6682 ., .:        / . . . . .; ., 1950. . 34, 223.




82


. ., 1927. . 1. . 2. . 371.




83


. ., 1908. . 2. . 584.




84


 . .   :    . ., 1915. . 57.




85


. . 2. . 585.




86


 . .,  . .          - // . 2017. 3 (69). . 32.




87


 . .         // .  .       ( X    913  2019 . , ). ., 2019. . 190.




88


 . .    // . ., 2001. . 2. . 397.




89


. . 1. . 467.




90


.     :  . .   // . ., 2017. . 46. . 3136.




91


    // . ., 1999. . 6. . 7677.




92


 . . 85.




93


 . . 87.




94


 . . 84.




95


 . . 87.




96


 .




97


. ., 2000. . 15. . 41.




98


.     .:  . .    . 134135.




99


 . .    . ., 1974. . 167.




100


 . .   . ., 1994. . 191.




101


.  :  . .,  . . , .,  // . ., 2009. . 21. . 96100.




102


. ., 1978. . 34. . 180.




103


. 173/I (   ). 628.   . . 166 ., 30- . XVII .




104


 : . . 818. . 142167 ., 80- . XVIII .     .:  . .   ()  //   ,  ,     :    / . . . . ., 2008. . 8. . 1.




105


.   :  . .,  . .  , .  // . ., 2007. . 15. . 133136.




106


  // . ., 1910. . 14:  . . 71.




107


 . .    // . ., 1992. . 3. . 1. . 338.




108


. 304. I (.). 676. . 473, 1630 .




109


 . . 475482 .




110


 . . 481.




111


 . . 482.




112


. . . :  . .    // . ., 2004. . 3. . 4. . 273286;     :  . . 277.




113


. . 173/III (     ). 213. . 264285 .




114


      ,       (. . 173/I (   ). 213. . 279 .).




115


   978 .  ,       :     .       ,   .           . .  :  . .  ()  // . ., 2004. . 8. . 693.




116


. . 173/I (   ). 213. . 284.




117


.  : - . .    II     // . , 2009. 3. . 2838.




118


.  :  . .,  . .  II  // . ., 2018. . 50. . 471.




119


   (Andrew P. Pyatnov);         ; pyatnov_a@mail.ru.




120


. ., 1997. . 1. . 412; ., 1998. . 2. . 680;  . .   . ., 1963. . 207.




121


. . 2. . 681.




122


 . . 682.




123


 . . 2. . 684685; .; ., 1949. . 25. . 96.




124


 . . 2. . 685; . 25. . 96.




125


 .




126


 . . 2. . 686; .    ; . 25. . 96.




127


 . . 2. . 686;  . .    . ., 1968. . 423.  4.




128


. . 2. . 687;  . .   . 164.




129


. . 2. . 687.




130


 . . 688.         .




131


 .




132


 . . 689.




133


 .




134


 . . 689690, 693.




135


 . .      XII . // Rossica Antiqua. 2010. T. 1. . 139141, 143.




136


. . 1. . 413; . 2. . 691692; . 25. . 98.




137


 . . 2. . 693694.




138


 . . 695.




139


 . . 696.




140


 . . 1. . 412413; . 2. . 696697.




141


 . . 2. . 697698.




142


 . . 699700.




143


 . . 700.




144


 . . 1. . 417418.




145


 . .  . 8687.




146


 . . ,    :       XIIXIII . ., 2011. . 230235.




147


 . . 234235.




148


. . 1. . 417.




149


 .




150


 . . 417418.




151


. . 1. . 418 (2 ); ., 2000. . 3. . 45, 240 (1 ); ., 1995. . 41. . 124125 (2 );  . .  . 87, 247, 315 (. 84).




152


. . 25. . 100; ., 1965. . 30. . 7980; . 41. . 125.




153


. . 2. . 419.




154


 . .    1205 . ( ) // . ., 1996. . 49. . 4951, 5556.




155


 . . 25. . 101; . 30. . 80; . 41. . 125.




156


 . . 41. . 125.




