Res Publica:       XX .  
  


          ,        .             ,             .       ,          .       ,        .            ?      ?         ?               .







Res Publica.       XX .  








. . 


  ? ,  ,   .     .  , ,    .      .       XIX .       . ,   ,  .  ,   XIX .   ,         . ,      ,     .

  ,        .      ,    ,    .   ,  ,     .     .     .   ,   .     .       .   XIX   XX .    .   .     .       ,  ,    ,    .   XIX .          XVIII   1848 .    ,    ,    ,       .     ,     [1 -  . , 18481945. ,   . , 2004. . 403.].  ,      ,    .    ,  ,  .   ,     .    XIX     ,       .  1881 . 41%    .           [2 -  . . 417.].

 XIX .   ,    .         ,  ,    .    ,     .     ,    . ,     ,  .

, ,  ,             .   XIX        ,     .      ,    .            .   , ,  , .

        ,       (, ) .        .     (gens)   , -    .         (populus),    [3 -  . .    :  ,      // Polystoria.  :           . ., 2021. . 393.]. , ,       ,      [4 -  .   :   ,   . . 2. ., 2005. . 8990.].      . . ,           XI (14611483)  .  XVI .       ,          .   .      .    XVIII .      ,       [5 -  . .         . , 1911. . 57.].        .       .     ,       .

    -.          ,    .    ,     :     . ,         ,     ,  .     .   ,             .        , ,    .    ,    ,   ,  , ,  .

      ,   ,     .  XVIII .        .    ,    ,     ,   .    ,  ,  ,   .          ,       . ,   ,   ,  [6 -  .  .       (19891992). ., 2012. . 104.].    ,   .        .          :  ,   ,   ,         ,  ,   [7 -  . . 106.]

   .      .     ,     .      ,        ,   .                 .    ,   .       .

        -.         . ,    ,     .

,         ,  .            .          .        ?    ?  ,   ?     ,      ? ,     .-. ,    .  ,   ,  ,    .         XIXXX .         .      .      .   XVIII    XIX .       ,   .

  XX .         [8 - .:  . .  . ., 2021. . 159199.]. ,    ,   ,  ,   . , ,            .     ,         .   ,      ,    :          .      :   , ,     .

 ,  ,    .       ,     ,         ,         [9 -  .  . ., 2021. . 26.].     .               .      .

          .   ,     ,    .          ,   ,   .     ,  ,   ,  ,    .              ,      ,       .   ,      . ,       ,            .           .       ,        / .

       .      (, , -)  ,       . ,        .  XVIXVII .      .       .

       ,     .      ,      XVIII .      .      .      ,  :  ,   ;  ,   ,     ;  ,   ,         .      .             .  ,     ,     ,     XIX .

       (  )          .      .   ,                .       XIX   XX .   .         .        :    ,    ,   ,   .        ,       ,   .      ,      .

   ( )         .            . ,     ,     ,    , , ,        ,     .

    ,                .  ,       I,         - .         .       .    : ,     .

      .       .         .          ,   .      .      ,     .        . ,      .        ,        .

        ,    .       . ,          , ,  ,     .    XX .       .    , ,  .    :  1917 .          .        .        ,      .        .                 , , .   1917 .     ,          .     ,     . ,    , ,  ,  .             ,   .   -     XIX .,   ,        .          .

    .          . , ,              .     ,  ,  .       ,    .      .  , , .     ,    : , ,        .

      .       -.      .     .     .         ,       .    , ,  ,     ,        .   ,            ,   .     ,        ,    -      ,   .     ?         .      .            .




 I

 res publica   - :     XVII .[10 -           : ( . . : ,      (   ) //  . . 31 (2019). 4. . 95111).]


. . 





  :  


  res publica ( respublica, ,  )             .           ,        .    . ,    res publica   ,            ,        [11 - .: Moatti . Res Publica, Forma Rei Publicae and SPQR // Bulletin of the Institute of Classical Studies. Vol. 60 (2017). No. 1. P. 35.].             .

         Commonwealth,    State;     Common thing.      -,     , . . Republic.  , , ,  ,    ,  .      res publica   ,   Rpublique, tat  Chose publique.                ,      .  ,   ,         ,     , ,   .  ,     ,     res publica  : Gemeinwesen  Staat,     ,       . ,     res publica        ,     , .          XXI .     ,     .

 ,      res publica         [12 -         , , ,        3?    (  . . )      civitas, res publica, res Romana,         ,       .  , ,       ,    ,     (. . , . . , . .   .),    .],    civitas, . .    , imperium, . . , ,    ,     ,  . .            ,  ,     [13 -           ,  ,          (   !),           .        ,      .],      .    ,    res publica,      ,     .     , ,    ,        [14 -   ,   ,      (., ,    : Nelson E. The Greek Tradition in Republican Thought. Cambridge, 2004),             res publica      .],      res publica    .

           res publica. ,            , . . III .  . .         .          ,                 , . .    XVII .        .           res publica        ,    -   .      ta demosia pragmata,            ,     ,  .

     ,      ,       .  res publica           ,      :    ,         ,       ,          (   demokratia).       res publica     ,      . ,      ,      ,          ,      .

       .      ,    ,   ,   [15 - ,                .].       res publica   populus (. . ),         civitas , , status. ,                 XII .     -     res publica,    .              [16 -     :          ,      .  ,     , ,    ,          ,     .   ,        - ,     ,      .            XVI   XVII .      XVIII   XIX .].    ,     XII   XVI .,      ,   ,    ,    .     res publica  ,         .       ,       , ,   . ,        , . .  XVI   XVII .;         res publica  ,    ,       res publica          .




  


 res publica,     ,  ,       res      publica.     ,        [17 -                   ,        2009 .        Res publica  . . :  . Res Publica // Res Publica:  .  . ., 2009. . 67169;  . Res Publica //  . . 765;  . : De Re Publica //  . . 171245.],           .    ,    .

-,  publicus      poplicus,  ,   ,    populus, . . .  ,    (  )   res publica      . -,     res        ,           ,    .

  ,    ,    /  /       ,         :    [18 -   .: Moatti . Res Publica, Forma Rei Publicae and SPQR. P. 3536.]. ,   ,          ,         res[19 - Ibid. P. 38.].      ,  res publica            , , ,     [20 - ., ,  ,     ,  res publica  ,        (Cic. De orat. II. 67);      ,    ,  ,  res publica        (Svet. Iul. 77, 1).             ,   .      ,  ,        ,   res publica     ,    ,   ( . . ,   . ., 2020. . 34).           ,     ,         ,      ,    ,   .].              . ,     res publica   ,         .

    res publica    :         ,    res populi, res Romana  . .[21 - .  :  . Res Publica;  . Res Publica.]     res publica            De re publica,     . .    [22 - .: .  .  . ., 1994.].  ,     ,     ,    . ,             ,               Politeia[23 -      ;      . .     , , ,   politeia   res publica,      ,  - ,    res,    res publica,        ( . . ,   . . 30).      ,        - ,       ,    ,    ,   .  ,         ,         ,   .   .].          ,    ,           [24 - .:  . .    . ., 1974.].

,    ,                , .    ,  :    ,      ,        ,    ,           (Cic. De re publ. I, 39)[25 - Cic. De re publ. I. XXV. 39: Res publica est res populi, populus autem non omnis hominum coetus quoquo modo congregatus, sed coetus multitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatus.].      ,  . . ,  ,        .   ,  ,  , .  ,      : Res publica est res populi.               :    est  ,   .          ,   res,   ,        (       , . .     ).       publica:       ,   .           ,        ,     populus, . . .  ,      res publica  , . . , , ,          [26 -         ( )    .   .  ,         80?  90? .  .   . .  ( . .       //   . 1989. 2. . 7694);      ,  . . , . , . . , . . , .  , . . , . . , . .   .].

 ,  ,      ,     ,      populi. ,  , ,   res publica   (      ),    ,        .   ,  ,     ,       ,     ,    , Senatus Populusque Romanus, . .    .

,   ,    ,  , -, communitas utilitatis , -, consensus iuris.      .   ,  -   ,       .   ,       ,   ,              ,     .  , ,  ,        (societas),    , ,  ,    .

  , communio utilitatis           utilitas,          ,     utilitates (),    .      ,    ,             .              (civitas)        , , .   ,     ,       ,    ,   ,   bona fides, . .   . ,            ( )        () . ,    :       ,          .  , communio utilitatis   ,        ,       ,  ,             .          communitas utilitatis,  .

  ,   consensus iuris, . .    [27 -       ,  sensus   ,   :   consensus iuris      -,   - (  ),    ,  sensus     .                  ( . . ,   . . 31).      ,   ,       .        (.: Cic. De Leg. I. 6. 18,       (summa ratio),  Cic. De Leg. I. 7. 23,  , ,    (ratio)  ,         ). ,  sensus   consensus     ,   .],          .     ,         ,          ,         ,   ,   .        ,    ,    . .         ,       .  ,          ,       , . . ius civile.  , ,   ,         ,        , . .  .   ,   ,       , , -,   consensus iuris, . .    .

      ,        res publica.       communitas utilitatis  consensus iuris, ,   ,        ,                . ,    ,      ,       .       (res publica),              , . . .  ,         :     .      ,        ,   ,        [28 - ,      ,    ,       : ( . Res Publica. . 9).].

 , ,      .  ,      res publica  civitas,                ,   , Drzava  State[29 - ., : Asmis E. The State as a Parthership: Ciceros Definition of Res Publica in His Work On the State // History of Political Thought. Vol. 25 (2004). No. 4. P. 569598; Simendic M. Ciceronova Drzava: Izmedu Prava, Korisnosti i Duznosti // Godisnjak Fakultet Politickih Nauka Beograd. T. IX (14). 2015. P. 5569;  . .     //   . 2016. 1 (14). . 9397.].  (     )  ,    ,   , ,   civitas    ,    res publica   .  ,     res publica      civitas,    .    ,     ,   civitas  res publica,      6?   De re publica,          ,    (      . . ):  ,   ,  ,   ,     ,     ,  .       ,   ,   ,    ,     ,     ;    ,  ,    [30 - Cic. De re publ.VI. 13. 13: omnibus, qui patriam conservaverint; adiuverint; auxerint, certum esse in caelo definitum locum; ubi beati aevo sempiterno fruantur;nihil est enim illi principi deo; qui omnem mundum regit; quod quidem in terris fiat; acceptius quam concilia coetusque hominum iure sociati, quae civitates appellantur; harum rectores et conservatores hinc profecti huc revertuntur.].

    ,   ,  ,           civitates.   ,  . .       :          (,  ,      ).  ,  ,   ,    ,      (   )    .            ,  ,   /  ,      res publica,  populus,   ,   .  civitas, . .  ,    -,     ,    .          1?  ,    ,   res publica:   ,    ? ,  , ,   ,  .     ,    ,  ?..[31 - Cic. De re publ. I. 25. 40: Quid est res publica nisi res populi? res ergo communis res utique civitatis. Quid est autem civitas nisi multitudo hominum in quoddam vinculum redacta concordiae?]  :  ,      ,   ,   ,   ,  , ,   ,   , ,   , ,  , ,          ,    [32 - Cic. De re publ. I. 26. 41: Omnis ergo populus, qui est talis coetus multitudinis, qualem exposui, omnis civitas, quae est constitutio populi, omnis res publica, quae, ut dixi, populi res est consilio quodam regenda est, ut diuturna sit. Id autem consilium primum semper ad eam causam referendum est, quae causa genuit civitatem.].

        . -,         res publica  civitas,            ,      ,  .             .    ,      , constitutio populi,    .    ,       :      civitas,      ,      ,  ,  ,    civitates. Res publica ,    ,   (   )     ,    civitas,      ,        ,      ,    /   .

-,          :        consensus,    ,    concordia,    , . .   ,  .    ,   ,      concordia  ,           ,       .   ,    ,  concordia      ,      .

     res publica            ,   :   ,    ,  .          ,   ,  ,   .          2?         ,       II . . .  ,       :     ,   . <>      ,  . ,  ,    ;  ,     .    ,    .  ,   ,    (Inst. II. 2, 1012)[33 -     . .   :   /   ., . . . . ., 2020. . 73;        ( . . 72): Inst. II. 2, 1012: Summa itaque rerum divisio in duos articulos diducitur: nam aliae sunt divini iuris, aliae humani. <> Hae autem, quae humani iuris sunt, aut publicae sunt, aut privati. Quae publicae sunt, nullius videntur in bonis esse; ipsius enim universitatis esse creduntur. Privatae sunt, quae singulorum hominum sunt. Quaedam praeterea res corporales sunt, quaedam incorporales.].

 ,   ,   ,   ,       .   ,   ,        .      [34 - .:  . .    :   XII    . ., 2008. . 6569.],        , ,   ,         ,         .        : -,              Edictum Perpetuum,              ; -,              ,               ,    , Institutiones.

 130 . . .      [35 -  (L. Octavius Cornelius Salvius Iulianus Aemilianus) . 100 . . . ?      ;  148 . . .,   ,  ,     ,   ,    .  130 . . .     Edictum perpetuum. :  90 .;       . .:  .  : , , . ., 1989. . 336;   . .   : ,   . ., 2005. . 100;  . .   : . ., 2008. . 4344, 5354.]            ,   Edictum perpetuum,  .  Edictum perpetuum     ,   XIX .   .        III . . .  [36 -  (Domitius Ulpianus) ? 228 . . .  -,  ,  ,  ,     ; 228 . . .     .       ;          .  :    83 .;    51 .     ,     (Ad l. Iuliam de adulteriis, Ad l. Iuliam et Papiam, De apellationibus, De adulteriis  .),       (De officio consularium, De officio proconsulis  . .),  . .          .  : Honor T. Ulpian: Pioneer of Human Rights. Oxford, 2002.].         Edictum perpetuum,     ,     , ,   ,     ,     .

           ,       .      ,     XII    ,    cunabula iuris[37 - D.1.2.2.38 Pomp. sing. Ench.: Sextum Aelium etiam Ennius laudauit et exstat illius liber qui inscribitur tripertita, qui liber ueluti cunabula iuris continet: tripertita autem dicitur, quoniam lege duodecim tabularum praeposita iungitur interpretatio, deinde subtexitur legis actio.], . .  .    I .  . .  ,  ,       ,    ,    ,     ,    ,    .                  .            , ,  95 .  . .,      18       ,      .   ,               ,       .           ,  51 .  . .,      .            ,  Ad Brutum             [38 - D.1.2.2.44 Pomp. sing. Ench.: Seruius duos libros ad Brutum perquam breuissimos ad edictum subscriptos reliquit.].

                ,            .           ,   ,    .   ,     ,  130 . . .,                Edictum perpetuum.           򻠖         :        , ,               . ,            ,      .

,             :            , ,            .           .

  ,  ,       ,            ,         ,    ,         .      ,      I .  . .  II . . .       res publica      .         ,  : , , , ,    . .   ,    res publicae   ,    , ,  ,     ,  ,        [39 -         ,   50?  : D.50.17.202, Iavolenus XI epist.: Omnis definitio in iure civili periculosa est: parum est enim, ut non subverti posset.  ,       ,        res publicae (  )             ,     ( . . ,   . . 36; .    . . ,       :  . .   Res Publica ? //  . 55. 2007. . 97119),  ,   ,     res publicae,       .].    ,     ,   ,           [40 - , , . ., ,     ,     res publicae: D.43.1.1pr., Ulp. LXVII ad ed.: De rebus hominum interdicta redduntur aut de his, quae sunt alicuius, aut de his, quae nullius sunt. Quae sunt nullius, haec sunt: liberae personae, de quibus exhibendis ducendis interdicta competunt. Quae sunt alicuius, haec sunt aut publica aut singulorum. Publica: de locis publicis, de viis deque fluminibus publicis.].

   ,  ,               . ,    ,   ,       .     (, , ,   . .)        ,           , . .    .  ,  ,     ,    (.    ),     ,  , ,   , , , , , . . ,        ,   ,   res publica,     [41 - .      De officiis (I. 17. 53): multa enim sunt civibus inter se communia, forum, fana, porticus, viae, leges, iura, iudicia, suffragia, consuetudines praeterea et familiaritates multisque cum multis les rationesque contractae. .            : Rpublique, I. 2. 5:    ,   -  ,  :   ,  ,  , , , , , , , , , , ,     ,   ,  ,      :     Res publica,       (. . .   . . . ).].

  ,  ,     ,          .     ,   ,           ,    .             .  ,     (   )    ,      .         III . . .,  -      ,    212 .    (284303)   (306337).      ,               (          ),   .     ,   ,    ,        ,       ,       .   , ,  ,   ,     res publica,   ,       .

          ,        ,  ,      ,     ,   .  ,     ,     ,         .               .       ()  ,    ,      (438)   (541).      ,  ,        , . .      ,   .    ,          ,  ,   ,   ,   , , , ,  -  , . .     ,    .

  ,      ,     ,   ,            ,  .       , -    .        (354430)      De civitate Dei,         [42 - Civitas,    ,    ,    , . .    ,    .].

 19?        ,        :      ,   ,  , :     ,    (concordia)    ,   ,   ,  ,     ,     ,   .  , ,   ,      ,            ,   ,      ,  , ,  ,    (concors)  ,   ,    .    ,    ;  ,  ,    (De civ. XIX, 24)[43 -     . . . De civ. XIX. 24: Si autem populus non isto, sed alio definiatur modo, velut si dicatur: Populus est coetus multitudinis rationalis rerum quas diligit concordi communione sociatus, profecto, ut videatur qualis quisque populus sit, illa sunt intuenda, quae diligit. Quaecumque tamen diligat, si coetus est multitudinis non pecorum, sed rationalium creaturarum et eorum quae diligit concordi communione sociatus est, non absurde populus nuncupatur; tanto utique melior, quanto in melioribus, tantoque deterior, quanto est in deterioribus concors. Secundum istam definitionem nostram Romanus populus populus est et res eius sine dubitatione respublica.].

   ,       ,      .  ,   ,          ,   . Res publica           ,  , ,      ,    ,       .         ,   (        ),          , res publica     . , -,         res publica.  ,        ,          (iustitia),     . ,   ,    ,    ,        .       ,    - ,   [44 - De civ. XIX. 21: Quocirca ubi non est vera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis vel Ciceronis definitionem; et si non populus, nec res populi, sed qualiscumque multitudinis, quae populi nomine digna non est.].

 ,          , . . ,        ,    .   ,     ,     ,   res publica. ,            ,     .  ,   ,     ,       -  . , ,  ,      (res publica)    ,  ,   ,  [45 -  ,             ,        ,        :  . . ,   . . 37.    ,        ,      .].  ,  ,  res publica  ,   ,    .

      , ,         ,    (  res      ).        ,       .      ,      ,      ,    ,      . ,        , res publica      ,     ,      ,          .

  , ,        [46 -  :        civitas Dei  civitas terrena,        . ,  ,    :     ,     ,     ,     .]     ,    .   ,           . ,         ,  ,  res publica,       .             ,      (    )   .           .       , ,   .      ,                      ,    .     ,        .

  ,  ,    V . . .      ,   res publica.     ,  ,                   ,            .     ,     ,     - ,         ,   ,    (, ?,     civitas)     ( )   res publicae.         ,     ,  , , , ,   . .    ,     , res publica       ,    ,        .

      res publica  ,      (populus),       . ,     ,   ,           ,  ,          -,    .

             res publica (,       , respublica),   ,         ,    XII .          .   ,          - .     ,          ,         ,           .    , , , ,    De re publica       [47 -         . : Kempshall M. S. De Republica I.39 in Medieval and Renaissance Political Thought // Ciceros Republic / Ed. by J. A. North and J. G. F. Powell. London, 2001. P. 99135.],      ,    .

  ,  ,     ,      ,   ,   ,    20 [48 -      .              :  . .,  . .   . ,       (V   VIII .):   . ., 2017;  . . , , :         . ., 2014.].            ,      respublica (     2 ).   , , ,      [49 - Isid. Etym. IX. 4. 56: Populus est humanae multitudinis, iuris consensu et concordi communione sociatus.].       ,      coetus,     .        consensus iuris,       communio concordi, . .    .   , ,   humana multitudo, . .    ,     . ,       ,    ,             .  ,  ,    ,     [50 - ,    . .            .         :     ,        ( . .   Populus Christianus.    //  .  . 2017. 1. . 48). ,   ,          . . ,     ,       ( . .      . ., 1989. . 242).].

            (12251274),         .        ,   ,                (gentes),   . ,        ,    [51 - Super Psalmo 2, n. 1.: Populus est multitudo hominum juris consensu sociata. Et ideo Judaei dicuntur populus, quia cum lege et sub lege Dei sunt. Alii dicuntur gentes, quia non sunt sub lege Dei. Alii dicuntur gentes, quia non sunt sub lege Dei.]:       (coetus),    ,   ,     ,    .    , ,   ,  ,         .     ,   ,   communio utilitatis         .




  


       res publica   [52 -  ,  ,  . . ,   nervi rei publicae            ( . .   Res Publica ? C. 97119).],       ,     .      ,   (   !)          ,    .      ,   .   res publica          ,  ,       (       , ).        , .

      ,        .  ,             (1 . 12:1214),   ,   ,          ,        .   ,    ,                VI   VII .    ,      XII [53 - .    ,       : Haskins C. H. The Renaissance of the Twelfth Century. New York, 1927.],  (   )  , ,         .       ,       , ,   .     (  )  ,    ,   ,   . ,   ,      ,     (  ,    )      -   ,   .   res publica    ,   ,    -. Respublica    .

          .  2?  5?      respublica,        󻠖    IV   V .,     [54 -   -   . : Desideri S. La Institutio Traiani. Genova, 1958; Elsmann T. Untersuchungen zur Rezeption der Institutio Traiani. Ein Beitrag zur Nachwirkung antiker und pseudoantiker Topoi im Mittelalter und in der fru?hen Neuzeit. Stuttgart, 1994; Kloft H., Kerner M. Die Institutio Traiani: Ein pseudo-plutarchischer Text im Mittelalter. Text  Kommentar  Zeitgen?ssischer Hintergrund. Stuttgart, 1992,     ,  ,  ,    :  . . ,   :     // :     . . 14 (2019). . 343344.],   ,     ,        [55 - Policrat. V. 2: Est autem res publica, sicut Plutarco placet, corpus quoddam quod diuini muneris beneficio animatur et summae aequitatis agitur nutu et regitur quodam moderamine rationis.].      [56 - Policrat. V. 6: Dictum est autem principem locum obtinere Capitis, et qui solius mentis regatur arbitrio.],   [57 - Policrat. V. 9: Cordis locum, auctore Plutarco, senatus optinet.],   [58 - Policrat. V. 2: Ea uero quae cultum religionis in nobis instituunt et informant et Dei (ne secundum Plutarcum deorum dicam) cerimonias tradunt, uicem animae in corpore rei publicae obtinent. Illos uero, qui religionis cultui praesunt, quasi animam corporis suspicere et uenerari oportet.].   respublica   ,   ,    . ,      ( )    ( )[59 - Policrat. VI. 1: Manus itaque rei publicae aut armata est aut inermis. Armata quidem est quae castrensem et cruentam exercet militiam; inermis quae iustitiam expedit et ab armis feriando iuris militiae seruit. <> Armata itaque manus in hostem dumtaxat exercetur, at inermis extenditur et in ciuem. Porro utriusque necessaria est disciplina, quia utriusque solet insignis esse malitia.],        [60 - Policrat. VI. 20: Pedes quidem qui humiliora exercent officia, appellantur, quorum obsequio totius rei publicae membra per terram gradiuntur. In his quidem agricolarum ratio uertitur qui a terrae semper adherent siue in sationalibus siue in consitiuis siue in pascuis siue in floreis agitentur. His etiam aggregantur multae species lanificii artesque mecanicae, quae in ligno ferro ere metallisque uariis consistunt, seruiles quoque obsecundationes et multiplices uictus adquirendi uitaeque sustentandae aut rem familiarem amplificandi formae, quae nec ad praesidendi pertinent auctoritatem et uniuersitati rei publicae usquequaque proficiunt.].      ,   ,  respublica        ,     [61 - Policrat. VI. 20: Haec autem tot sunt ut res publica non octipedes cancros sed et centipedes pedum numerositate transcendat, et quidem prae multitudine numerari non possunt, cum tamen non infinita sint per naturam, sed quia tam uariae figurae sunt ut nullus umquam officiorum scriptor in singulas species eorum specialia praecepta dederit.].

     , ,   respublica,        () ,      . ,    populus   ,             .              .        [62 - Policrat. IV. 5: Frequens enim est ut subditi superiorum uitia imitentur, quia magistratui populus studet esse conformis, et unusquisque libenter appetit in quo alium cemit illustrem. (cfr.: Policrat. VI.29 et al.)],     respublica[63 - Policrat. VI. 25: Sunt autem plurima quae maiestatis infomiant crimen, ut si de morte principis tractetur aut magistratuum, aut arma quis contra patriam tulerit aut relicto principe de publico bello profugerit aut concitatum in seditionem aduersus rem publicam sollicitauerit populum, cuiusue opera doloue malo hostes populi reique publicae commeatu armis telis pecunia quaue alia re adiuuantur uel ex amicis hostes rei publicae fiunt, cuiusue dolo malo opera factum erit quo magis obsides pecunia dentur aduersus rem publicam, quo minus etiam gens extraneae regionis rei publicae obtemperet; fecerit item qui confessum in iudicio reum propter hoc in uincula coniectum emiserit; et in hunc modum plurima quae longum aut impossibile est enarrare.],      .   ,        .

  ,   respublica ,   .   respublica         ,    ,    ,         .  ,        ,     .

    respublica   ,   ,    ,    .            respublica,   ,     ,         [64 -         ,     (Marey A. From People to Community: A Description of the Social Order by Thomas Aquinas. Part 1: Populus, Respublica, Multitudo // Russian Sociological Review. Vol. 15 (2016). No. 4. P. 162175);       .].

  respublica   ,       .  -   respublica      [65 - ST, III, q. 100 a. 5co.: Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, sicut praecepta legis humanae ordinant hominem ad communitatem humanam, ita praecepta legis divinae ordinant hominem ad quandam communitatem seu rempublicam hominum sub Deo. Ad hoc autem quod aliquis in aliqua communitate bene commoretur, duo requiruntur, quorum primum est ut bene se habeat ad eum qui praeest communitati; aliud autem est ut homo bene se habeat ad alios communitatis consocios et comparticipes.].    ,      ,       -    ,    . Respublica      ,    ,   , ,  ,       respublica omnium Christianorum[66 - ST, IIII, q. 187 a. 4co.; Contra impugnantes, pars 2 cap. 6co.].    respublica      ,   bonum commune, . .  [67 - Super Sent., lib. 4d. 38 q. 2a. 4qc. 1ad 1; Contra Gentiles, lib. 3cap. 151 n. 3; ST, III, q. 61 a. 5arg. 4; ST, IIII, q. 32 a. 6co.; Quodlibet XI, q. 10 a. 2co.; etc.],    ,    ,       [68 - Contra Gentiles, lib. 3cap. 144 n. 4; Contra Gentiles, lib. 3cap. 151 n. 3; Quodlibet XI, q. 10 a. 2co; etc.].   respublica     (,    ,   ,  (princeps)    (populus)),           . ,   ,      ,   respublica       ,   ,        .

  respublica    -,     .       respublica  ,            [69 - Quodlibet VIII, q. 3co. Ponit enim haec opinio quod utrumque, scilicet et quod ex alimento generatur, et quod a parentibus trahitur, indifferenter et aequaliter forma humana perficitur, et utrumque indifferenter manet vel consumitur; manet quidem secundum speciem, consumitur autem et restauratur secundum materiam. Sicut in aliqua republica diversi homines numero ad communitatem pertinent, quibusdam morientibus, et aliis in locum eorum succedentibus; et sic non manet una respublica secundum materiam, quia sunt alii et alii homines; manet tamen una numero quantum ad speciem sive formam, propter ordinis unitatem in officiis distinctis: ita etiam in corpore humano manet caro et os unaquaeque partium eadem numero quantum ad speciem et formam quae consideratur in determinato situ et virtute et figura; non autem manet quantum ad materiam: quia illa materia carnis, in qua talis forma erat, prius consumpta est, et alia in locum eius successit; sicut patet de igne qui continuatur secundum eamdem formam et modum, per hoc quod consumptis quibusdam lignis alia supponuntur quae ignem sustinent. Et secundum hanc opinionem, de utroque praedictorum indifferenter, scilicet generato ex alimento et a parentibus tracto, tantum resurget, quantum est necessarium ad speciem et quantitatem debitam humani corporis. . : Super Sent., lib. 4d. 44 q. 1a. 2qc. 4co.].      .    (  )  respublica     ,  ,        ,  ,   .   ,      respublica   ,     , . . ,      ,   .  ,     .           ,   respublica     ,     .       ,           ,    .

     (populus),    ,   ,      ,        respublica.         (STh, III, q. 97 a. 1co.),        ,   .                 .               populus  ,      .  ,   ,      ,        [70 - Super Sent., lib. 3d. 6q. 2a. 1ad 3; ST, I, q. 39 a. 3co.; Sententia Metaphysicae, lib. 5l. 8n. 3.etc.]. ,   ,   ,  (principes)  [71 - ST, III, q. 105 a. 1s. c.; ST, IIII, q. 174 a. 6ad 2; Quodlibet II, q. 6a. 1co.; Quodlibet III, q. 5a. 2arg. 5; etc.],         [72 - Super Sent., lib. 2d. 33 q. 1a. 2ad 5.].       ,   ,     [73 - ., : De regno, I. 2: Si vero iniquum regimen exerceatur per multos, democratia nuncupatur, id est potentatus populi, quando scilicet populus plebeiorum per potentiam multitudinis opprimit divites. Sic enim populus totus erit quasi unus tyrannus.]. ,     populus         .   ,            [74 - .: Super Sent., lib. 4d. 4; Super Sent., lib. 4d. 8; ST, III, q. 102 a. 6; ST, IIII, q. 87 a. 1co.; ST, IIII, q. 99 a. 1ad 2. etc.],     .

             populus,        .        ,   ,            ,               .     ,    :                  .    populus     ,         .

    ,          ,    ,    (nomen collectivum) ,   ,  ,            [75 - ST, I, q. 31 a. 1ad 2: Ad secundum dicendum quod nomen collectivum duo importat, scilicet pluralitatem suppositorum, et unitatem quandam, scilicet ordinis alicuius, populus enim est multitudo hominum sub aliquo ordine comprehensorum. Quantum ergo ad primum, hoc nomen Trinitas convenit cum nominibus collectivis, sed quantum ad secundum differt, quia in divina Trinitate non solum est unitas ordinis, sed cum hoc est etiam unitas essentiae.     .  : Congar Y. Ecclesia et populus (fidelis) dans l ecclsiologie de S. Thomas // St. Thomas Aquinas: 12741974. Commemorative Studies / Ed. by Armando Maurer. Toronto, 1974. P. 159174.].       ,     ,   - .          ,   ,         ,       :   ,      .         ,      [76 - De spiritualibus creaturis, a. 9ad 10. Ad decimum dicendum quod sicut fluvius Sequana non est hic fluvius propter hanc aquam fluentem, sed propter hanc originem et hunc alveum, unde semper dicitur idem fluvius, licet sit alia aqua defluens; ita est idem populus non propter identitatem animae aut hominum, sed propter eamdem habitationem, vel magis propter easdem leges et eumdem modum vivendi, ut Aristoteles dicit in III Politic.].

        ,      .  ,     ,     ,        .   ,       ,   ,       ,   ,               .       ,  ,       :  ,      ,      ,      ,       . .  ,         ,    ,     ,           ,   .

      ,   .      (congregatio) :   ,     .      ,    :      ,    ,      .  ,  ,   ,     [77 - Super Sent., lib. 4d. 20 q. 1a. 4qc. 1co.: Sed in Ecclesia tota est indeficientia meritorum praecipue propter meritum Christi; et ideo solus ille qui praeficitur Ecclesiae, potest indulgentiam elargiri. Sed cum Ecclesia sit congregatio fidelium; congregatio autem hominum sit duplex; scilicet oeconomica, ut illi qui sunt de una familia; et politica, sicut illi qui sunt de uno populo; Ecclesia similatur congregationi politicae, quia ipse populus Ecclesia dicitur. .          : Congar Y. Ecclesia et populus (fidelis) dans l ecclsiologie de S. Thomas.].     ,        ,     .          ,   ,     .

,           .  ,          ,      (multitudo),   ,  ,   ,       .              ,  [78 - . . 4 . 50.],       respublica.

             . ,         ,   demos,   ,   ,     .   ,         ,  , .     populus  ,      ,            . ,           ,  :      , ,     ,  ,   ,      .   ,                    ,  ,             .      ,  ,     ,        .

    ,          respublica,      ,   .                 XIV .,      ,    ,     respublica     - ,        ,        [79 - .:  . . Patria  Respublica     XIV  // .    . II (3). 2018. . 55.], . .   ,      .    , ,   . Respublica       (chose publique),      ,     .           le pays  le peuple,          le bien commun[80 -  . . Patria  Respublica     XIV  // .    . II (3). 2018. . 55.].

 ,   ,  ,          respublica    .   ,        ,       , respublica     ,    .           ,   ,    ,       .      (     )   ,        .  , ,     ,        ,        .         ,        ,   ,  ,  .

     respublica    , ,   ,       . ,     ,  respublica,      ,        - .         ,  XVIXVII .,  ,      ,         ,    .




 respublica   


 respublica                  XVI .,       (14831546).     ,      ,     ,  .    respublica     ,      (1528)    ( )        (1539).       ,         respublica.

 ,  ,   ,  respublica   .        ,     [81 - DI-2.7: Ad hoc breviter respondetur quod respublica proprie vocatur perfecta communitas. Sed hoc ipsum est dubium quae sit perfecta communitas.].   ,        ,   40         .  ,    , , ,  respublica   ,   ,       respublica,   ,     [82 - DI-2.7: Pro quo notandum, quod perfectum idem est quod totum. Dicitur enim imperfectum cui aliquid deest, et contrario perfectum, cui nihil deest. Est ergo perfecta respublica aut communitas, quae est per se totum, id est, quae non est alterius reipublicae pars, sed quae habet proprias leges, proprium consilium et proprios magistratus, quale est regnum Castellae et Aragoniae et principatus Venetorum et alii similes. Nec enim obstat quin sint plures principatus et respublicae perfectae sub uno principe.].       ,     ,        .   ,  respublica        :    ,  ,         ,     ,    .

    [83 - .: Vitoria F. Relecciones Teologicas / Ed. Tefilo Urda?oz. Madrid, 1960;   .:  .,  . .     //  . 12 (3). 2013. . 5275.], respublica ,   ,   ,          ,      ,     [84 - DPC.5: Patet ergo fontem et originem civitatum rerumque publicarum non inventum esse hominum, neque inter artificiata numerandum, sed tanquam a natura profectum, quae ad mortalium tutelam et conservationem hanc rationem mortalibus suggessit. DPC.7: Constitutione ergo divina respublica hanc potestatem habet.].      ,     respublica,  ,   ,         , ,             [85 - DPC.7: Causa vero materialis, in qua hujusmodi potestas resided iure naturali et divino, est ipsa respublica, cui de se competit gubernare seipsam et administrare, et omnes potestates suas in commune bonum dirigere.].

 ,   ,  respublica      ,     ,       (multitudo),      ,   [86 - DPC.8: Quia cum respublica potestatem habeat in reipublicae partes, haec autem potestas per ipsam multitudinem exerceri non potest (non enim commode posset leges condere atque edicta proponere, lites dirimere et transgressores punire), necesse ergo fuit ut potestatis administratio alicui aut aliquibus commendaretur, qui huiusmodi curam gererent, et nihil refert, uni an pluribus commendetur.].     respublica, ,    ,   .          : respublica     ,     ,   .       (auctoritas), . .         [87 - DPC.8: Videtur ergo quod regia potestas sit non a republica, sed ab ipso Deo, ut catholici doctores sentiunt. Quamvis enim a republica constituatur (creat namque respublica regem) non potestatem, sed propriam auctoritatem in regem transfert, nec sunt duae potestates, una regia, altera communitatis. DI-2.6: Princeps non est nisi ex electione reipublicae. Ergo gerit vicem et auctoritatem illius. Imo iam ubi sunt legitimi principes in republica, tota auctoritas residet penes principes].    ,  respublica,    ,   , ,    ,            ,       .

 ,     ,     ,   (communitas) ,   ,  (multitudo).  ,      respublica,          .  respublica,     ,    ,         ,    .     ,         respublica,  ,    ,  .  (populus)        ,    respublica           respublica  .




 


         respublica             .         respublica (Rpublique)       ,     ,   [88 - Rpublique, I.1.1: Rpublique un droit gouvernement de plusieurs mesnages & de ce qui leur est commun, avec puissance souveraine.].       ,       ,       (    )   respublica,   ,    .     ,    [89 -      ,    ,     , ,    :    ㅻ    ,      . ,        ,     ,         ,   ,     . ,      ,       . ,  ,      ,     .].   ,  ,         respublica,  :  ,     ,     , . .  [90 - Rpublique, I.1.4: Cest pourquoi les anciens appelaient Rpublique, une socit d hommes assembls, pour bien et heureusement vivre; laquelle dfinition toutefois a plus quil ne faut d une part, et moins d une autre: car les trois points principaux y manquent, cest ? savoir, la famille, la souverainet, et ce qui est commun en une Rpublique: ioint aussi que ce mot, heureusement, ainsi quils entendaient, nest point ncessaire: autrement la vertu naurait aucun prix, si le vent ne soufflait toujours en poupe.].          ,        .

  , ,    ,   (famille, mesnage[91 -     .     :  .           //  . 18 (4). 2019. . 130148.]),      respublica.   ,      ,     ,   .     ,   ,             ,    ,   , patresfamilias,          (familia).

    ,         ,        .   respublica   ,    ,        ,  .       ,   ,       ,      ,   [92 - Rpublique, I.2.1: Mesnage est un droit gouvernement de plusiers subject, sous l obeissance d un chef de famille, et de ce qui luy est propre.].   ,          ,    respublica    ,        ,        [93 - .  :  .          . . 141143; .    .]. ,         ,       ,       [94 - Rpublique, I.2.1: Tout ainsi donc que la famille bien conduite est la vraye image de la Republique et la puissance domestique semble ? la puissance souveraine, aussi est le droit gouvernement de la maison le vray modelle du gouvernement de la Rpublique.].

     ,   respublica                  respublica,     ,    [95 - ,  . .       ,        ( . . ,   . . 57).].         , :    ,   ,         ,             ,         养[96 - Rpublique, I. 1. 2: Nous avons dit en premier lieu, droit gouvernement, pour la diffrence quil y a entre les Rpubliques et les troupes des voleurs et pirates, avec lesquels on ne doit avoir part, ni commerce, ni alliance: comme il a toujours t gard en toute Rpublique bien ordonne]. , , ,   ,  ,       ,       ,        .

,         ,   respublica    , ,    ,   ,  ,  , , , , , , , , , , ,     ,   ,  ,      :     Res publica,      [97 - Rpublique, I. 2. 5: Mais outre la souverainet, il faut quil y ait quelque chose de commun, et de public: comme le domaine public, le thresor public, lo pourpris de la cit, les rues, les murailles, les places, les temples, les marchs, les usages, les loix, les coustumes, la justice, les loyers, les peines, et autres choses semblables qui sont ou communes ou publiques ou l un et l autre ensemble: car ce nest pas Rpublique sil ny a rien de public. .  ,   De officiis (I. 17. 53) (. . 3 . 37).].             ,            XVI .