157


 . . 25. . 101; . 41. . 125126.




158


 . . 1. . 426.




159


 .




160


 . . 25. . 104.




161


 . . 2. . 718.




162


 . . 1. . 427.




163


 . . 428.




164


 . . 429434.




165


 . . 433.




166


  ,      , .: Fennell J. The last years of Riurik Rostislavich // Essays in honor of A. A. Zimin. Columbus, 1985. P. 159166;  . .  i i   //i i . 1997. 5. . 136144;  . .      1210- .:    // . 2002. 1(7). . 8389.




167


   (Konstantin V. Vershinin);   ,          ; versh-kv@yandex.ru.




168


 . .    ( XIII    XIV .). ., 1999. . 326350.    :  . .      //     . ., 1969. . 93103;  . .  -  XVXVII . ., 2002. . 5657;  . .,  . .        //  . ., 2004. . 4. . 252298.




169


.:  . .   (XIIXV .). ., 1947. . 187;  . .,  . .    . 280.




170


   : 1)  P  ,   1554 (1529 .); 2)  P, ,  ,  .; 3) ,   1630 (1536 .); 4)      ,   1826 (1521 .); 5) ,   1539 (1527 .); 6)     ,   1573 (1530 .).    ;     . 27  28   ()   . 319  320.




171


    . 6 (,     ; . 15  ,  )    . 82, 318., 321322.




172


    . . 851  . . 1197 (     ,   ). .  :  . .           //   :  . ., 1993. . 1. . 3455;  .      XIV . // . . 3:   :     :  . . . , 57  2005 . . 253267 (    ).   . . ,         , . 89.




173


.:  . .       //   - .  . ., 2017. . V. . 23.




174


.:  . .     . ., 1904 (    . 154). . 6062.




175


,   1955 .  (   )  . . ,        .      ,      ( . . 1547)        . 662.




176


 . .    :      XVIXVII . ., 1977. . 2526.  ,          16321633 . ( . .,  . .    . 253),         ( . .   . 76),         .




177


 . .    . 338.




178


     XXI . (      )       (           ,   , ):    XIXVII . . 27. ., 2006. . 261.




179


      ,    XVI .     .        (,    ),         XVI . , . 1084, . 273. -293 (         ).       III.    (   , . 276.),        40- . XVI .




180


   (Ekaterina E. Ivanova);          ; catherineivanova@mail.ru.




181


         :   -  ,   ,    . XIV . ., 2002. . 1;  -   XV ,       . ., 2000;  . .   ,       XIXIV . ., 2000.




182


, -          (.:  .     , -  . , 1882. . 30;  . .           ( 19  ) // Krakowsko-Wilenskie studia slawistyczne. Seria poswiecona starozytnosciom slowianskim. T. 2. Krakw, 1997. . 128).




183


 . .      . 128.




184


 . . 129.




185


 .




186


 .




187


- . .        // . ., 1974. . 28. . 4.




188


. . 304. I. 692. . 716.




189


 .




190


 . 216 .   :   6896 (6906?)      ,    .       .:  . .  XIVXVII .     //   1958 . ., 1960. . 13.;  . .               XV . // . .; ., 1966. . 22. . 124;   .  . ., 2014. 26.   . . .




191


 . .,  . .,  . .,  . .      . . I //   1964 . ., 1965. . 176;  . .      . 124.




192


 . .    . 355.




193


  




194


 . .,  . .   . ., 2003. . 71.




195


  




196


 . .     XIVXVII . ., 1903. . 15.




197


 . .,  . .       XXVI .:     . ., 2006. . 486487.




198


 . .  XIVXVII .     . 17.




199


. ., 1897. . 11. . 223.




200


. ., 2004. . 25. . 241.




201


. . 11. . 224.




202


 . .                   XIVXV . // . ., 1968. . 23. . 190.




203


 . .     . 22;  . .            //  : . . . . II. ., 2011. . 535.




204


      . .   .




205


 . .      . 190.




206


  .:  . .      XIVXV . ., 1987. . 6087.