 ,  ,           ,  ,   ,    .      (souverainet / majestas),  ,        .     ,        ,        ,  ,      [98 -            .       :  . .     :    // .   . 93 (2). 2019. . 85107,  : Buc P. L ambigu?t du livre. Prince, pouvoir et peuple dans les commentaires de la Bible au Moyen Age. Paris, 1994; Costa P. Iurisdictio. Semantica del potere politico nella pubblicistica medievale (11001433). Milano, 1969; Kamptz H. Potestas // Thesaurus Linguae Latinae. Vol. X. 2. Lipsiae, 1982. P. 300321; Magdelain A. Ius. Imperium. Auctoritas. Etudes du droit romain. Roma, 1990; M?nscher K. Auctoritas // Thesaurus Linguae Latinae. Vol. VII. Lipsiae, 1982.].     ,  -    ,        ,  ,   respublica.  ,       [99 - Rpublique, I. 8. 1: Le fondement principal de toute Republique. La souverainet est la puissance absolu? et perpetuelle d une Republique que les Latins appellent majestatem <>, cest ? dire la plus grande puissance de commander.],      , ,     respublica.

      ,          . ,  ,      ,              ,  .         ,             .    ,      ,      ,      ,     .        , ,    ,   ,      ,  -   ,   , [100 - Rpublique, I. 8. 2: Ces maximes ainsi poses comme les fondements de la souverainet, nous conclurons que le dictateur romain, ni l harmoste de Lacedemone, ni l esymnete de Salonique, ni celuy quon appelloit archus ? Malte, ni la balie ancienne de Florence, qui avoyent mesme charge, ni les regents des royaumes ni autre commissaire ou magistrat qui eust puissance absol?e ? certain temps pour disposer de la republique, nont point eu la souverainet, ores que les premiers dictateurs eussent toute puissance et en la meilleure forme que faire se pouvoit, que les anciens Latins disoyent optima lege].     ,  , ,      ,  ,            [101 - Rpublique, I. 8. 7: Je di que si le magistrat souverain et annuel seulement, ou bien ? quelque temps prefix et limit, vient a continuer la puissance quon luy a baille, il faut que ce soit de gr ? gr ou par force; si cest par force, cela sappelle tyrannie; et neantmoins le tyran est souverain, tout ainsi que la possession violente du predateur est vraye possession et naturelle, quoyquelle soit contre la loy; et ceux qui l avoyent auparavant en sont dessaisis.].

,   ,        ,        ,      .                  - ,    ,     .   ,           .          ,            .

     ,   ,    ,  ,    -    - ,         ,  ,   .       :            .          ,       Rpublique,   ,    [102 - Rpublique, II. 1: Puis que nous auons dit de la souuerainet: & des droits & marques d icelle, il faut voir en toute Republique, ceux qui tiennent la souuerainet, pour juger quel est l estat: comme si la souuerainet gist en un seul Prince, nous l appellerons Monarchie: si tout le peuple y a part, nous dirons que l estat est populaire: sil ny a que la moindre partie du peuple, nous jugerons que l estat est Aristocratique: & userons de ces mots pour euiter la confusion & obscurit qui prouient de la variet des gouverneurs bons ou mauvais, qui ont donn occasion a plusieurs de mettre plus de trois sortes de Republiques]. ,         estat de Rpublique,        status Rei publicae[103 -    tat    .   :  . .,  .,  .     . ., 2002. . 75113,  . 8396      .           ,    tat       , , ,             .].      ,       (, , , ),      (, , ),     .            :        ,    ,     ?     ,           , . .       ,      .  ,           : ,  ,    ,          .      ,            .      ,  ,         (estat populaire)[104 - Rpublique, II. 1: Ils ont aussi mis pour exemple l estat des Romains, quils disent auoir est mesl de l estat royal, populaire & aristocratique: & quainsi soit, dit Polybe, on void la puissance royale s consuls, l aristocratie au Senat, la democratie aux estats du peuple: Denys d Halicarnas, Ciceron, Contarin, & quelques autres ont suyui ceste opinion, qui na point d apparence <> & ny a doute quelconque, que l estat des Rommains, depuis quon donna la chasse aux rois, ne fust populaire, horsmis deux annees que les dix commissaires establis pour corriger les coustumes, changerent l estat populaire en aristocratie ou, pour dire plus proprement, en Oligarchie].

          .         (estat)   (gouvernement),          (reigle de police[105 -    , ,   ,    ,   , ,          ,    .       ,   ,    ,        ;       ,   . .  , : Negro Pavn D. Historia de las formas del estado. Una introduccin. Madrid, 2010    .]): , ,      , . .  ,     .     ,      ,     , ,    ,   ,   .   ,     ,         ,   ,   [106 - Rpublique, II. 2: Car il y a bien difference de l estat, & du gouuernement: qui est une reigle de police qui na point est touchee de personne: car l estat peut estre en Monarchie, & neantmoins il sera gouuern populairement, si le Prince fait part des estats, magistrats, offices & loyers egalements ? tous sans auoir esgard ? la noblesse, ny aux richesses, ny ? la vertu. Il se peut faire aussi que la Monarchie sera gouuernee aristocratiquement, quand le Prince ne donne les estats & benefices quaux nobles, ou bien aux plus vertueux seulement, ou aux plus riches  ,     estat de Rpublique   status Rei publicae,   gouvernement     reigle de police    gubernatio  ratio imperandi.].         ,        ,   ,     (   , ).        .   , ,     ,    (  )  -    .  ,    (    ?) ,     ,       .

      ,   ,  ,      ,   ,      ,              .            :     ,  ,        .




 


  ,    ,      .        :       ,  ,       Commonwealth,  .  ,  17? ,    Commonwealth,   ,  ,        - [107 -    ,        ,      ,         is more than Consent, or Concord.    Consent  , ,  consensus iuris,     Concord   concordia. Leviathan, II. 17: This is more than Consent, or Concord; it is a reall Unitie of them all, in one and the same Person, made by Covenant of every man with every man, in such manner, as if every man should say to every man, I Authorise and give up my Right of Governing my selfe, to this Man, or to this Assembly of men, on this condition, that thou give up thy Right to him, and Authorise all his Actions in like manner. This done, the Multitude so united in one Person, is called a COMMON-WEALTH, in latine CIVITAS.],      ,       .       ,       .

     ,   (populus)   (multitudo), , ,         ,  ,   ,   .     ,       . Multitudo     ,          .  ,     ,         ,          ,         .  , multitudo     (persona naturalis)       [108 - De cive, VI, Annotatio: Multitudo, quia vox collectiva est, significare intelligitur res plures, ut hominum multitudo idem sit quod multi homines. Vox eadem quia numeri est singularis, unam rem significat, nempe unam multitudinem. Ad neutro modo intelligitur multitudo habere unam voluntatem a natura datam, sed alius aliam. Neque ergo attribuenda illi est una actio, quaecunque ea sit. Itaque promittere, pacisci, jus acquirere, jus transferre, facere, habere, possidere, & similia, multitudo non potest, nisi sigillatim sive viritim, ut sint promissa, pacta, jura, actiones, tot quot sunt homines. Quapropter multitudo persona naturalis non est.].                    ,     [109 - De cive, VI, Annotatio: Caeterum eadem multitudo, si viritim paciscantur, fore ut unius alicujus hominis voluntas, vel majoris partis ipsorum voluntates consentaneae, pro voluntate omnium habeantur, tunc persona una sit: voluntate enim praedita est, ideoque actiones facere potest voluntarias, quales sunt imperare, leges condere, jus acquirere & transferre & caetera; & populus saepius quam multitudo dicitur.].

  ,      ,         [110 - De cive, XII. 8: Populus est unum quid, unam habens voluntatem, & cui actio una attribui possit.].          :   ,     [111 - De cive, XII. 8: Populus in omni civitate regnat <> Multitudo vero cives sunt, hoc est subditi.].  ,   ,  ,      ,     ,    .   ,  :     ,     ,        [112 - De cive, XII. 8: Et in Monarchia, subditi sunt multitudo, & quamquam paradoxum sit, rex est populus.]. ,         ,  cives   multitudo,   civitas  populus[113 - De cive, XII. 8: Cives contra civitatem, hoc est, multitudo contra populum Cfr.: Du contrat social, I. 6: Cette personne publique qui se forme ainsi par l union de toutes les autres prenait autrefois le nom de Cit, et prend maintenant celui de Rpublique ou de corps politique, lequel est appel par ses membres Etat quand il est passif, souverain quand il est actif, puissance en le comparant ? ses semblables. A l egard des associs ils prennent collectivement le nom de peuple, et sappelent en particulier citoyens comme participant ? l autorit souveraine, et sujets comme soumis aux lois de l Etat.].

     ,        17? .  ,  ,  - Commonwealth,    Civitas,    ,         [114 - Leviathan, II. 17: This is more than Consent, or Concord; it is a reall Unitie of them all, in one and the same Person, made by Covenant of every man with every man, in such manner, as if every man should say to every man, I Authorise and give up my Right of Governing my selfe, to this Man, or to this Assembly of men, on this condition, that thou give up thy Right to him, and Authorise all his Actions in like manner. This done, the Multitude so united in one Person, is called a COMMON-WEALTH, in latine CIVITAS.].   ,  ,   ,  .      ,      ,    . , ,     Commonwealth   Respublica,    ,    Civitas,    .

     ,  ,     ,          : Quo facto, Multitudo illa una Persona est, & vocatur Civitas & Respublica. ,    ,      ,   ,  . Respublica           ,   ,    , Civitas   .         ,         Populus  Civitas,    ,      .        Respublica,   ,          ,    ,    ,            ,  , , ,     .      ,      ,    .-. .

        ,      ,     ,  , .      .                     , . . -   ,        ,                ,  -  Covenant of every man with every man,   pactum uniuscuiusque cum unoquoque,            .     ,               ,      Covenant.

      ,         [115 -      c   .: Horton M. Introducing Covenant Theology. Grand Rapids, 2009;    Covenant        -     .: Gould P. Covenant and Republic: Historical Romance and the Politics of Puritanism. Cambridge, Massachusetts, 1996; Passerin d Entreves A. The Notion of the State. An Introduction to Political Theory. 2nd ed. Oxford, 1969; Skinner Q. From Humanism to Hobbes: Studies in Rhetoric and Politics. http://opac.hse.ru/absopac/index.php?url=/notices/index/324593/default (January 21, 2019); Smith A. The Cultural Foundations of Nations: Hierarchy, Covenant, and Republic. Oxford, 2008.],     . -,          :    ,    1611 .,  Covenant    300  (292,   ),   26     ,          ???????, . . , ,      .               pactum  foedus,       ,              (bona fides),       ,     .  , Covenant      ,  ,  ,           .

       ,           ,        ,   (   )   ,          [116 - Leviathan, II. 17: This is the Generation of that great LEVIATHAN, or rather (to speake more reverently) of that Mortall God, to which wee owe under the Immortall God our peace and defence.].     Covenant   ,     ,  ,  , ,   ,    .

-,       ,     ,      Covenant,     . ,    ,  ,  :                ,              .       , -,        ,    ,    ,    . ,     ,    ,          . -,       14?  [117 - Leviathan, I. 14: Again one of the Contractors, may deliver the Thing contracted for on his part, and leave the other to perform his part at some determinate time after, and in the mean time be trusted; and then the Contract on his part, is called PACT, or COVENANT: Or both parts may contract now, to performe hereafter: in which cases he that is to performe in time to come, being trusted, his performance is called Keeping of Promise, or Faith], Covenant         ,   . ,    ,                 ,       . ,        ,   --, ,   ,    .

          ,      ,    , . . .    ,        ,      ,       ,  ,      .  ,     ,   ,  ,     ;     [118 - Leviathan, II. 17: And he that carryeth this Person, is called SOVERAIGNE, and said to have soveraigne power, and every one besides, his SUBIECT.].       ,        ,        , , ,         ,  ,   . , ,    ,         .          ,       , . . .

     ,        .    ,            (,      )    (,  Covenant     [119 - Leviathan, II. 17: The attaining to this Soveraigne Power is by two wayes. One, by Naturall force; as when a man maketh his children, to submit themselves, and their children to his government, as being able to destroy them if they refuse; or by Warre subdueth his enemies to his will, giving them their lives on that condition. The other, is when men agree amongst themselves, to submit to some Man, or Assembly of men, voluntarily, on confidence to be protected by him against all others. This later, may be called a Politicall Common-wealth, or Common-wealth by Institution; and the former, a Common-wealth by Acquisition.]),        ,      .    ,     ,    ,        ,    .        ,        [120 - ., ,   :  . .   .     . ., 2011.].           ,     ,     ,    .    :        ,           Covenant ,   ,       , ,    .         ,      ,     ,      .

     ,  ,   , ,   ,   ,    .-.        .        ,     .  ,       ,    ,  ,    ,   .         ,    -   -    - .  ,      ,       ,    ,  ,     ,   ,         .      ,    ,          .       respublica,      ,      ,     .




 II

    


. . 





 


              .    .      ,      -  XIX .   ,              ,   ,      (     ),  ,  ,    .      ,         (    ?)  .     ,  , ,   ,      .

      ,               ,  ,  [121 - ., :  . .  :    (       ) //  . . 8. ., 2009. . 217243.           ,   ?     .].    ,                       ,    :   ,   ,       . ,       ,      (  )  XII .    ,                  (  .),    -  (  ;   .)  1175 .  ,   (       )  <>  ? [122 -    . . I.  . ., 1997. . 377 (  ).].

    ,    ,    ,   (),        ?   ,         ,      .   ,       ,  ,    ,    .

            .              . -,    (       ,    ). -, ,           (   ,     ).

        .       .     ,   ,       ,   ,      (  , ,     ).  ,  .

  ,   / ,    ,            .        ,           ,    ,   ,         /  ໠   ,          ,  .

     (),         ???????? (   )      ?????[123 - Hansen M. H. Demos, Ecclesia and Dicasterion in Classical Athens // Greek, Roman and Byzantine Studies. Vol. 19 (1978). P. 129130.].        ,         ,  .

   : ??????? ??? ????? (  [: ] );   ( 469458 .  . .  405/404 .  . .) (      ): ??????? ??? ?????? ??? ??? ????? (    [: ] );   403/402 .  . .   ,  ,     .      : ???????? / ????????? ?? ???? (  / )[124 - Rhodes P. J. The Athenian Boule. Oxford, 1972. P. 6465.].   :   ?????       ,       (????????? ?????????  ),      (????????? ?? ???????? ?? ????   )[125 - Ibid. P. 65, footnote 1.].

       , ,  ,         :        - (comitia, contiones, concilia),       (, ,  ,  , ).         .         ,  populus Romanus   (  SPQR  Senatus populusque Romanus,    黠      [126 - Moatti C. Res publica, forma rei publicae, and SPQR. P. 4048.]).     populus    ,   -  (constitutional concept,  . ),         .     ,    , , contio,    . ,  ,  ,   ,          [127 - Mouritsen H. Plebs and Politics in the Late Roman Republic. Cambridge, 2004,  P. 1719, 2427; . : Millar F. The Roman Republic in Political Thought. Hanover; London, 2002. P. 15356.].

  ,  , ,    ,        ,  ,           ,          [128 - . :  . .  :      //  :  . 2018. 4 (74). . 2341.].

, ,         ,         ,    ,      ,   ,      .     : ,   ,      -    ,     .  ,              ,  ,        .

            ,           .    (   )       XIIXIII .,                  .              ,              .




     


        ,     ,    .    ,          (cp.: nard polityczny), ,  ,     .   ,      (,      ),       (    )   .   ,              .   , ,            ,         ()            ,       .          ,        ,   ,       ,       .           .  , ,   ,   ,     ,       ,  ,   (,   , ),      .    ( ,   )         ,          (, ,  ,             ).

,             ,          .           ,    .  ,    : ,     .       ,     ,  ,              .

            .          -,   .  ,             ,       :   .  XIVXV .,   ,      ,         , ,  .

             954      ,      :      ?  .  :   ? ??   .      :    .     (),    [129 -  . .,  . .,  . .     (  20012014 .). . XII. ., 2012. . 50 (  ).].       ,    ,  ,   XII .  , ,     (    )[130 - .: Kassian A. S. Old Russian po?ibati futuere: further evidence for bestiality in Old Rus // Russian Linguistics. Vol. 43 (2019). P. 8384.],    .          ,   ,    ,   .   , ,   ,        , . . ,   . , ,       [131 - . . XII. . 5152.],           ,    .    ,         ,       ,   .  , , ,   .            , , .

  ,     , ,   .   ,         ,       80? . XII .       [132 -  . .     .  .     . ., 2003. . 4462.].   , . .  ( ,  ,       954) ,           XII .,               :   [133 -  . .         XIIXIII . //    :  :    (   -, 20  2010 .) ([Res Publica]. . 6). ., 2012. . 121135.].    ,  ,    ,   ,   . ,           ,   .         (). ,   ,   ,    ,         ,   ,    . . ,       .        954,    ,          ,  ,    ,  de facto          . ,    : ,       .  , ,     ,       ,   .  ,                    ,       (    . . ).  ,        ,   - ,           , ,   ,   .

  , ,   ,  ,   :         (     XII .)          .

      .    XIIXIII .         [134 - .   :  . .  :       //  . 2020. 4. . 5663.]. ,  XIV .,           ,      ,        [135 - .:  . .   // Slovene. International Journal of Slavic Studies. Vol. 7 (2018). 2. . 403408.].   XIV .  ,           []   ,     XV . []     (           ,       ).[136 - .  :  . .   :   //  :  . 2021. 3 (85). . 2444.]    . .   ,       ,    , . .            ,     ,    [137 -  . .   :            XIVXV . .  (). ., 2020, passim.].

    ,             ,       ,  ,  -   ,  .       : -, ,        ; -,            , , ,     [138 -    .:  . .         XIIIXV .     . . . . . . , 2006. . 1920.].

      ,     XII .,      / [139 -        ,    ( . .  . 2? ., ., . . ., 2018. . 522538),           .].

        []  ,    ,                  .    .             1170 .[140 -   .:  . .   . ., 1963. . 245.]              ,     ?    ?   (    . . .)[141 - . . III. . 33, 222.].     :           ,      -,      ?  .     ,                   .

 1177/1178 .[142 -   .:  . .   . . 231234.]   :           ,      ?,     ,     ,      [143 - . . III. . 35, 225.].    ,        -       ,  ,           .    , ,   ,       ,      : ,       (   ,        :      ,    ).

 ,   . . , , -,     ( 1186 .), ,           [144 -  . .    XIIXIV .   (       //       20042005. ., 2006. . 215.].     ,      /   .

 1196 .[145 -   .:  . .   . . 247.]    :      : ?  ,     [146 - . . III. . 43, 236.].         [147 -  . .    XIIXIV .  . . 215.],                 .             . ,     ,   XIIXIII .,           [148 -  . .  :      . . 5663.].   . . ,        [149 -  . .        XII . //    :    .  800-  / . . . . . ., 2005. . 20.],   ,   ,    ,  , ,        .  ,    ,    .

 1201 .[150 -   .:  . .   . . 234.]     , . .      [151 - .  :  . .          XIIXIII . ., 1978. . 102.]:   ?    (. .  , . . .)  ,      ?  [152 - . . III. . 45, 240.].  , , ,        ,          .

       1207 .[153 -   .:  . .   . . 255.]                   ,  ? ,   :   ,  ,   哻[154 - . . III. . 50, 248.].   ,      1196 .,    ,      .      , ,  :         !   .   ,      .         ,    .  1214/1215 .[155 -   .:  . .   . . 258.]       (),    ,  ??   ?  :      (. .    . . .),     ?[156 - . . III. . 53, 252.].        ,   ,         .  1218 .[157 -   .:  . .   . . 259.]    : , ,  ?   ? [?][158 - . . III. . 59, 260. ?   .,    ,    .   .].          ,   .           ,    , ;        ,        .

          .      :   ,    ,  .  1221/1222 .[159 -   .:  . .   . . 261.]           ,     :        ?      ?  ,      ?  ?.   ?  ,       ;   ,   [160 - . . III. . 60, 262.].      .       ,          .     ,              .  ,        ,   . ,            [161 -  . .    XIIXIV .  . . 215.].    ,   . . ,     ,     . ,           [162 -  . .  ,       //     . . . ., 2009. . 181198.].

 1228/1229 .[163 -        6736  ,  ,  ,  1229 .  . . (.:  . .   . . 269).]          :         ?,        :   ,  ,     ;  ?          ;   ,   [164 - . . III. . 67, 273.].    ,      ,  ,    :               .    ,  ,        .           ( ,       ).         , . .    ,     .

   ,       ,      .             (   ),       ,   [165 -    :  . .      . ., 1994. . 68;  . .     . . 7187.].     -           (        ),     ,    .

 ,     ,       ,    ,  ,    XIVXV .[166 -  . .      //  .   80- . . . ., 2018. . 111.].    ,               ( .),        XIII .,   ,   30? . XIII .[167 -  . .,  . .         //   . . 7 (17). ., 1999. . 42;  . .    2000 . // . . ???. . V, VIII.]       . -,  12281230 .             1230  1231 .[168 -  . .    XIIXIV .  . . 213214.]

    ,     ,    ,     . ,     ,         (    ).    . . ,         ,       ()     [169 -  . .     . . 6970.].  ,           ,       - .  ,         ,         .   , ,   ,        .       . . ,  . . ,     -        XII .      [170 -  . .    XIVXV . . 1. .; ., 1948. . 253254;  . .        XII . . 2021.].

 1229 .[171 -   .:  . .   . . 269.]        :     ?   <>     ?.  ?   ?  ?   ?  [172 - . . III. . 68.].                .

 1230 .[173 -   .:  . .   . . 269270.]           :   []      ?;   ?    <>  ??,  ?      ? [174 - . . III. . 70.].        ,        :     ,       ,   .   ,       .     ,    .

,   ,      (  , ,  )    .                  1170 .[175 -  .   . .:  . .   . . 68, 184186.]    .  .             ,   .      .     :         ?  ?   ,       ,      .   :   ,      ?  ,     ,  ?      ,  ,   ,    ?      ,  [176 - . . I. . 362. . : . . II. . 561.].  . ?          ,   ?       :   ?          ?      .        ,     . . [177 -  . .     XII . //     :  :  80-  . . . ., 2009. . 299.].

        ?         , -,      [178 -  . .        XIIIXVII .   - . ., 1973. . 100, 108111.].          XII .,        .      .      , ,    .   . .   1185 .       ,   ,   ,       1170? .[179 -  . .     XIVXVI . .; ., 1938. . 1518; [] . .   //     . . . . . . :  - /  . . . . ., 2003. . 2326.]     ,   ,       ,          . . . ,      1177 .,    :  1177 ., , , ,            .  ,   ,       [180 -  . .   . XIXV . ., 1996 (1? .: 1940). . 119, 122123.].              .

  ,         .,  , ,     - .  -     ,  ,       ,  ,     .,    [181 -  . .     XIVXVI . . 7476;  . .   . XIXV . . 145146.].  ,      XII .                  ,    .

 ,           , ,       .   ,        .     (   ,   )   ,      ,        ,  ,   ,   (, ,           ), ,   .         ,    ,  ().     ,        ,          , [182 - . :  . . - :  - . ., 1987. . 124125.]. ,  ,     ,    ,      ,        70? . XII .     ,       ,  ,       XII .

         ,     ,   .       1167 .[183 -   .:  . .  . . 191192.]:     ?      ,   ?     [184 - . . II. . 537.].  ,  ,        .   , ,    . .         .        ,  ,        (  )      ??.        . .         IV    (  11521171 .[185 -     1169 . (.:  . .   . . 181).])[186 -  . .       :      //     . . . . 2021. 1 (27). . 305331.  . .           . .   .].       ,                                   . ,       (  ,     ,     ),      ,         . ,         -  .

       ,     ,         :         . ,  ,           ,    -   .        ,        ,     1167 . ,  ,   .      1170 .      ,     [187 - . . I. . 361; . III. . 32.],                ,            .

                            ,   .      1180 .    ,      ,   ?       ? [188 - . . II. . 610.]. . . ,       , ,    仠    ,            ,    ,     (     ,    )[189 -  . .     XII . . 298299;  .          (XII   XIII .) //             / . . . . . ., 2012. . 4243.].      .          ,   ,   ,      .     ,         (. .   )        ? ?  [190 - . . II. . 709.].  ,         ,  ,   . ,        ,        (      ).  ,       ,      ,     ,   ,     ,  ,     .     [191 -  . .   . XIXV . . 8689.].          .  .,   .  ,   , .           , ,          :          [192 - . :  . .  . 2? . ., 2003. . 84.].         .       /       ,       ,     ,     . ,    ,         [193 -    (XIXIV .). . VII. ., 2004. . 463 (  ).]. , ,   ,        ,          .  1199 .  .                 (       ).  .   --      :      ,      [194 - . . I. . 415.].     (  ),       XIII .    ,  ., :  ,  ,  ,      [195 - . . XLI. . 123.].                 ,        :              .     -  (   .  .)    : ,   ,  ,  [196 - . . XXXVIII. . 160; T. I. . 415416, .].         ,   ,           .       . , -,  .          XII .,        (   , ,     ).        .  ., ,   ,         . -,    ,      .  , ,       (   ) , ,    (, . .     ,       .  .       [197 -  . .     XIVXVI . . 50.],          )[198 -  . .     //   . . 18. ., 1987. . 7579, 81 ().].     , ,                     .

       ?      . . .  ,    1080? .   ,     ,     ,              .   , -,      , -,      [199 -  . .  . . 8384.].    :       , , -    ;       ,      (           [200 - . . ?. . 215216.]);    ,       .                . ,   ,      ,    ,       , . . ,      ,    ,   [201 -  . . 216.].         .   ,      , -,       90? . XI .     , . .        1093 .        [202 -  . .     ? ., 2011 (- . . 6). . 136.].

    ,  ,             XII . , ,           XI .  ,         ,        1170 .    ,           ,            ,   ,   ,   ,               ,       de facto         .      ,      : 1)       (   ); 2)  ,              .  ,           ,        ,      III               .

 -  -           .    ,           . ,          1253 .             [203 - . . III. . 80, 307.].              . ,   ,   ,           ,        ,         :     .         (, , ) .

,      ,        ,    - ,  (   ) .

 1255 .     ,   ,          .         ,    .    ,   (, )  ? ,      [204 - . . III. . 81, 308.].          :        ?; ,    :   ; ?   ,   ?,  ,     ,   [205 -  . . 8081, 307308.].          .  ,     ,     ,     .          :          ,    ,      .  ,             ,       -     ,       , ,     ,         (      ,  ,  )[206 -  . .  . . 231241.].        :           .  ,    ,                 .     1229 .   ,          ,     :  ? <>     ,      [207 - . . III. . 68, 275.].

  ?

      .    1216 .      ,     ,   ,     , ,  , :      ,   ;    ,  ;   ? ,   ?   [208 -  . . 55, 254.].   , ,     .     ,     .    ,  [209 - .  :  . .    . ., 1998. . 4750.].          [210 - . . VII. . 453.].     .

    XIXIV .            [211 -  . . 453.].    1229 .,    ,    ,  ,   1255 . ,  ,  -. .      ,    ,  ,       .  1229 .                  .         ,      .       1170? . ,  , ,          ?      ,   ?,    ?  ?,    ?[212 - . . I. . 378.].     -., ; , [213 - . . IV. ., 1991. . 71.].                  . , ,          --    ,          [214 -  . .     11581177 . //   . 1976 . ., 1976. . 3436;  . . -        //       /  . . .   . . . ., 1965. . 270271.].

  1255 ., ,         - ,     ,     ,         .    -     ,              .      .

       ,    .            [215 - Philipp W. Die religi?se Begr?ndung der altrussichen Hauptstadt // Festschrift f?r Max Vasmer zum 70. Geburtstag am 28. Februar 1956 / Zusammengestellt von M. Woltner und H. Br?uer. Wiesbaden, 1956 (Ver?ffentlichungen der Abteilung f?r slavische Sprachen und Literaturen des Osteuropa-Instituts (Slavisches Seminar) an der Freien Universit?t Berlin. Bd. 9). S. 382. . :  . .  : . .  //    . . I ( ). ., 2000. . 225.].   ,  ,  ,       (Gesetz),   (Wahrheit)[216 - Zernack K. Die burgst?dtischen Volksversammlungen bei den Ost- und Westslaven. Studien zur verfassungsgeschichtlichen Bedeutung des Vece. Wiesbaden, 1967 (Giessener Abhandlungen zur Agrar- und Wirtschaftsforschung des europ?ischen Ostens. Bd. 33). S. 95.].      .   ,          (    ).              .

     1255 .,  ,            ,    ,  , ,    .    ,         ,           ,      -  (   ),    -.    ,        ,      ,        .   ,          1255 . -,   , ,        [217 -  . .    XIIXIV .  . . 214215.]. ,        ,          [218 - .    :  . .        //   . . 6 (16). ., 1997. . 812.].         .    1255 .           .  ,           ,  .      ,        [219 - . . III. . 81, 308.].

  ,       ,       . ,  1269 .[220 -   .:  . .   . . 273.]        :         [221 - . . III. . 88, 319.].     ,     (-,    [222 -  . .    XIIXIV .  . . 215.])                    .  ,       ,     ,               .

        ,  (  )       .        [223 -  . .    :     // Sub specie aeternitatis:     60- . .  / . . . . , . . . ., 2021. . 394402.],       .

      ,      ,   (14481517),    ,     (, ),   ,   .  ,  ,          ,        :   -      ? (Quis potest contra Deum et magnam Nouguardiam?)[224 - Alberti Krantzii Wandalia. Francofurti, 1575. Lib. I. Cap. 2. P. 5; Lib. XIII. Cap. 15. P. 301; Alberti Krantzii Saxonia. Francofurti ad Moenum, 1580. Lib. XII. Cap. 16. P. 321.].

       ,   ,      XVIIXVIII .[225 -  . .        XVIII . //  :  . 2019. 2. . 9798.]   ,    .          [226 - Kappeler A. Quis potest contra Deum et Magnam Neugardiam? Novgorod und sein Verh?ltnis zum Moskauer Zentrum im Lichte von Ausl?nderberichten des 16. und 17. Jahrhunderts // Die Geschichte Russlands im 16. und 17. Jahrhundert aus der Perspektive seiner Regionen / Hrsg. von A. Kappeler. Wiesbaden, 2004 (Forschungen zur osteurop?ischen Geschichte. Bd. 63). S. 167184.]. , ,              . , , ,  , -,    ,             21  1406 .              ,     ,  , ,          ,         (it wer Godes wille vnd Grote Nougarden)[227 - Hansisches Urkundenbuch. Bd. V / Bearb. von K. Kunze. 752. S. 394 (  HUB); Tallinna Linnaarhiiv. F. 230, n. 1, S. BE 14-I, fol. 7 (  TLA).].                ,     ,    ,   ,       .

 ,     ,   ,    :   ,   ,    ,      .    ,           ,       :       , 1407 .,     []     ,        [228 - HUB V. 788. S. 413414; TLA. F. 230, n. 1. s. BE 14-I, fol. 16; TLA. F. 230, n. 1, s. BD 1-I, fol. 40.].

     . ,      ,        .     ?    ,    [229 - . . III. . 45, 238239.].         1359 .           :         ,   养[230 -  . . 365.].   /        (!)  (1380, 1397 .)[231 -  . . 376, 390.].            res publica,  ,           ,   res publica       .   ,      ,       (sanctissimis rei publicae vocibus),     res publica   [232 -  . Res publica // Res publica:  :   / . .; . . . . . ., 2009 ([RES PUBLICA]. . 4). . 44 (.  . . 1967).].   ,        res publica     ,     ,      ,          ,    [233 - Moatti C. Res Publica, Forma Rei Publicae and SPQR. P. 40.]. ,            ,         .       ,  ,         -        ,            ,         .




  ,  


          1255 .   ,             ,   [234 - . . III. . 8081, 307308.].     ?     XIXIV . ,       : 1) , ; 2) () , ; 3)    [235 - . . VI. ., 2000. . 312313.].    1255 .     ,   :        .   . . ,   ,    ,     ,   ,        ,   XIV   XV .      ,      [236 -  . .   : - . ., 2019. . 239.].  ,   ,   ,     .        ,           ( ,  ),  ,             .        ?????? (,  , )    .   ,      ,   .    1255 .,  ,     .

,      968 .,     ,  ,    :   ,   ,    ,      ,      ? [237 - . . I. . 67.].       , ,     ( ),  , ,   ,     .       ,       .

     .  1188/1189 .[238 -   .:  . .   . . 204205.]     (),  -  , :        ?,       ? [239 - . . II. . 664665.].        .  ,    ,       1145 .[240 -  . . 316317. .  :  . . Ii ?-. ?, 1992. . II. . 420421 (1? .: 1905).   .:  . .   . . 146.], , ,        .

 ,    1255 .          . ,      ,    ,    ,     ,    (when you have eliminated the impossible whatever remains, however improbable, must be the truth[241 - Conan Doyle A. The Sign of the Four [ ]: URL: https://www.gutenberg.org/files/2097/2097-h/2097-h.htm ( : 12.01.2021).]).           ,        ,   ,        .                 .

      , ,   ,      (  ), -,         ,              .  ,         .

 1179 .[242 -   .:  . .   . . 199.]            .       .,   ,        ,  : ,     , ; ,    ?  ,     ? ,    [243 - . . ??. . 607.]. ,          .   . . , []           -       ,      ,    ,  ,   [244 -  . .     . . 108.]. , ,     ,     (           )             . . . , ,   ,      ,                 [245 -  . . 112119.].     ,     (,   ,   ,      ),  ,  ,            .      1205 .             (  ).     ,      ,           ,   , :       ?[246 - . . III. . 4950, 246.].

      .  1199 .[247 -   .:  . .   . . 86.]          .      :      ??              , : ,     ,      ,  ?   ? .       ,         ,     .                .            12      .        , , ,        ? [248 - . . I. . 415416.].          :         ?;          ;  ,   , ,   腻[249 - . . III. . 44, 238.].

   ,        . vs                      vs         .  .          ( )   ( ,      ,         ).             .       ,   , -,   ,     , -, ,              .            .

 .                  .       ?                         .    1207/1208 .[250 -   .:  . .   . . 100101.]     , ,   ,            ,     :           [251 - . . I. . 434.] (  ,      ,      ,  ,        ).        .            .    ,        ,              (     ),    ,         .

     .       ,       ,   (        ),     ,               .  , ,        ,    ,         (), ,        (    ,  ,       ).

     - ,   ,        .      1205 .[252 -  . .   . . 88.]  ,      .       ,      . . : , ,     , ,      ,  (,   80? . XIII .)    [253 -  . .    XI   XVIII . ., 1969. . 192199;  . .    . . 7981 (  .   ,         .).].        :               ,              .    .     1216 .        ?  ,        .                , ,  ,     ,     ,   ,    [254 - . . I. . 439440. . : [] . .      //     . . . . . . :  - /  . . . . ., 2003. . 7073.].  ,          . ,             .               .        .      ?       :  ?    ?    ,    ?      .       :      ? ?   ,      ,     ?, ?   [255 - . . I. . 421422.]. ,          ,         ?   .          ,          :         ,           ,       [256 - .  :  . .    XI   XVIII . . 220223.].       ,    ,   ,     ,   .    ,   .  ,                  ,     .   ,  ,  :       ,     ?.  ?    ,     :   ? ,    [257 - . . I. . 423.].  ,  ,    XIII .,       ,    ,      ,       ,                ,      .

                    (  ).            (   ),      ,    ,      .   ,   .

 - ,  ,        .   ,          ,           50? . XIII .       ,     [258 -  . .    . ., 2008. . 136163;  . .    XIIIXIV :   . ., 2016. . 5859, 6364.].

       .          ,     - ,   .  1270 .        ,   .       ,       :      :  ,   []            [259 - . . III. . 8889, 320.].       . -,     ,    :          -,          . -,      .  ,   ,         ,              ,     [260 -  . .    XIIXIV .  . . 215.].  ,                  .

            . ,         ,     ,    1208/1209 .    ,     - .  ,   ? ,     ?  :    ,    ,    [261 - . . III. . 51, 249.   .:  . .   . . 255256. . : . . III. . 54, 253.].     . .   ,                1225 .[262 -  . .  ,      . . 197.]  ,  ,       .                      ,     .

           .       1471 .                   ,           .    ,  :  ,   , ,  ?  ,  []    [263 -      /  . . . . .; ., 1949. 26. . 46 (  ).].          .

 1397/1398 .[264 -   .:  . .   . . 293.]   ?             I ,  , ,            [265 - . . III. . 390.].     ,          ,    .

               (   - )      1460 .     .          :              ,     ?,   ,          ,      ;               ,        ?   ;    [266 - ,       .]  ,  ?               ,     ?,   ,    ?   [267 - . . XVI. . 201202.].       .  ,           ?   ?             ,    ? ?  ,   ?  ,   ?     , ?           ? ?    ,       ,  ? [268 -  . . 202.].           ,  (, , )  ,   II  ,    ,  .        -:     ,  ,  .    :         .       (   ),  ,    ,    ,  (  )     ,      .       ,      ,      ,     1348 .,          ? ,      ? (. . .)[269 - . . III. . 360 (  .:  . .   . . 298).].

 , -,     .    -     ,             .        ,  -    .

-,    ,           ,  .    ,     ,     ,            1170 .,   :      ?  ,    ,      .     ,   ,    ,   , . .,    ,   ,      [270 -  . .        XII    XV . ., 2009. . 328.        ( . .  . . 529)  ,       (,  ).].   -,   XIVXV . (  ,      XV .)[271 - .:  . .       XVXVII . //  :  . 2015. 4 (62). . 1622.].

       ,    (-, 30? . XV .), ,  ,      XV .   (),      .          II (14291458), ,      ,      ,               .        [272 -  . .        XIIIXVII . . 126128; Vodoff V. Le culte de Znamenie ? Novgorod: Tradition et ralit historique // Oxford Slavonic Papers. New Series. Vol. XXVIII (1995). P. 67.].       .    :            ,      ,    ,     ,    ? ?,   ?       ; ?       ,  [273 -  . .    1170 .   . . . . . ., 2015.  2.   . . . 162.].         .   , . .   ,     1170 .   .  ,  ,            ,   ,       (  ).       :      (. . .)        ,    ? .   ?,                [274 -  .].      ,   ,    ,          ,      ,     ,         . ,     ,        XII .,        [275 -         ,  ,   XIII . ( . .              XIII . //  :  . 2013. 1 (51). . 4153).].                    (        ).

                .         .         ,   , ?   ?[276 -  ., .      .   - . ., 1908. . XCIII.],     ,      .

,    ,     ,  ,                ,      ,     .      ,   ,   .      ,  [277 -        .:  . .        XIIIXVII . . 115119.].      :     -    ,   . ,    [278 - Vodoff V. Le culte de Znamenie ? Novgorod: Tradition et ralit historique. P. 7.]. ,   ,    XV .              ,   ,     ,         ,   .