207


 . .   XXVIII . ., 1968. . 258.




208


 . .      . 194195.




209


 . .     XIVXIX .:   . ., 2006. . 5455.




210


 . . 54.




211


. . 238. . 105 .




212


         // . ., 1999. . 6. . 430.




213


   // . ., 1999. . 7. . 190.




214


   (Artem V. Nosov);   -       XIX      . . ; js32r@yandex.ru.




215


 . .      XIVXV . ., 1986. . 8788.




216


      //  . .  . . I.   :  .   . . ., 1998. . 366;  . .     //    XIVXVII . ., 1995. . 116.




217


      . 367;  .       . ., 1999. . 128129.




218


 . .        . ., 1909. . 7677, 85.




219


   //  ,     / . . . . ., 1994. . 5662;  . .,  . .    . .; ., 2017. . 33.




220


 ,   . .       ,           ; .:  . .      . ., 1969. . 216.




221


 . . -        XVII  (13971625). ., 1897. . 1. . 1. . 1213.




222


 . . 14.




223


.  . .           //  . -, 1973 . XII. . 8485;  . .       (XIXVI ). ., 2000. . 174221.




224


 . .   () // . ., 1989. . 2. . 2. . 173;  . .   ( ) // . ., 2014. . 34. . 318319.




225


 . .   . 5152, 82, 123124, 130;  . .     .     //     ( ).




226


 . .   () . 173.




227


   . 6870: ?             <>      ? 9 ?      <>   ?    .    ?, -   .      ,       ,   .      .




228


   . 70.




229


 . .      (  ) // . ., 1993. . 48. . 230231;  . .       // . ., 2006. . 57. . 474.




230


   . 64.




231


 . . 90.




232


    //  . .,  . .     //    .    - . ., 2014. . 48.




233


   . 6264;  . .,  . .   () // . ., 2014. . 34. . 322.




234


 . .    . 77, 85;  . .   . 118.




235


 . .   . 124.




236


   . 70.




237


 . . 66.




238


 . .   . ., 1978. . III. . 222.




239


 . .   //   . ., 1904. . 18. . 360.




240


   . 72.




241


 ;  . .  . ., 2011. . 433.




242


 (), .   . ., 1995. . 3. . 4. . 141.




243


 . . -  . 15.




244


   . 72.




245


 . .   . ., 1990. . 157159;  . .        //  ,    . ., 1994. . 1920;  . .   . 432433.




246


 . . -  . 15;  . .   . 435.




247


 . .    . 39;  . .   . 119, 287.




248


 . .   () . 171.




249


 . . 173.




250


 . .,  . .   . 31.




251


   . 72.




252


 . .,  . .   . 10.




253


 . . -  . 18.




254


 . .,  . .   . 11.




255


 . .   . 434.




256


   . 7684;  . .    . 157159.




257


.:  . .           XIV    XV . // , :    . ., 2019. . 6. . 56.




258


 . .   . 1920.




259


   (Yurii S. Starikov);   ; georgy. starikov@yandex.ru.




260


 . .     . ., 1881. . 687690.




261


,          ( . .     . . . 3944)       , ,        (  . ., 1868.  113. . 506529).




262


. . 173/I ( .  ). 197. . 114115.




263


 . .      XVIXVII . ., 1980. . 113116.




264


.  . 630; . 126.




265


  . 126  . 253 .         .




266


. . 304/I ( . - ). 684; . 173/I ( .  ). 207.




267


 . .       XVI . //    . ., 1909. . 21. . 92.




268


. . 304/I ( . - ). 684. . 224.




269


.  . 633;  . .   . 92.




270


.  . 1281. . 273 .274.




271


 . .   . 62, 65.




272


 . . 58.




273


 . . 7071.




274


     ,   1545 .,          (.:    : -    . ., 1991. . 32).




275


 . .             //      . ., 2011. . 115.




276


 . .       XVI . ., 2002. . 386.




277


 . .   . 67.




278


 . .     . 9192.




279


 . .    . 8182.




280


.  . 1281. . 237.