-,       -      de origine.        (  )      ,      .      XV ., ,  ,   [279 -  . .       :      //  :  . 2019. 1 (75). . 6771;  .       :    de origine //  . 2019. . 80. 1. . 93111.].

-,       ,      ,      XV . ,     , -,         . ,   (  )    IV 1471 .[280 -   .:  . .   XIIXV .  . ., 1991. . 187189.]   ,     黠 .          :        ?  ,   [281 - . 77. . 130.].

        ,              .   ,   ,     1413 .,   ,        (ville franche et seignourie de commune),    ,        ,    ,   , , :  ,  ,  ,      [282 - Cuvres de Ghillebert de Lannoy, voyageur, diplomate et moraliste, recueillies et publies par Ch. Potvin avec des notes gographiques et une carte par J.-C. Houzeau. Louvain, 1878. P. 33.].           , ,   .        (. 1420 .)      .     ,   ,   14141418 .,   -  ;    ,    (gro? Novograt)        ,   (daz ist ain statt f?r sich selb und welt ain hertzogen als die Venedier)[283 - Chronik der Konstanzer Konzils 14141418 von Ulrich Richental / Eing. und hrsg. von Th. M. Buck. Ostfildern, 2011 (Konstanzer Geschichts- und Rechtsquellen). S. 199.].         , ,  ,  (      hertoch ),      , .  ein stat f?r sich selb (:    )         ,     .

        ,      .   ,         (sui <> juris esset),     ,         (in jren Freihaiten gewest ist)[284 -  .   :  2 . / . . . . . I: . . , . . . . .   . . ,  . . . . ., 2008. . 338339.].




   


     ,         .          .     ,              [285 -  . .  : , ,    XVXVII . , 2004. . 59.].    13081312 .[286 - . 333. . 318.]     . .   . .      ,         (. .      XV  XVI .,  . .      XVII .)[287 -  . .       . ., 2014. . 342346 (   2002 .);  . .       //  :  . 2014. 2 (56). . 7582.].                    1480 .[288 - . 339. . 325.]

        ,        ,            .          ,     (. .      ,   )      ,   XV .            .  . .    50?   60? . XV .[289 -  . .     // . . V. . 1.  . ., 2003. . 2333 (1? . 1946).] , , .-.    ,       ,      1368 . (die Pskover Ur-Chronik),          1410 .        ,        (die Spaltung der Pskover Stadtchronistik).   ,  1368 .                 .     20? . XIV .   XIIIXIV . (    [290 - Grabm?ller H.-J. Die Pskover Chroniken. Untersuchungen zur russischen Regionalchronistik im 13.15. Jahrhundert. Wiesbaden, 1975 (Schriften zur Geistesgeschichte des ?stlichen Europa. Bd. 10). S. 125192.]).  .-. ,      ,      ,           [291 -  . . [Rec. ad:] H.-J. Grabm?ller. Die Pskover Chroniken. Untersuchungen zur russischen Regionalchronistik im 13.-15. Jahrhundert // Russia mediaevalis. T. III. M?nchen, 1977. S. 8392.].                     XV .        [292 - Ibid. S. 8788;  . .    : XIV   XVI . ., 2019. . 5684.].

  .-.     ,    1410 .          .         1454 .[293 - . . V. . 1. . 52, ; . V. . 2. M., 2000. . 140141. .:  . .    . . 130.],         [294 - ..         ,    66         1510 . ( . .  :     . ., 1969. . 9298).].       ,      ,               . .     ,      ,   ,          ,     ,       [295 - Granberg J. Veche and the Chronicles of Medieval Rus: A Study of Functions and Terminology. G?teborg, 2004 (Dissertations from the Department of History, G?teborg University. 39). P. 151171.]. . .  ,     ,   ,  ,        ,       ,    ,    ,   ,    ,       .            , . .           .         XV .           .              .        :    -[296 -  . .    . . 132136.].

   . .  , ,          ,  ,     ,          .        ,                  XV .     ,   .  1217 .           ,        :       ,   ? ;        ,   ,     ,  ?   ; ?    ?,     ?  ,        [297 - . . III. . 57.].          .       ,      ,   ,       ()[298 -  . .  . . 211212.].  ,               .       ,           XV .   XIV .        .

       1253 .,                      [299 - . . III. . 80, 307.].  ,       XIII . ,   ,     ,       .

.-.     ,    XIV .        ,            .  ,               XII . (          ). ,      ,         .

     . . :      ,               .    ,     .   ,   ,    ,        ,    ,      -,       : -,  ,  ,     .         ,  ,       (    , ,  ,   .),   . -,        廠  ,    .           .

        .    ,       (,   ,   )          ( )   ,     ,     (  ,    . .). , ,    ,         .       ,     [300 - . .  , ,    ,          ,   .  ,         ,    ,     ,        . ,      (.    ,         ) ( . .     XIVXV . ., 2011. . 178179).].      ,   ,    ,    .

  , ,             ,   ,       (contio, arengo).        ,   ,    .        ,      .   ,              ,     [301 - .:  . .  . . 104105; Granberg J. Veche and the Chronicles of Medieval Rus. P. 159, 161162.].                 1462 .   II  (  II)    :     ?  ,         ;              [302 - . . V. . 2. . 52.].   I (  I)   :       ?;  ? ,     ;   ?             [303 - . . V. . 1. . 62.].       ,     .    I,    ,        ( ):   :      ;  :   [ ]    [304 -  , .]. ,   III (  III)    :   <>       ;      ,   ,     ,                [305 - . . V. . 2. . 150.].

    -,   ,         . . .                  :  ,   ,  [306 -  . .  . . 105.].   . , ,       ,       [307 - Granberg J. Veche and the Chronicles of Medieval Rus. P. 163.].

 , , ,  ,  ,   ,    ,         .        ,                . , ,       ,         .       ,                ,       ,       :      ,       ,    .          ,         (. 108)[308 -   . . 2 / . . . . ., 1953. . 300.].               .     ,     (      ).

         ,     ,   1265 .     1266 .  [309 - Rowell S. C. Between Lithuania and Rus: Dovmont-Timofey of Pskov, his life and cult /// Oxford Slavonic Papers. New Series. 1992. Vol. 25. P. 36.].        XIV .[310 -  . .   XIVXVII .:   . . I. ., 2007. . 407408.]      :   -,      . -軠    .     :          ( I);           ( III)[311 -  . .    (  ). ., 1985. . 189, 196.].    -,      :   ,        ,    [312 -  . . 190, 194, 196.].  ໠         ,    ,   .      .    ?

       : [313 -    / . , . . . .  //    . . VI. ., 1999. . 59.].      ( ,    - ).    , ,       [314 -  . .     :     : . ., 2001. . 64, 65.].    (, )     , ,    ,     , , [315 -    XIXVII . . 13. ., 1987. . 238239 (  ).]. , ,   ,  ,     ,    , [316 -  XIXVII . . 14. ., 1988. . 65.].       ,    :               ,         ?   . . ,         ,       [317 -  . .     . . 64, 68.].          ,             ,  [318 - . :  . . ,   . ., 2020 ( ; . 12). . 54.].            1255 .,     ,    .          ,      ,      :        (   ).  , ,    ,  ,           ,      ,    .  , -,       ,     ,   - ( , ,  ).   (   )        (res publica),           .

    III   -    :     (. . .)             [319 -  . .   . . 199.].  -       , ,             13971398 .,        :       ? ?    ,        ?       [320 - . . III. . 391. ,        (   ),        ,     (.:  . .     . . 65).].  -,          ,       ,    .

 ,                      .

         . ,  1461 .,   ,  ?                 ,    [321 - . . V. . 1. . 58.].       ( ),      ,           III 1477 .,       :  ,   (: . . .) ?    ,  ,  ,    [322 - . 338. . 324.].

       , , ,      . ,                  ,   [323 -  . .   .     . ., 1991. . 84.].               [324 - Krom M. The City of Pskov in the Fifteenth and Early Sixteenth Centuries // Russian History. Vol. 41 (2014). No. 4. P. 451456.    .:  . .   :     ?        XV   XVI . //       .     . . . . 33.  63?  (2017 .). .; , 2018. . 6568.].                 ,   -    .          ,          ,       .      . . ,     ,          ,              .   ,   ,            1398 .       ,        (,    ,       ),           ,          [325 -  . .      :     -    // , :    . . 6: VI     . . .     . , 2122  2019 . ., 2019 (   : . 163. . 2:  : 102). . 8691. . :  . .     , () ?   //      .  X    913  2019 , ,  / . . . . . ., 2019. . 120122.].                         ,    ,            .    ,      ,         ( )    .




 ?


      ,      ?  - ,       . .    ,       ,   ,            ,     ,            .  , , ,           .        XII .,    ,              ,                ,      .  , ,    ,       ,    ,  .              .

          .

          ,       .        :    .  ,   ,       . ,           :   ;    ,  ?      (     . . .).         [326 - . . III. . 111; . I. . 56.].      ,              , -,  .  ,       XI .[327 -  . . ,              XI . ( . .      . ., 1908. . 109110 ( 72), 544).    . . .       ( ,  . . ),   10161018 . ( . .     ? . 154155, 217).]     .          (  ),        .  ,         . ,      ,    .

 1068 .,   ,  ,      ,  ? ? ,   ?  ,            .         [328 - : .];   ?  .     ,          [329 - . . III. . 189; . I. . 170171. . :  . .       ?           //  . . 7. ., 2007. . 3155.].  , 1069 .        ?,      , :    ? ,   ;      ;      ;    ,   :   ,    ?[330 - . . III. . 190191; T. I. . 173.].          ,      -, ,   ,     :   .

    ,   ,        ,   ,             XI . [331 - .   :  . .  :   ,    .        6577 . // Rossica Antiqua. . 1. ., 2006. . 229259.].    ,      ,  .      ,   ,       , ,     ,      (廠      ).       , . .     . ,            ;        .  , ,  ,     . ,    ,     ,         1069 . ( ,  -     ),    ,      .      ,     .

    , ,   XII .,            .   1146 .   ,   ,        .  ,   ,      ,    .  ,      ,          .     ,  ,       , :  ?     [ ],       ,     ,    .    :    []      ?.    ?  ,   :    []  .    ?      ?,     ,  [332 - . . II. . 321322. . :  . . :   //  . . .  :     . ., 2008. . 110116;  . .          (XII   XIII .). . 32.].          ,    :   ,   ,    ,    ( );     ;    :     軠 ,    ,    ().       ,          ( ,     ,         ).        , ,  .         -           .          .  ??            12461247 .,       (civitas omnis Kiovie):     .          ,           [333 - Civitas omnis Kiovie testis est, qui nobis dederunt conductum et equos usque ad primam custodiam Tartarorum, et in reversione recepit nos cum conductu Tartarorum et equis eorum (Giovanni di Pian di Carpine. Storia dei mongoli / Ed. E. Menest?. Spoleto, 1989 (Biblioteca del Centro per il collegamento degli studi medievali e umanistici nell Universit? di Perugia, 1), IX: 50. P. 332,  (  676).].  ,               ,    .       .     []          (dederunt).    ,   constructio ad sensum (  ),      ,      ,   .  ,         ,        (   )   ,  omnis  totus[334 - Hoffmann J. B. Lateinische Syntax und Stilistik / Neubearb. von A. Szantyr. M?nchen, 1972 (Handbuch der Altertumswissenschaft. Abt. II, T. 2). 233. S. 436438.].  ,        ,        .       ,          .    ,       .   ,       (. .     ,   1247 . [335 - .  :  . .    XIIIXIV . . 38.]).              XIXIII .,       .

,   ,         - . -  (   )       ,                  .   . .               (      )[336 -  . .     -  ( XII    XIII .) // .  . . 1. ., 1924. . 327. .:  . .,  . .       (  ) //  . 1991. 4. . 5464;  . .        (XIIXIV .). ., 2001. . 6594.].

   -  ( 1175 .)        :   ,  ,  , [ ],      [337 -   .  ,  .  . :   (.:  . .  . . 4041).]  ? ,    ? ,     [338 - . . I. . 377378.].  -        [339 -  . . :  . . 9297.],       ,     .

            ,    ,    ,    ,        :  ( :   )   (  : --, -  .).   .        ,  ,    ,     (  ):      [340 - . : .],  ,    ,       ?,    ?.      ,   ,        ,  ?      7 ?.      ?,         ? ?    [341 - . . I. . 377.].  ,   ,     : ?  , ,    ,       ,    (. 11:25)[342 -  . . 378.].       ,       (  ),         .        ,        .            :   ?  ?      ,   ?,    ?  ?,    ?    ?:    ? ? [   [343 -   .  .]],    ?       .  ?        <>           ,   [344 - . . I. . 378.].

             ,  :       ?   ?  ,       ,    ??  ,    [] ,   [345 -  . . 375.].

      - ,    ,           , ,            , . .   1175 .  1176 .[346 -  . .    XI   XVIII . . 158160.]  ,            ,         , , ,        .

    ?   ,         ,    .

 ,          ,          .       . . . , , ,             ,    ,    , . .   ,  ,    ,      [347 -  . . - . . 123.].   .,       ,     ,  -.   ., ,       ,   .  (    ).       .,   -  ( ),   ,         XIII . ( )[348 - . . XLI. . 103.        :   ,    ?.       ,     .].   .  .    ,   :   ,     ?[349 - . . I. . 375376, .].    .  ., ,  ,    ,          .     ,  ,    ,   ,          .  , ,   30? . XIII .              ,     .

    .                    [350 -  . .     -    XII   XIII  //     .        . . . ., 2007. . 601602.].

     .         . . :          ,   ,           - [351 -  . .     11581177 . . 3436.].         ,        . ,    --,   ,   .      .       ,      :            .  ,   ,    (    )      .               (  ,   , ,  ,  ).         ,           ,    ?   [352 - . . I. . 375.    . . :  . .     -    XII   XIII . . 602603.].

 ,      ,    . . ,    -   [353 -  . .          (XII   XIII .). . 34.].     ,        ,    ,       .  ,   ,    ,      ,         .         ,        (  -),  -        .            , ,     -   -  ( -          [354 - .:  . .    XIIIXIV . . 3840.]).

      ,      -        .        (20? . XVI .)     .      ,   ,     .             -:            ,  ,   ? ?    ,     ,    ?  ?[355 - . . XXXV. . 130.].      XII .      ,    .    , ,   .         ,         [356 - Rohdewald S. Vom Polocker Venedig. Kollektives Handeln sozialer Gruppen einer Stadt zwischen Ost- und Mitteleuropa (Mittelalter, fr?he Neuzeit, 19. Jh. bis 1914). Stuttgart, 2005 (Quellen und Studien zur Geschichte des ?stlichen Europa). S. 4189.].       XIV   XV .     [357 - . :  . .  . . 295 .].

, ,   ,        ,            .    -, ,   ,              ,      .    . . ,           I       ,       ,       ()     XIV .[358 -  . .     . . 2 //    . . 347. 1903. . . 275279.] . .  ,            ,               [359 -  . .        //  . 1995. 5. . 110116. .                  : Rohdewald S. Vom Polocker Venedig. S. 2425.].  , ,                , , ,        .       ,             ,  Gemeinde  communitas[360 - Rohdewald S. Vom Polocker Venedig. S. 67.].     . , ,        .

            / ,         .







,     ,         .             ,         ,   --,   .         res publica,          ,      .

,           ( ),         ,      .          . ,       ( ,  ,  ,  )     ()     .   , ,  (, , )          -,       ,         ,   ,                        res publica[361 - .:  . Res publica. . 32.].

   ,     ,          ()    ,        ,     -   ( ,   ,   ).

       .           XII .    ,   .     ,     ,              .    ,                 . ()               ,  -      (, --), -       ().

    ,    , () ,             .   ,                    .           ,   ,      ,            ( )   ,              , -,  ,            .  ,                ,     ,          .




 III

  :      


. . 


               ,                        .      ,     XVIIXVIII .           ,         [362 - Okenfuss M. J. The Rise and Fall of Latin Humanism in Early-Modern Russia: Pagan Authors, Ukrainians, and the Resiliency of Muscovy. Leiden et al., 1995. P. 50 ff., 161 ff.;  . .      XVIII . ., 1996; Weickhardt G. G. Early Russian Law and Byzantine Law // Russian History. 2005. Vol. 32. 1. P. 122;  . .       (16971700 .). ., 2019. . 2032, 4245.                 ,    . .:       XVI   XVIII :  . . . /. . . . , . . . ., 2019;     .  .            / . . . . . ., 2019. . 3950.].            ,        XIIXV .        ?               -  .   ,         ,   ,     ,     ,      ,                   .

                (   ,        ), ,        . . , . .   . . ,        -      ,  .        XIX   XX .                 ,             [363 -  . .   :          XVI . ., 1889;  . .      :          XVII . ., 1916.].

        -         ,          XVII   XVIII .  ,      ,      .         [364 -  . .  . ., 1975. . 3245, 5458, 7497, 119127, 141159, 160187;  . .      : (      XIXV .). ., 2008.].           ,    ,  ,       ,           ,        .              ,  ,        ,            , ,      ,   .  ,                [365 -  . .    :   //   .        /  . . . . ., 2006. . 554608;  .  .      / . . . ;  . . . . , 2012.].

          XV   XVIII .    ,      ,         ,      .       ,       (           ,      ).    ,     ,       ,        (,  ,     ),        ,     (    - ).    - ,      ,    XVIXVII .    ,      ,     (: )             .     [366 - Kollmann N. Sh. Concepts of Society and Social Identity in Early Modern Russia // Religion and Culture in Early Modern Russia and Ukraine / Ed. by S. H. Baron, N. Sh. Kollmann. DeKalb, IL, 1997. P. 3451.          XVXVII .          . . : R?? H. Herren und Diener. Die soziale und politische Mentalit?t des russischen Adels, 9.17. Jahrhundert. K?ln et al., 1994; Bogatyrev S. The Sovereign and His Counsellors: Ritualised Consultations in Muscovite Political Culture, 1350-s  1570-s. Saarijarvi, 2000.].        XVII .   ,      .       ,           [367 -  . .  .         / . . . . ; . . . . . ., 2001. . : Steindorff L. Memoria in Altru?land: Untersuchungen zu den Formen christlicher Totensorge. Stuttgart, 1994; Kaiser D. H. Testamentary Charity in Early Modern Russia: Trends and Motivations // The Journal of Modern History. 2004. Vol. 76. P. 128.].

  XVII .              ,   , ,  (     . . , . . , . . , . . [368 -  . .     XVIXVII . ., 1925;  . .     . .; ., 1958;  . .      XVII . ., 1974. . 194245;  . .  . . 1.  .  . ., 1994. . 219253 (.  .    ).],      ,  ,  [369 - Keenan E. L. Muscovite Political Folkways // The Russian Review. 1986. Vol. 45. P. 115182; Rowland D. The Problem of Advice in Muscovite Tales about the Time of Troubles // Russian History. 1979. Vol. 6. 2. P. 259283; Weickhardt G. G. Political Thought in Seventeenth-Century Russia // Russian History. 1994. Vol. 21. 3. P. 316337.]).    . ,             .         ,              ,      ,        ( ,  ,  ,  )[370 -          .   ,       ,   1789 .    . .        : Ostrowski D. The Fa?ade of Legitimacy: Exchange of Power and Authority in Early Modern Russia // Comparative Studies in Society and History. 2002. Vol. 44. 3. P. 534563.].            ,   ,  ,  ,       . .   . . .  .        ,    ,       [371 -              ,      ,     ,   ,    1700 . .: Poe M. T. A People Born to Slavery: Russia in Early Modern European Ethnography, 14761748. Ithaca, NY; London, 2000.].                 ,                 [372 - Poe M. What Did Russians Mean When They Called Themselves Slaves of the Tsar? // Slavic Review. 1998. Vol. 57. 3. P. 585608, .  P. 589590, 596598.       (Weickhardt G. G. Was There Private Property in Muscovite Russia? // Slavic Review. 1994. Vol. 53. 2. P. 531538; Frank J. Richard Pipes, Russian Conservatism and Its Critics // Between Religion and Rationality: Essays in Russian Literature and Culture. Princeton, 2010. P. 143156).        (Perrie M. The Muscovite Monarchy in the Sixteenth Century: National, Popular or Democratic? // Cahiers du Monde russe. 2005. Vol. 46. 1/2. P. 233241; Martin R. E. Political Folkways and Praying for the Dead in Muscovy: Reconsidering Edward Keenans Slight Against the Church // Cahiers du Monde russe. 2006. Vol. 48. 34. P. 283305).].     .      , , ,      ,      ,        [373 - Soldat C. The Limits of Muscovite Autocracy. The Relations between the Grand Prince and the Boyars in the Light of Iosif Volotskiis Prosvetitel // Cahiers du monde russe. Vol. 46 (2005). No. 1/2. P. 265276.].

                (      )        ,       ,          .        ,       ,          (  )      ,           .   . ,     ,        ,    ,        .     ,      (,  ),    ,            (,  ).       ,                 [374 - Kivelson V. Muscovite Citizenship: Rights without Freedom // The Journal of Modern History. 2002. Vol. 74. P. 465489.].        ,   XVII .       ,             [375 - Kivelson V. Cartographies of Tsardom: The Land and Its Meanings in Seventeenth-Century Russia. Ithaca; London, 2006. P. 2998.].            XIVXVII .      ,   ,     ,         .         XVIXVII .       , ,  ,           ,       ,    ,       [376 - Kleimola A. M. The Duty to Denounce in Muscovite Russia // Slavic Review. 1972. Vol. 31. 4. P. 759779; Hellie R. The Origins of Denunciation in Muscovy // Russian History. 1997. Vol. 24. 1/2. P. 1126.].               .             libertas  civitas,     .             ,       ()    [377 -    .:  . :      / . . . . ., 2016. . 8283.     . ., : Pettit Ph. On Peoples Terms: A Republican Theory and Model of Democracy. Cambridge, 2012; Pietrzyk-Reeves D. Tradycja republikanska, respublica, repulikanizm // Horyzonty Polityki. 2013. Vol. 4. 7. S. 4766.].

. .   . . -     XIIXV .  ()   ()    [378 - Charchordin O., Ivanova-Veen L. Novgorod als res publica // Osteuropa. 2003. Bd. 53. 910. S. 13081333. . : Kharkhordin O. What Is the State? The Russian Concept of Gosudarstvo in the European Context // History and Theory. 2001. Vol. 40. P. 206240; Idem. Republicanism in Russia: Community Before and After Communism. Harvard, 2018;  . . .  . ., 2021. . 112126.].    . .        ,   , ,    .                  [379 -  . .    : XIV   XVI . . 1588.         .].        ,                  .  ,      ,      . . .           ,         XVI .      (?? ????????)[380 -  . .    :        XVI . // ,      : (     ): . .  . . . . ., 2010. . 581585.].        XVI   XVII . ,            [381 -  . .     XVI .:       // :   . 2005. . 283303;  .  .   XVXVI . ., 2018. . 209217.]. . .   ,     (  Begriffsgeschichte)     (     ).            XVIII .      ,  ,       ,   . ,          XVIII .     [382 -  . .          XVII    XVIII  //  . . 6 (153). 2013. . 1853.].


***

   ,           XVIII .  .  ,        ,   .             .         -     ,            .           ,    .        ,  , , ,        ,   ,  ,     ,      ,           .          XV .     ,       (    )  ,    :  , ,  ,  .   , ,      XV    XVI .     ,  ,  ,    .

,         .            ,    :   ,  ,  . .        ,              .     ,  , ,      .    (, .  )  ,    :      ,     ,   ,  ,  [383 -  . .  .     / . . . . . ., 2001. . 50, 216.].       (, , , , , , , , , , ,   .)   (, , , ),       ,    .            ,     ,  ,       , . .      [384 -  . . 7172.      .:  . . 167170. . :  . .        (   ). ., 2004. . 200201.].     . ,     ,      [385 -  . .  . . 73.],          [386 -  . .          //       (  ). . 60. ., 2009. . 103136.],   .        (         16661667 .   XVIII .)[387 -  . .  //  . . 33. ., 2013. . 568570.].           ,          .         ,      [388 -  . .  . . 8788.].   ,   ,      . ,         XVXVII .:     ,     ,    ,        ,      :   .      ,        [389 -  . . 7577, 213214.].       [390 -  . . 159163, 230231.].  ,  ,  ,         .

         ,   ,             .   XVI .           ,   ,  ,      ,            ,   [391 -  / . . . . , . . . ., 2001. . 32 (. 24), 43 (. 37), 45 (. 38)  .; .:  . . 9798 (. 19), 107108 (. 33), 108109 (. 35)  .].         [392 -  . . 38 (. 29); .:  . . 102103 (. 24).].           ,      ,  ,          .       ,     ,   ,             [393 -  . . 11 (. 5); .:  . . 91 (. 7).].       ,             :  ,    ,                 [394 -  . . 7487.].  ,           ,   ,    ,       ,    XVII .          ,       ,      .

        ,    ,    ,   ,            II         , ,     XVI .               ,      .            ,           ?    ,         ,      .               ,            ,     [395 -   -    . .   . .                  . ., :  . .  . ., 2014. . 445500;  . .    . . 3536, 9698, 250263. ., :  . .,  . . -  . ., 1988.].       - ,     1649 .,  ()       ,   () [396 - Weickhardt G. G. Early Russian Law and Byzantine Law. P. 1415.].          ,       ?    .   ,    XVI . -    [397 -    ,            ,   ,                 XVIXVII .     ,  . .         . , . ,            (  ) :  . .      ? //  . 2020. 4. . 142150.],       ,                     [398 -         ,     -    XVXVII . .  .].

. .         , ,   ,    :   -,  - (     ),     ,   [399 -  . .  . . 210, 212, 414.].  ,          .       ,       ,         .   ,       ?      ,        ,          ?           -    res publica,             , . .        ,      ,   res publica.         -,     ,              .     ,          XII .   . ??????? (       res publica),         :  ,       ,          res publica,         [400 - Charchordin O., Ivanova-Veen L. Novgorod als res publica. S. 1311;  . . .  . . 8889.           --     ob-iectum (    )        ,         .  ,   ,       :       ,         .           ( ). ,            ,    ,      1532 .            1570 .            .]. ,                [401 - .         XIV .:    (XIXIV .):  10 . /. . . . , . . . . 1. ., 1988. . 406412; . 5. ., 2002. . 566572.].       XVI .   . . ,               - .

   ,      (   )   [402 -           ,    .                 ,       .          ,   , ,  ,   (    ,       ).                       XVXVII .                     . .: Asmis E. The State as a Partnership: Ciceros Definition of Res Publica in His Work On the State // History of Political Thought. 2004. Vol. 25. 4. P. 569598; Kharkhordin O. Why Res Publica Is Not a State: The Stoic Grammar and Discursive Practices in Ciceros Conception // History of Political Thought. 2010. Vol. 31. 2. P. 221245. .            . . .]?      -  XV .       .         ,    ,   . . ,   1440? .,     (      ):         ,     .   , ,     ;       [403 -  . .      XVXVI .       /  . . . . ., 1980. . 4748.]. ,  ,          ( ),     ( ),           . ,          ,  ,      .            ,          III.             (?   ?   ??  )[404 - . . 25. ., 2004. . 318. . :  . .  . . 265.],    ,    XV   XVI .      ( ,  )[405 -  . .    . . 4451.].                    .      ,          ,        XVI .    .       ,  ,           [406 -        ,                      , ,        .       -       . .: Owen Th. C. Novgorod and Muscovy as Models of Russian Economic Development // Harvard Ukrainian Studies. Vol. 19 (1995). P. 497512.].      ,   -    ,                 .          ?  ,  ,      , ,     ,               XVI .    , -     [407 -         , - ,        . .:  . .    :  -    . ., 1996. . 144301.].

 ,              ?   . . ,       , ,          .   ,       ,    ,  (,    )[408 -  . .        XIXIII . ., 2009. . 2631.].   ,     XV .     ,          .         (   ),   1430? .    ,     -  [409 -  .     :    / . . .   . //    . 2004 :    . ., 2006. . 3163,  . 100135.]. . . ,        XIVXV . , ,   XV .       ,        [410 -  . .  . . 43.]. . .   66      1510 .[411 -  . .  . , ,    XVXVII . , 2004. . 59.] . .        ,        ,      XIV   XV   XVI . ,    (          ),         1463 .,     1480 .[412 -  . .    . . 130136, 229240.]                          ,       [413 -          ,        ,   : Mumenthaler R. Sp?tmittelalterliche St?dte West- und Osteuropas im Vergleich: Versuch einer verfassungsgeschichtlichen Typologie // Jahrb?cher f?r osteurop?ische Geschichte. 1998. Bd. 46 / 1. S. 3968,  S. 4849, 5759, 6566 (   ).              ,         .               ,              (     ). ., :  . .         //    . 1869. 12. . 217248  .].

       . . .     ,            III:             [414 -  . .  . . 265.]. . .     ,     ,       ,     ,          [415 -  . .    . . 133135.      -  .            .            ,       XII .:     ,     -  ,        ( .).].     ,             ,                         ?          1478 .    1510 .?           ?             ,         ?           (    ,        ,     ).    ,           XVIXVII . (     de facto ),        [416 -  . .  . . 310, 333335, 504520.].           XV .[417 -  .     . . 2425, 118119.],     ,            ,         ,       ,   . ,     1650 .          1570 .,        . . .       1650 .         -,     [418 -  . .   .  . ., 2018. . 8591.].        ,          . ,               ,     ,   ,      (         )[419 -  . .  . . 223. . .  ,     :     1650 .     ,          ( . . 226).].                ,          .    ,            ,     ,          ,     .

  XIX . ,         1510 .    , ,  15691570 .        -   [420 -  . .  . 4? . ., 2009. . 255270.],  1608 .,    ()                II[421 -  . .        XVII . ., 2012. . 143144, 182184, 191192, 214, 234235.   . .       .      (   )   ,       II.  ,     ,      ,    ,  ,    .                :    ,  ,     ,     ,          .        .  ,    ,     ( . . 145).        ,  ,    ,    .          1608 .  ,        ,       ,      ,  .],    1650 .,                 [422 -  . .  . . 197238,  . 215  .].               ,     ( ,        )   ,        .       1569 .   ,         ,        - .                   1650 .,                [423 -  . . 234235.].  1608 .          ,  ,             [424 -  . .,  . .    XVII :  . , 2015. . 7, 16.]. ,              ,   -  .         ,       ,        1569  1650 .,         ,       -   .

                 1650 .        3  1665 . . . -                   (     ).      ,        ,         .   -       ,               [425 -  . .   . . 389.].

               ,             . ,        ,                 ,     ,    ,          XV .    [426 -  .    i : i  i XVI  ?  XVII . ?, 2011. . 5861, 186187.].         ,     .   ,        ,  ,   . ,          . ,   ,  ,        .            XV   XVI .,             ,      ,         , ,       .   ,   .          ,   ,    ,       ,     [427 - . :  I. i . i i i i. ?, 2015. . 163186.].

          , ,       .      ,     , . .  ,       ,   .        ,      ,     ,      XIIXIII .,     XIV .  ,   . ,   ,       ,     [428 -        .:  . .,  . .   :    . ., 2008. . 3943.].   ,      ,              XVIII .                ,        .   IV       (15331563 .)   V   I (16821696 .)       ,   .         ,       , ,       (15331538, 15841598, 16051606, 16191633, 16541658, 16821689 .)[429 -  . .       ( XIV  . XVI .) //  ,      XIV    XIX .          .    .  . ., 2009. . 113;  . .          XVIXVII ? //  -. . 6. .; ., 2014. . 815.].

           .             ,  ,     - .         ,   ,       .  ,               .     XVI .     .     ()        XV .           1510?   1520? . ,  ,          .        ,          ,   ,   XV   XVI .,        . ,    -             ,   ,         .   ,      ,         ,         .  12,      -,          ,   840? .   X .[430 -  . .  . . 5657.]  ,           .      ,            ,  () ,           .          ,               .  ,                  ,               ,      .            [431 -    . . .  .  .].

          ,        ,       (     ) ,     ,    (         ). ,            ,          ,       - ,       1097 . , .   ,   ,       ,            - .   . . ,        XVIXVII .       ,        (1610 .). ,              III    .                 ,     .

  ,   XVI .           ,        ,   ,   - .          ,    .   . . ,            -  ,  .       15811582 .       ,         ,       ,          .

       ,            .     ,       XV   XVI .      ,      ,     .   , ,             :         ,     ,  ,   ,                .     ,     ,    .   ,     ,          .     ,     ,      ,       [432 - . . 22. ., 2005. . 257.     ,      ( 1118 .),      XVI .  ,    ,     ,        :   ,     .         : ???????????????. .: ??????? ??? ?????? ??????? ???????? / Ioannis Zonarae epitome historiarum / Cum Caroli Ducangii suisque annotationibus ed. L. Dindorfius. Vol. 3. Lipsiae, 1870. P. 105 (Lib. XII. Cap. X);   / . .  //         (  ).  . 1. ., 1847. . 7475 ( );  . .  . . 182.].        ,       . .      ,        ,       .       ,         . ,  :   ,     . ,     ,  ( )     ,               .

                 ,    . , 27  1518 .         ,       III       (. res publica christiana, . tutta la republica christiana)    [433 -  . .  . ., 2008. . 107.].  15201530? .  ?  (res publica)        . .      .   ,    ,   ,     :  ? ,  ,  ,   ?     ??[434 -     (  ). . 9.  XV    XVI . ., 2006. . 350 (.   . . ).].   ,          .          ,         ,   ?  ( )       ,        (     )     (      )[435 -  . . 346359.].   ,    ,    .       ,      ,                         (. .  )[436 -  . .     // . . 9. . 546548 (  ). . :  . .    . ., 1996. . 207218 (   -   ,           . . );  . .  . . 210; Halperin Ch. Ivan the Terrible: Free to Reward and Free to Punish. Pittsburg, Pa, 2019. P. 2628.].

     ,   ,   ,          ,        .       ?    ,                    .        XV   XVI .   .   (1493 .)[437 -     ,      . . 5. ., 1894. . 15.]      . . .       ,   ,       (1508 .)[438 -        . . 1. ., 1851. . 153154.].      II      :  ,  ,    ,       ,   ?     ? ?,            [439 - . . 79 (   ). . 1. 5. . 147147 .; . 389 ( ). . 1. 591. . 232 ( IV   II . ,  1560 .).].          ,      (   ).            XVI .    ,       -          .

    1569 .       . 31  1601 .  . .    :                      ,   ,      [440 -      (  ). . 137. ., 1912. . 112113.].            ,    :         .  , 6  1602 .,   . .      :   , -,  ,        ,            [441 -  . . 155.].           ,                        .              7    -   :       -              [442 -  . . 160.].     ,                [443 -     XVIXVIII .     . ,              . ., : Grzeskowiak-Krwawicz A. Regina libertas: Wolnosc w polskiej mysli politycznej XVIII wieku. Gdansk, 2006; Pietrzyk-Reeves D. Lad Rzeczypospolitej: Polska mysl polityczna XVI wieku a klasyczna tradycja republikanska. Krakw, 2012; Owczarska M. Zalozenia i rozwj polskiej mysli republikanskiej w XVI wieku // Tendencje rozwojowe mysli politycznej i prawnej / Pod red. M. Maciejowskiego et al. Wroclaw, 2014. S. 389407.].

   - ,       (    )      (. . )    ,        (. . )[444 - . : Kriegseisen W. Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku. Warszawa, 1991; Choinska-Mika J. Sejmiki mazowieckie w dobie Wazw. Warszawa, 1998; Achremczyk S. Zycie sejmikowe Prus Krlewskich w latach 16471772. Olsztyn, 1999; Zakrzewski A. B. Sejmiki Wielkiego Ksiestwa Litewskiego XVIXVIII w. Ustrj i funkcjonowanie: sejmik trocki. Warszawa, 2000; Rachuba A. Wielkie Ksiestwo Litewskie w systemie parlamentarnym Rzeczypospolitej w latach 15691763. Warszawa, 2002; Mazur K. W strone integracji z Korona: Sejmiki Wolynia i Ukrainy w latach 15691648. Warszawa, 2006; Ambroziak T. Rzeczpospolita w litewskich instrukcjach sejmikowych w latach 15871648. Prba analizy terminologicznej // Czasopismo Prawno-Historyczne. T. 65 (2013). 2. S. 191214;  ? iⅻ. Ii   ?   13861648 .:  i  i  /  . . . ?, 2018;  . iii   ?   1648 :  i,  i , i . ?, 2018  .].          ,               ,    -     (pospolite ruszenie).      1613 .         .          XVII .     ,         . .   1645 .    - ,     .            ,    ,     ,      [445 -  . .      16451646 . (  -      XVII ). , 1959. . 2425.].                . . :        :         [446 -  . .          XVII    XVIII . . 2223.].     XVIXVII .       ,                .             ,             ,    (    ).

          . . . .      -       ,    .              ( 1570?   1580? .)      ,        [447 -  .         ? //     XV   XVIII . ., 2019. . 261262.].       .                    ,       [448 -  . .       / . . . . ; . . . ; . . . . . ., 2015. . 835. . 1322.      XVIIXVIII .    ,     :  ,          IIV  (. .   , . . .   301, . 132).           ,          .].  , ,               IV  [449 -  . .      . . 24.].                  [450 -  . . 194, 216.].                 XV .,       ,   ,  [451 -               ,           .       ,       ,         III       .      ,         . .:  . .      . . 152.]. ,     ,  ,    ,        [452 -  . .      . . 216.].         (     III       )[453 - ,        . .          .          .           via antiqua    ,         .        ,               (,  ,    ,  ,         ).                . ., :  .     / . . . . ;  . . . . . . 2. ., 2018. . 198255.].

             ,    ,       ,           ,      ()        .   corpus rei publicae        .       ,      ,    .            . ,   ,            XV .  ,      : universitas civium, . .  ,         [454 -   .: Frost R. Oksfordzka historia unii polsko-litewskiej: Powstanie i rozwj 13851569 / Przel. T. Fiedorek. T. 1. Poznan, 2018. S. 209210.].              ,       [455 - . .  ,          ,    .     . .           . .:  . .    . . 211213, 268269.   . .  . :  . .     : . .     //    2013 . ., 2019. . 176214.].      ,         .      ( ),   ,       ,   .                   ,        .        ,    ,           ,       ,   .

 -      ,     ,       .                ,         ,    .         ,        ,     ,                .           .             (,   )      ,      .                 ,      .            ,  .   1416 .              .          ,             .    ,        .          ,  , ,    ,        .

         ,        .           ,              (   ).        ,         ;             ,  . ,              .              ,         I.   . .   . .     ,        - .                .         ,      :           ,    ,       [456 - . . 137. . 188 (22  1605 .      ).].

            . . .       XVII .          1660 . (, ,   )[457 -  . .          XVII    XVIII . . 3334.].  ,   ,        ,       .   XVI .       .       1563   1564 . . . .   .            ,       ,         ,   [458 -               ,            .        ,       ,                 .       ,     -          . .: Evergates Th. The Feudal Imaginary of Georges Duby // Journal of Medieval and Early Modern Studies. Vol. 27 (1997). No. 3. P. 641660.]. ,   1555 .,   1660 .     ,    -     .   ,          ,            (,   )    ,        .   . .  1673 .                 .  ,           . ,  ,                [459 -  . .     . . 12. ., 1961. . 247248;  . . -.  . ., 2017. . 212. .:  . . . .        ,     16721674 . // . . 39. ., 1985. . 359360;  . .          XVII    XVIII . . 3543 (  . .   . .         ).].