281


   (Sergey V. Perevezentsev);   ,    -      . . ; serp1380@yandex.ru.




282


   ,        1461 .    :    (,  1475)      ,        ,   ,   ,    II .      .:  . .                . . 1.    . , 1904;  . .                 //  . 1905. . 2. 4. . 657690; . 2. 5. . 2764;  . .,  . .   //    XIV    XVI . ., 1987. . 3. . 646648;  . .   // . ., 1989. . 2. . 2. . 456457;  . .      XV ? //   . ., 1991. . 23. . 181198;  . .            XV  //    . ., 1997. . 1. . 6985;  . .   :     (     ). ., 1998. . 223225;  . .      //    . ., 1999. . 237238;  . .       . ., 2009.




283


.:  . .   XIV    XVII .  2 . ., 2017.




284


 . . .   . ., 2000. . 150.




285


   // . ., 1853. . 6. . 186.




286


        /. . . . ., 1976. . 145147.




287


 . .  I,   // . ., 1989. . 2. . 2. . 464466.




288


  .  :  . .  III. ., 2000. . 305340.




289


 . .  // . ., 1988. . 2. . 1. . 163165.   .  :  . .  III . 544.




290


 . .  // . . 2. . 1. . 364367;  . .  (),   // . . 2. . 2. . 336339.




291


 . .  . . 1:  .  . ., 1996. . 90.




292


 . .  . ., 2014. . 88.




293


   / . . . , . . . .; ., 1959. . 5560, 8687, 299321.




294


 , .      . ., 1852. . 6064, 127, 195.




295


.  :  . .       14801510- . ., 2010. . 3740.




296


        //     ,      . ., 1819. . 2. . 95103.




297


 . . 97.          :        ,  ,   ,       ,    ,  ,       ,               (.:    // . ., 2007. . 9. . 300302).   ,      IV            .




298


.  :  . . , 1862. . 3. . 157;  . .      XVI .     // . ., 1934. . 1. . 5120;  (), .   . ., 1997. . 4. . 1. . 101102.




299


     106 ,    ,     66   .   ,                 ,   ,      ,      . .  :  . .      :   1590  1593 . //      . ., 1974. . 251260;  (), .  // . ., 2011. . 25. . 253264.




300


.:      //  . .          . . 2.   .    . , 1912. . 351353;    1593 ,      / . . .   //    . 1865. , 1865. . III. . 237248.




301


   1593 . . 246.




302


      ,  RSSDA            / Corpus inscriptionum Rossicarum: [ ].  : www. cir. rssda. su.     . . ,    . . .




303


   (Alexander G. Avdeev);   ,   -  ; avdey57@mail.ru.




304


 . .     //  -     .    70- . . .  /  . . . . ., 1963. . 210.  :  . .          . . II.    XVII . //   . ., 1962. . III. . 222. 149.




305


 . .      XVII .  . ., 1988. . 174. . 54.      . . ,   ,      - ,   1634 . .:  . .   -  ,      . ., 1879. . 2. . 86.




306


 .  . 15841613. .; ., 1961. . 143.




307


 .:  . .,  . .     :     //   / . . . . . ., 2019. . . . 394406.




308


[ (), .]  - . . 2-,     . , 1893. . 158. 64.




309


[ . .].   . . 1:  , , , , , , , , -, ,        . ., 1914. . 591.




310


.:  . . ,      // . 2019. . II: .    . . II (86). . 6670.




311


 . .      (71137123 .). ., 1907. . 910, 142.




312


 . .,  . .     . ., 1887. . II. . 9697.




313


 . .   . 10.




314


. ., 1978. . 34. . 244.




315


Diariyush Waclawa Dyamentowskiego // Hirschberg A. Polska a Moskwa w pierwszej polowie wieku XVII. Zbir materyalw do historii stsunkw polsko-rossyjskich za Zygmunta :    / . . . . ., 1995. . 74. III. We Lwowie, 1901. S. 81 (Wydawnictwa zakladu N. Im Ossolinskich, III); 




316


 . .   . 42.