  ,   ,       ,    .        .       ,      .          , . .,   ,         ,  -   [460 -  . . .:  18 . . 5. ., 1990. . 316317.]. ,  ,     ,           .            :    ,   ,    [461 - Lewitter L. R. Poland, the Ukraine and Russia in the 17th Century // The Slavonic and East European Review. Vol. 27 (1948). 68. P. 157171,  P. 158159.].     ,    ,   , ,      :   ,    [462 -  . .       . , 1998. . 144145 (     ,     . 145).].     ,           16231624 .,      ,   .

                    .  XVIXVII .   -   ,       ,           [463 -  . .,  . .,  . .   :     . ., 2011. . 183188, 222225.].             .          III,     ,  ,  -      .        ,       XVII .             ,           [464 -           ,         ,        . ,                           .        .: Ingerflom C.-S. Le tsar, cest moi: L imposture permanente, d Ivan le Terrible ? Vladimir Poutine. Paris, 2015.].  (   )        ,   1633 .,  ,         [465 - Perrie M. Substituted Tsareviches and Enemy Agents: The Case of Archimandrite Fedorit (16351636) // Russian History. Vol. 34 (2007). No. 1/4. P. 368, 370372.].         .   ,               .    ,       ,           .

            ,     - .       ,   ,       .       .      (niewola)       ,   ,  ,      .     ,    :      ,    ,         ,         ,  .  (wolnosc)      (swawola)[466 - Pamietniki Samuela i Boguslawa Maskiewiczw (wiek XVII) / Oprac., wstep, przypisy A. Sajkowski; red., slowo wstepne W. Czaplinski. Wroclaw, 1961. S. 146.].             . -,        ,    ,     . -,         ,      ,     ,           . , ,    :       .       ,       .                        1618 .[467 - Majewski A.-A. Moskwa 16171618. Warszawa, 2011. S. 38.]   ,                II :  ,     [468 - . . 79. . 1. 8. . 6. (. . .    II . , 2  1567 .), 22 (. . .    II . , 5  1567 .), 40 . (. . .    II . , 15  1567 .).]. ,               ,             .      1634 .     . .          ,       :     [469 -   . . 3. ., 1836. 251. . :  .-.         / . . . .   . ., 2016. . 95, 427.].  ,     (         ),     .

            XVI   XVII .?   ,    . .   . .          ,   ,           ,   [470 -  . .    . . 330380;  . .      XVIXVII . ., 2009. . 1314, 95122, 378404. . : Berelowitch A. La hirarchie des gaux. La noblesse russe d Ancien Rgime (XVI


XVII


 si?cles). Paris, 2001;  .-.  . . 271321.]. . .             .   ,           , , , ,  ,          [471 - Bogatyrev S. Reinventing the Russian Monarchy in the 1550s: Ivan the Terrible, the Dynasty, and the Church // The Slavonic and East European Review. Vol. 85 (2007). No. 2. P. 271293.].    ,      XV   XVI .              ,         . . .          ,    III (          1502 .).           ,    ,   ,                    [472 -  . .  . . 209217.].         ,      .       15651572 .,        .     ,                .             .             ( ),    ( ),      ( ),      [473 -  . .  : (      ) //  ,    . . 2. ., 1909. . 651678; Rowland D. The Problem of Advice in Muscovite Tales about the Time of Troubles. P. 270271.].           1610 .,    16111613 . ,     3  1648 .             ,            [474 -  . .     (18831902). ., 1903. . 88;  . .   . . 5153, 56, 5960.].       ,       ,   ,     ,       . . ,             .           ,    .        ,           ,     ,   ,      .      ,     ,         ,   ,         ,      ,    ,    .

                      XVIXVII .?               .              .          :   ,    . ,  ,   . .   . .     ,          [475 -  . .       :   ,     : . . . . ., 1997;  . .  . ., 2006.].               ,        ,     [476 -  . .  . . 665675.].

  ,                 ,   ,           , ,   ,    .        .   ethnie   , ,        [477 -  .  :       / . . . . ., 2016.].              ,           .  ,       ,  ,  ,  ,      .      ,             ( )     ,    .          ,       ,                     .   ,   810? .      ,  res publica     .      ,       ,             (    regnum  ecclesia)[478 - Sassier Y. L utilisation d un concept romain aux temps carolingiens: La res publica aux IXe et Xe si?cles // Mdivales. 1988. No. 15. P. 1729; Malaspina E. Res publica nellOccidente romanobarbarico: nostalgia ed eclissi di un modello // Rivista di cultura classica e medioevale. 2012. No. 2. P. 317332.]. ,    ,          ,      [479 -  .    . . 12. .       : Evangelisti P. ? la place du bonheur: b?tir le bien commun et la prosprit de la res publica: La littrature de consilia de la couronne catalano-aragonaise // Revue Fran?aise d Histoire des Ides Politiques. 2010. No. 32. P. 339358;  :      / . . , . . ., 2018 (        . 53405        XVIIIXX .).].

  ,         .     .       ,         XIVXV . (         ).      XVI .    ( )  ,     ,       .        ,      ,   , . .    ,    .     ,       /   . .  ,      ,    .                .             .         ,       (   ,   )[480 - Witzenrath Ch. Rachat (rdemption), fortification et diplomatie dans la steppe  la place de l Empire de Moscou dans la traite des esclaves en Eurasie // Esclavages en Mditerrane. Espaces et dynamiques conomiques. Madrid, 2012. P. 181194.].    -           ,     [481 - Rowland D. Towards an Understanding of the Political Ideas in Ivan Timofeyevs Vremennik // The Slavonic and East European Review. Vol. 62 (1984). No. 3. P. 371399,  P. 381383, 389390; Lenhoff G. The Construction of Russian History in Stepennaja Kniga // Revue des tudes slaves. Vol. 76 (2005). No. 1. P. 3150,  P. 4045  .].        ,     ,   [482 - Pereswetoff-Morath A. A Grin without a Cat. Vol. 12. Lund, 2002;  . .    :   : - . ., 2011. . 249255, 302310.].            ,        [483 - Gruber I. From Bethlehem to Beloozero: Biblical Languages and National-Religious Boundaries in Muscovy // Russian History. Vol. 41 (2014). No. 1. P. 822.].  XVIXVII .       ,  ,    . ,  ,         .           ,           ?    ,      .      ,       ,    ,            .-.   .   ,          .

              , . .         .       ( ,   ,  )        ,     III       [484 -  . .     : (      XVI .). ., 1972. . 272, 284.    . .    . .     . .     .        -          , . . , ,   . . ,  . . .]. ,          .            XVI .,        .    ,  ,   ,     .  ,     ,     (   III   ,  III).     ,   .      ,            [485 -  . .      . .; ., 2018. . 353355.].     II        ,   ,         [486 - . . 14. ., 2000. . 76. . :  . .    XVIXVII . ., 2018. . 61.].         ,           .

   ,  ,   .   ,             ,     XVXVII .            .           ,      II ( )[487 -  . . .  . . 98105.],  .-.   . .    I     ,  . .    II.    XVII .          ,     .      (16541670),      ,              ,        .                    (16661667). ,     ,  , 137       ,  [488 -  . .      XVI  XVII . ., 2005. . 655656.].        ,       .        .         .       ,        (        ).     I    ,  II,       .               [489 - Anderson M. S. English Views of Russia in the 17th Century // The Slavonic and East European Review. Vol. 33 (1954). No. 80. P. 140160,  P. 141142.].              ,            ,             [490 - . . 27 ( XXVII.   ). . 1. 64. . 114. . :  . .      . XIIXVII . ., 1973. . 340341;  . .  . 2? . ., 2006. . 393394.]. ,  ,      (, ),         .          ,         .      (   )      ,          16761682 .

         ,        .         ,      .   ,          ,                 [491 -  . .   // . . 4. ., 1913. . 1314;  . .    //     . , 1992. . 191208.         ,        .   ,      ,  , ,  . .,          .           XIXXX .  ,     . .  : Perrie M. The Muscovite Monarchy in the Sixteenth Century. P. 233236.].       XVIXVIII .,     ( 1664 .     )[492 -  . .,  . .    //      . . 3: (XVII .). . 3. -, 1998. . 8589;  . .         // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica. 2015. . 261269.].       ,   ,      ,               ,     .        ,      ,            ,        .   ,             . ,    ,         ,      .                     ,                ,      .       XVII .    ,             [493 -  . .   // -   . XIXVII . ., 1996. . 379380.].


***

  ,     ()    ,     ,   .         ,               [494 -  . .  :      . ., 2004. . 109.].    ,                   ,    .     ,              XVIXVIII .      (  )   ,      [495 - Soldat C. The Limits of Muscovite Autocracy. P. 270272.].        -  1537 . ,       ()    ,           ,  , ,         [496 -  . .    .  ,    : ( XV    XVI .). . ., 2004. . 142143.].      (. .  )      ,   ,      ,       ,       [497 -    ,          .         (Goldfrank D. M. The Deep Origins of Tsar-Muchitel: A Nagging Problem of Muscovite Political Theory // Russian History. Vol. 32 (2005). No. 34. P. 341354;  . .  .       //  XXI. 2006. 4. . 6364; Halperin Ch. Ivan the Terrible. P. 70).       ,         -        15701580? . ( . .          //     -. . 12. ., 2006. . 3437).].

           IV      1581 .,                .             29 ,          ,  ,   ,           .        : ,    IV,    , ,             (. .   II),        (     ),    (  )   (    ).              Res publica            (de communi Reipublicae commodo, et quod nos detrimentum Reipublicae nostrae a nostris perfidis accipere gaudebas)[498 - . . 79. . 1. 13. . 42 . 65 ., 8993 (. 6689 ); . 389. . 1. 591. . 515529; 592. . 130144 .; Biblioteka ks. Czartoryskich w Krakowie. 1664. S. 201226; 307. S. 351361; 310. S. 6589; Archivio Apostolico Vaticano. Segr. di Stato. Polonia. 15. F. 156160.].     2 ,              ,      ,                     ,      ,          ,      ,         .  ,     Res publica    (        ,    : Voce ea Latini Imperium et potestatem humanam significant cuius quidem verbi usus a Republica Romanorum promanavit [ manavit], qui id non tam summo alicui Magistratui, quam ipsi populo universo [ universo Romano] tribuerunt)[499 - . . 389. . 1. 591. . 546 . 575; . . 389. . 1. 592. . 163 . 200; Biblioteka Narodowa w Warszawie. 6604. K. 133; Biblioteka Krnicka PAN w Krniku. 982. S. 4454; GStA-PK. HBA 719. E5. F. 218; Archivum Romanum Societatis Iesu. Polonia. Opera nostrorum. 329 I. F. 223v; . . 79. . 1. 13. . 265 . 350.].   (  )            .                           ,    ,                    (     [500 - . . 78 (    ). . 1. . 1. . 267.]).       ,        .              ,  ,          .               II       ,   ,   ,       ,            (   ).

     ,          .          ,   (       1573 .)  Pacta conventa.    III ,  1632 .          ,     .       ,   - .     -     II        IV ,         ,                [501 -  . . -          XVI   XVII . ., 1978. . 46119.].            :      19 (29)  1606 .;    II   III  4 (14)  1610 .;     20 (30)  1610 .,      III           17 (27)  1610 .       ;  30  (10 ) 1611 .[502 -  . .      //  : , , .    IX   XX . /. . . . ., 1991. . 176182;  . .     //  :    .     :  / . . ; . . . . . , 2001. . 240258;  . . -      . ., 2005. . 115137; Hellie R. Did Russians Ever Hope for Non-Autocratic Rule? // Harvard Ukrainian Studies. Vol. 28 (2006). No. 1/4. P. 471482;  . .      XVII . ., 2021. . 299301, 340344.]            29  (9 ) 1610 .  ,     (          )[503 -  . .        XVII . . 259, .  . 276277, 453482 (    III . , 17  1610 .).].            ,       1610 .          .  ,  . . ,        ,    [504 -  . .  . ., 2007. . 235237, .  . 236.].         ,            - .       ,          .      . . , ,               ,           ,    ,      [505 -  . .  . ., 2019. . 4950.].          . ,   ,                     4 (14)  1610 .,     -  [506 -  . . 6768.].

  . . .          .         ,                    ,    ,         ,          ,       ,          ,        [507 - . . 14. ., 2000. . 69.].              ,      ,        .         ,              ,         [508 - - . .  :  . ., 2004. . 315327.].     ,            ,  -    .          1529 .   . I . 1,      ,    .     ,      ,          ,      Pacta conventa. ,           ,        ,       ,      ,    .

       ,   ,            (  )                     .  ,        ,      , ,         .            ,  ,     ,                (    1608  17  1609 .)[509 -    . . .   . .:  . .      XVII . . 253254 (. 149), 254256.].   ,  ,         -  .               1610 .,    ,    :        ,    ,    ,       ,               ,     ;       ,     [510 -  . .        XVII . . 480 (, 17  1610 .).]. -                .   ,    ,      (    ,         )   ,  ()      .    ,          (,         ),  -  , . . .

       .    ,         .         IV       ( I)   1604 . (    )[511 - ,            . . 2. ., 1841. . 7677. 61 ( 1604 .). . :  . .      XVII . . 9192.],                 .     (,     )        III        .      ,   ,            :  , ,  ,     [512 -  . .        XVII . . 371 (, 20  1607 .).].   1598 .        [513 -  . . 374375 (20  1607 .).].  I       1605 .    -              ,            .     II    ( ,     1608 .)               (      , . .   I),              IV:        ,     ,                ,       ,                  腻[514 -  . .        XVII . . 382384 (, 24  1608 .).].        II,      ,        .   ,              .         ,          1613 .                .                 Pacta conventa,         ,    .    ,          ,                  .

       XVII .   ,      IV    (  )      ()    .     ,      .       [515 -  . .       / . . . . ., 2000. . 150.          .             (1667 .),            . .       . ,  :  . .          //            .   -  2930  2003 . ., 2005. . 1164,  . 1821.].         XVII .       ,       ,     . .  (1730 .),     (1730 .)     (17341737 .)[516 - . .    , ,    ,                -      ,   ( . .      XVIXVII . ., 1978. . 204211, .  . 210). . . ,    . . , ,                ( . .     . ., 2018. . 7374;  . .  . ., 2019. . 184193, .  . 193).]. ,      ,    ,   XVIII .    .         ,  , . -,           1613 .,             . -,       .   . . ,   15981613 .       ,                , . .         [517 -  . .      XVIXVII . . 141147.]. ,             ,     1598 .  1613 .              ,     1599 .  16161617 .    [518 -  . .        XVI   XVII . //  :     .    . . .  (2425  2008 .).  , 2010. . 2431.].         ,         [519 - . . 210 ( ).   . . 9. 1640 . . 157. . 22, 23. . :  . .      . . 478.].               ,      II    (    . . , . . , . . .    .)[520 -  . .,  . .    XVII . . 522, 5168, 6988.]. ,              . , -,       2  1648 . (   ,      :         ),  . .         [521 -       10  1648 . //    XVIXVII . . 2:   / . . . . ., 2010. . 455.],  . .     [522 -  . .  : -      XVII . ., 2018. . 98.]. . .  ,         ,     .      ,           .       . .                  ,      .

          .  ,    XVI   XVII .     ,       ,     .         ,       [523 -  . .      :          XVII . ., 2006; Rowland D. B. Did Muscovite Ideology Place Limits on the Power of the Tsar (1540s  1660s) // Russian Review. Vol. 49 (1990). P. 125155.].        ,            . ,   ,      .               .     ,                          [524 - Weickhardt G. G. Political Thought in Seventeenth-Century Russia. P. 321, 337. . : Idem. Kotoshikhin: An Evaluation and Interpretation // Russian History. 1990. Vol. 17 (1990). No. 2. P. 127154,  P. 135, 148149, 153154.].           16681669 .    ,           ,    [525 - Wjcik Z. Russian Endeavors for the Polish Crown in the Seventeenth Century // Slavic Review. Vol. 41 (1982). P. 6768.       .:  . .  I,    //  . 2011. 1. . 115120.].                 . ,           .          ,      [526 -  . . . .      // . . 34. ., 1979. . 286297.].   ,          1670? .           XVIII .    ,   ,       ,             .        ,     .

   ,           ,    .   1655 .            ,      ,                ,   [527 -  . .       (16551661 .). ., 2010. . 44.].         ,           .   ,     ,           .  ,        ,                ,     ,         [528 -  . .   . . 204206, 210212, 214215, 220221, 226227, 242249.]. -,        1656 .                 (vivente rege),           [529 - Wjcik Z. Polska i Rosja wobec wsplnego niebezpieczenstwa szwedzkiego w okresie wojny plnocnej 16551660. Warszawa, 1957. S. 27.].    Pacta conventa ( )         16681669 .,     1674 .  . .      ,                     ,   ,    Pacta conventa ( )   III .  ,   . . ,           : . dygnitarstwa, stany  . ordinum    .-. ; . civium  ; . administrator  arendator      , , ; . deputat    . .[530 -  . .   Pacta Conventa  III      //   . . 19. ., 2020. . 6681,  . 70, 72.]           ,                 .               XVIII .,          (  res publica),     1700? .                [531 - .          (. . , . . ).].    ,     1660? .      - ,       ,          .

    ,       -.  ()   1650? .      [532 -  . .          XVII    XVIII . . 3536. . :        (. . , . . ).].         ,         ,    .    (. . )        II  ( 1518 .)        1475 .        ,            ,        [533 -  . .      XVXVI . . 119121.].             .                 .   . . ,   1655 .     ,       [534 -         (  ). . 10. ., 1871. . 865. .:  . .          XVII    XVIII . . 24.].      ,   .               ,    -     ,       [535 -            ( ),     1725 . (. 3233)   1710 . (. 24). . :    XIXVII . . 17: (  ). ., 1991. . 217218.]. ,                                (),  ,   () ,       [536 -    (  ). . 8. ., 1775. . 446.].  ,            ,     ,        (     ).   ()   [537 -  . . 408409.].          ,      .                .                                  ,       [538 - Longworth Ph. Russian-Venetian Relations in the Reign of Tsar Aleksey Mikhailovich // The Slavonic and East European Review. Vol. 64 (1986). No. 3. P. 380400,  P. 388392; Di Salvo M. Italia, Russia e mondo slavo. Studi filologici e letterari / A cura di A. Alberti et al. Firenze University Press, 2011. P. 97116.].

       .            ,     (  )[539 -  . .        , 16481667 . ., 2019. . 138139.].              ,  ,       ,       .  -  1660 .  . res publica   ,    (,   1669 .   1670 .)     [540 -  . .          XVII    XVIII . . 2526;  . . .  . . 9091.].   1568 .      ,             ,   ,         .    -  (interregna)                 .              ,     - .        ,    .     -             .     ()            [541 -  . .  XVII :         . .; ., 2011. . 84, 106110, 277280.].      XVII .  .   . . :        .            ,      . ,     [542 -  . . 110.].  ,             ,            .   ,    . .    ,         :        ,      ,         ,      [543 - Waugh D. C., Maier I. Muscovy and the European Information Revolution: Creating the Mechanisms for Obtaining Foreign News // Information and Europe: Mechanisms of Communication in Russia, 16001854 / Ed. S. Franklin, K. Bowers. Cambridge: Open Book Publishers, 2017. P. 77112,  P. 8085.].            (exempla),       ,               .           ,       ,     . -               XVII   XVIII .  [544 -  . .    :      XVI  //   :        /  . . . . ., 2006. . 664731.].

           ,        ,          ,    .      ,     16221623 .,    [545 -  .    i . . 308315, 328344.].               1657 .             [546 -  . .   . . 226.].                  .     ,               ,                (in Ducatum Russiae na ksztalt Ksiestwa Litewskiego),          (nard Ruski)           (wszystka Rzeczpospolita narodu Polskiego i Wielkiego Ksiestwa Litewskiego i Ruskiego)[547 -  i 1658  / . . , .   i. ?, 2008. . 1112 (, 8 (18)  1658 .), 1422 (, 12 (22)  1659 .) (. . . ). . : ?- .    i i //  . . 3146.].     ,        ,          . ,    1659 .             ( )     .        ,    ,        ,    [548 -  . .   . . 261.].    ,   ,  ,             .   , , ,    1665 .,    ,        [549 -  . . 375377.].             ,     ,   - .

            .           ,  -         .   , ,  ()     ,   ,       -  .  ,    ,       ,     [550 -      . . 1.      16131620 . /. .   . , 1998. . 223224.].            ,    XVIII .      .      .   ,          ,        .           29  1617 .,           , . .  .       ,          1631 .          ,                 ,     [551 -  .    i . . 238240  .].          ,           . ,    -   (,      ; .      , . .   ,   ;        ,      )[552 -  . .         . ., 1975. . 262;  . .   XVI   XVII . ., 1975. . 50;  . .       XIVXVI . // IN MEMORIAM:   . . . ., 1997. . 224225.].              1650 .,        ,   ()      ,   [553 -  . .   . . 90.].  ,     ( )        ,      ,    .

      ,       ,                   16511654 .,    .                [554 - Boeck B. Imperial Boundaries. Cossack Communities and Empire-Building in the Age of Peter the Great. Cambridge, 2009.].         ,     IV   16471648 .      , . .    .             ,                ,      . ,                 ,             (   ),          ,    [555 -        .: Davies B. The Road to Pereiaslav: Ukrainian and Muscovite Understanding of Protectorate, 16201654 // Cahiers du Monde russe. Vol. 50 (2009). No. 2/3. P. 465493,  P. 483, 486;  . .        , 16481667 . . 127130. .      .   . .          1665 .     ,    -,     ,   .           . .:  . .   . . 373374.].

 ,                 ,      .         ,               ,    ,        - ,       [556 - Urwanowicz J. Wojskowe sejmiki. Kolo w wojsku Rzeczypospolitej XVIXVIII wieku. Bialystok, 1996.].         ,          ,      .              ,     .   XVIIXVIII .     ,  ,       [557 -  .  ii. i  ii?   i  ?i XVI   XVIII i. ?, 2012. . 418419.].          sui generis ,         :           ,  ,          [558 -  . .          XVIXVII . //  . 1970. 8. . 4256.].   ,           ,     totius Russiae.     1648 .         ,   ,   [559 -  . .   . . 6883.].                 .            ,   ,    .  1607 .      I ,  1620? .     ,  1628 .  [560 - i .  i:   ii  i ?i. ?, 2005. . 268301;  .  ii? ?. 3- .,   . ?, 2006. . 314319, 356359; ?? .  ii. . 397426,  . 404409, 424426;  .    i . . 147155, 171174, 184220, 253274, 366369;  . i  .  ?  i XVIIXVIII . ?, 2014. . 102111, 130147.             . . ,            . ,          ,       ,             . .: Kivelson V. Muscovite Citizenship. P. 486; .: Khodarkovsky M. The Stepan Razin Uprising: Was It a Peasant War? // Jahrb?cher f?r Geschichte Osteuropas. Neue Folge. 1994. Bd. 42. H. 1. P. 67, 1113; Berelowitch A. Stenka Razins Rebellion: The Eyewitness and Their Blind Spot // From Mutual Observation to Propaganda War. Bielefeld, 2014. P. 93124,  P. 103105, 108109, 112116;  . .  :   XXI . ., 2017. . 6466.].

    XVIXVII .    -  ,        .        .        ,               XIX .,  ,    ,         .    :         ,   ,   ,      .     XVI .            ,        .          .            . .   . . ,    .  ,                 ,    ,      .          XVII .    ,              .

   XVII   XVIII .         ,                    ,           .       (1667 .),        . . -      ,            [561 - Bickford OBrien C. Russia and Eastern Europe. The Views of A. L. Ordin-Na?cokin // Jahrb?cher f?r Geschichte Osteuropas. Neue Folge. Bd. 17 (1969). H. 3. P. 371. , ,                .        -       .       ,                      .          ,  ,       ,  . .:  . .   . . 325328, 388389.].          ,                       .   ,    ,     ,    ,     [562 - .  . .   . .   . .].


***

            .        1569 .  .   ,    ,         ,        ,        .           ,        ,                   .      ,      .             ,     .     XV   XVI .     ,    ,      XVI   XVII .       ,            .

       -     ,              [563 - Maliszewski K. Obraz Rosji i Rosjan w kulturze polskiej doby pznego baroku // Miedzy Zachodem a Wschodem. Studia z dziejw Rzeczypospolitej w epoce nowozytnej / Pod red. J. Staszewskiego, K. Mikulskiego, J. Dumanowskiego. Torun, 2002. S. 143152; Niewiara A. Moskwicin-Moskal-Rosjanin w dokumentach prywatnych. Portret. Ldz, 2006; Krzywy R. Wstep // Gluchowski J. Wtargnienie w Moskiewski kraj Mikolaja Radziwilla w roku 1568. Warszawa, 2017. S. 1728.           XVIXVII .   : Zawadzki K. Prasa ulotna za Zygmunta III. Warszaawa, 1997; Pfeiffer B. Caelum et regnum: Studia nad symbolika panstwa i wladcy w polskiej literaturze i sztuce XVI i XVII stulecia. Zielona Gra, 2002; Kakolewski I. Melancholia wladzy: Problem tyranii w europejskiej kulturze politycznej XVI stulecia. Warszawa, 2007.           .  . , . , .-.   .-.   : Hld carw Szujskich / Pod red. J. A. Chroscickiego, M. Nagielskiego. Warszwa, 2014.        : Franczak G. Moskwa  polskie Indie Zachodnie. O pewnym mirazu kolonialnym z poczatku XVII wieku // Nel mondo degli Slavi. Incontri e dialoghi tra cultue. Studi in onore di Giovanna Brogi Bercoff / A cura di M. Di Salvo, G. Moracci, G. Siedina. Firenze, 2008. S. 163171; Grala H. Rzeczpospolita Szlachecka  twr kolonialny? // Perspektywy kolonializmu w Polsce, Polska w perspektywie kolonialnej / Red. J. Kieniewicz. Warszawa, 2016. S. 275299.].    1566 .          ,       1588 .            ,     ( )      (  )[564 -  i  iy 1566 . // i  iy: . . 3. .  / . . .  i i. i, 2010. . 482 (. 7).    1529 .  1588 .        . .:  . . 436 (. 2, 4), 555556 (. 6, 7). . :  . .              (15691586):      . . 1. ., 1901. . 533554.        ,         1569 .,    XVIII .           1566 . .:  . ?  i -?  (XVIXVIII .). ?, 2019. . 7991.].          14  1569 .          , ,   ,  [565 - Akta unii Polski z Litwa 13851791 / Wyd. S. Kutrzeba, W. Semkowicz. Krakw, 1932. S. 346, 361, 370; .: ii  i XIVXVI .: i ii i  y i: iy i / . . .  i i. i, 2015. . 278, 299, 314.].                       [566 - Janu?kevic A. Unia Lubelska a wojna Inflancka: wzajemna wsplzaleznosc na tle polityki wewnetrznej Litwy // Unia Lubelska z 1569 roku: Z tradycji unifikacyjnych I Rzeczypospolitej / Pod red. T. Kempy, K. Mikulskiego. Torun, 2011. S. 4554.].    1573 .         ,              [567 - Kakolewski I. Melancholia wladzy. S. 252285.].              1580 .,   ,           ,             [568 - y . . ii  i XIVXVI .:  ii. iy i. i, 2018. . 179191, .  . 181.].     1592 . ,   ()       ,    [569 -  . . 102.].   ,         .                [570 - Hodana T. Miedzy krlem a carem. Moskwa w oczach prawoslawnych Rusinw  obywateli Rzeczypospolitej (na podstawie pismiennictwa konca XVI  polowy XVII stulecia. Krakw, 2008. S. 1962.],    ,       [571 - Luber S. Die Herkunft von Zaporoger Kosaken des 17. Jahrhunderts nach Personennamen. Wiesbaden, 1983;  . .     XVII .:    . ., 1900;  . . i  -i ii ii  (16171618 .). i , 2010.].

     ,            ,                               .           ,            1580 .          ,      .       ,      .  ,    ,    , , ,        ,    [572 -   ..     ,     // :     . ., 2020. . 15. . 187214.].      . .       XVII .    .    XVII .,      ,             ,        ,   .        ,            . .         --   .                         ,        [573 - Wisner H. Wielkie Ksiestwo Litewskie a Moskwa. Okres Smuty // Napis. 2006. Ser. 12. S. 99108; Bukowski J. Magnateria Rzeczypospolitej wobec dymitriad i wojen interwencyjnych z Rosja // Scripta minora / Red. B. Lapis. T. 4. Poznan, 2006. S. 199313.].

      XVI .      ,      -  ,             .        ,     XVIXVII .         .     ,        XVI .   ,           .                            ,        .          . .   1567 .   . . .      ,           .           .              , ,   , .       1534 .   . . .   ,      . . .     1562 .  . . .   1568 ., ,     ,       : ,               17  1606 .,   - ,          .        ,                ,       - .

            de jure  ,               ,     ,   ,                .          ,             .         - - ,             ,                     .

                       , ,        [574 -    ., : Halecki O. Przylaczenie Podlasia, Wolynia i Kijowszczyzny do Korony w roku 1569. Krakw, 1915; Ferenc M. Mikolaj Radziwill Rudy (ok. 15151584): Dzialalnosc polityczna i wojskowa. Krakw, 2008. S. 287397; i  . Ii i ?  ii  i, 15051795. , ? , i,  / . . . i. ?, 2011. . 5580; ii . yi i  iy  ii  1569 :        i. i, 2017. .   ,          :  ii i ii y ii  i  y y    :  i. . i (i, 1517 i 2009 .) / . . . . , . . i. i, 2010; Unia Lubelska z 1569 roku: Z tradycji unifikacyjnych I Rzeczypospolitej / Red. T. Kempa, K. Mikulski. Torun, 2011.].        ,                   .          ,    . ,         - .  dominium,   ,   ,     ,     ,   .-.     [575 -  .   .  //    . . 2. . 1:     / . . . , . . . ., 2002. . 584588;  . .,  . .,  . .,  . .    :  ,    //  . 2018. 2. . 111112;  . .   ?        //  . 2018. 5. . 916.].  , ,    ,   corona regni  regnum,         [576 -       13861569 .: Frost R. Ograniczenia wladzy dynastycznej. Rzeczpospolita polsko-litewska, Szwecja a problem monarchii zlozonej w epoce Wazw (15621668) //  ii i ii y ii  i  y y    :  i. . i (i, 1517 i 2009 .) / . . . . , . . i. i, 2010. S. 155173; Idem. Oksfordzka historia unii polsko-litewskiej. T. 1. S. 31108.].           ,        ,   ,       .       ,     -  Littwania et caetera dominia,    ,        ,     , , ,   ,          .        XVI .       XV .   ,        ad hoc,       ,   ,        ,  , [577 -          .:  . .  :          XVXVIII . ., 2007.      ad hoc . :  . .  ad hoc   :      XVI   XVII  // Theatrum Humanae Vitae. i?   i . ?, 2012. . 207216.].

      ,          ,  perpetuo applicare   1385 .,        1386 .?   ,       -    ,  -  ,  ,    ,     ,       ,     .               -   ,         ,     ,            XV .              .        ,                 .                        ,      ,         ,          .

  ,       (1385)   (1413) ,     (1501)   (1569)       dominiorum,      regnum  dominium,           ,  .                    ,       ,     .   ,          ,          .   ,           ,   ,    ,        ,     ,         ,          .       ,            stany (  )   ,          XVI .   ,       - [578 - Pelenski J. Inkorporacja ziem dawnej Rusi do Korony w 1569 roku. Ideologia i korzysci: prba nowego spojrzenia // Przeglad Historyczny. 1974. N. 65. Zesz. 2. S. 248262;  . . ?   i XIV    XVII . ( i  ?). 2- .,  i . ?, 2008. . :  .  i i   1654 . ?, 2005. . 3643.].      ,         ,    ,      [579 -  . i i     i   (15691648 .) // ? i . 2019. 2. . 445.].  -         ,      ,        :            [580 - Mazur K. W strone integracji z Korona. Sejmiki Wolynia i Ukrainy w latach 15691648. Warszawa, 2006. S. 226255;  .        15871648 . . . . . ., 2018. . 130163.].

              perpetuo applicare         ,              .              ,   ,            ,     [581 - ,          . .: . 9:3; . 13:30; 25:26; . 4:36.].              ,                .           ,        [582 -    ,                 .        ( )        ,             ,    . ,      .          .    ,  ,             . .: Orzel J. Historia  tradycja  mit w pamieci kulturowej szlachty Rzeczypospolitej XVIXVII wieku. Warszawa, 2016. S. 25122.].             ,        (.      5  1569 .: ruska ziemia wszystka)      [583 - Litwin H. Kijowszczyzna, Wolyn i Braclawszczyzna w 1569 roku. Miedzy unia a inkorporacja //  ii S. 200203; Chorazyczewski W., Degen R. Przylaczenie czy przywrcenie? (Na marginesie aktw inkorporacyjnych Podlasia, Wolynia i Kijowszczyzny z 1569 roku) // i  iy: i. i, : . . .:  2 . . 1 / . . . . i, 2017. S. 201208.].            ,  , , ,      ,  ,          -              .  ,          ,       , , ,    ,        .  ,    ,  ,  common stock -       1569 . , ,           ,          .

   ,       ,           XV .         ,                ,       ,  ,   ,         .   ,   ,         II     III                        . ,       ,               .     XVII .          ,         ,    ( ,   ,  ,   ,  1617 .,   ).         15601570? .?    ,     -     ,      ,      ,    ,       .         1567 .  ,      ,       .   ,     ,  ,           .      IV  ,                      [584 -  . .      .     XVI .    . ., 2013. . 129136.].

        - ?        ,  ,  ,   ,            .        ,            ,    . . [585 -  . .         / . .  //      . ., 1996. . 334;  .       XVI . ., 2003;  .  . .  / . .  //     XVXVII . ., 2006. . 253259.]. ,          ,        ,             .    XV   XVIII .       ,     ,     ,         .  ,    . . , . , .    ,       XVII .        ,    ,   ,    [586 - Okenfuss M.-J. The Rise and Fall of Latin Humanism in Early-Modern Russia: Pagan Authors, Ukrainians, and the Resiliency of Muscovy. Leiden et al., 1995; Berelowitch An. De modis demonstrandi in septidecimi s?culi Moschovia // Von Moskau nach St. Petersburg. Das russische Reich im 17. Jahrhundert / Hrsg. von H.-J. Torke. Wiesbaden, 2000. P. 846;  . .        . ., 2002. . 73115; Hennings J. Russia and Courtly Europe: Ritual and the Culture of Diplomacy, 16481725. Cambridge, 2016.].

           ,          .    III                    .           :   ,       廠 ,          [587 - . . 123 (   ). . 1. . 8. . 2929 . (     1533   1534 .).].            ,             ,  ,    ,  [588 -  . .   :    .  XV   XVI . ., 2001. . 192.].      ,    -     ,         .   ,      - ,          [589 -  . .     : (      XVI .). ., 1972. . 402404;  . .      . ., 1985. . 137138, 157158;  . .  -   XV . (     ) // ,      : (     ): . .  . . . . ., 2010. . 426427.].  -,     XVI .      . .   . . ,    ,    [590 -  . .   -    XVI . . - . . ., 1964. . 338;  . .,  . .         XVI   XVII . //   . 1992. . 2. . 93121,  . 98.].

 -          .        IV   1569 .,      .    ,      ,      II .          -    ,  ,              .   -        -        , . . . ,  1573 .    ,          .  -        ,            .    ,   ,        XVIXVII .,    crimen laesae maiestatis,  ,   ,  .          1567 .  . . ,        -         . ,        ,      1567 .      .

                  . . .        .                ,   ,    ,    . .  . . . [591 -  . .      . . 385388, 868871.].    1567 .            ,        IV  . . . ,        [592 -  . .      XVII .: (-  ). ., 1959. . 2324.].              ?                  ,          .

                ,            .     15691570 .     ,      ,       -[593 -  .  ,  ?           // Studia Slavica et Balcanica Petropolitana (  SSBP). 2013. 2. . 180197.].       ,         .             ,         .  ,          -                ,    -         .    ,        XVII .        ,      ,   ,           ,  .          ,     ,    ,    ,   IV      ,               II ,        ,     ,   -,         [594 -    .:  . .    XVXVII :  . , 2011 ( ).].       ,           ,     ,        1560?   1570? .         .

 ,          1570 .   ,                 ,       ,    .     ,            1568 .           ,         . . .        1573  1574 .,        .      ,      ,        [595 - . . 79. . 1. 1573 . 1. . 7. 10, 19 . 21 .;  .  . II. 17. . 193 . 198, 209 . 212 .;  . . 235.  3. 21. . 1215 ., 22 . 25.].                  ,           .  ,      ,           :           ,      ,          [596 - Straszewicz M. Testament Anny z Korsakw Rahoziny z 1563 roku. Przyczynek do dziejw jencw polockich // Przeglad historyczny. T. 96 (2005). Zesz. 3. S. 449458.       : Urzednicy Wielkiego Ksiestwa Litewskiego. Spisy. T. V. Ziemia Polocka i wojewdztwo Polockie XIVXVIII wiek / Pod red. H. Lulewicza. S. 146. 438; S. 164. 551; S. 167. 563; S. 180. 657; S. 193. 724.].

       ,         ,                . ,   ,     ,          ,      [597 -        .:  . . i i i  i i y i    15651587 . // Unus pro omnibus: i y ii i  iy XVXVIII . /. . . i; . . . I. . i, 2014. . 293294.]    [598 - Grala H. Wokl dziela i osoby Alberta Schlichtinga. (Przyczynek do dziejw propagandy antymoskiewskiej w drugiej polowie XVI w.) // Studia Zrdloznawcze. 2000. T. 38 (2000). S. 3552;  . .      //  :    . . XVIII. ., 2015. . 74217.],            [599 -             .       (,            ),                 (        II    ).].        IV           ,  III            .                     15751576 .            ,   ,  ,     ,      .

            ,           (  )           .             ,   1576   1577 .       .          .                     ,      ,      . ,                 1573 .,   .                .

        1386,   1569 .    ,        ,       . ,        ,                     .   ,           .            ,         .  ,     ,  ,  . ,           , ,    ,        1570 .        (  )                ,                           ,                         ,     .         ,               ,        ,      , , ,  .

         ,    XIV .        ,          (  . . ).        ,        .   ,   . .           XV   XVI . ,          [600 - Backus O. P. Motives of West Russian Nobles in Deserting Lithuania for Moscow 13771514. Lawrence, KS, 1957.]. ,    XV .    ,           ,        .                      ,    .   ,         III   III   .

  ,               [601 - Frost R. Oksfordzka historia unii polsko-litewskiej. T. 1. S. 258284, 629658.].   ,   10  1569 .,      ,             .  1430  1432 .       ,          .      .                ,               XVI .,                   (1592 .)[602 - Wisner H. Rzeczpospolita Wazw. III. Slawne Panstwo, Wielkie Ksiestwo Litewski. Warszawa, 2008. S. 12, 18.],                (1638 .)[603 - Zakrzewski A. B. Paradoksy unfikacji i ustroju Wielkiego Ksiestwa Litewskiego i Korony XVIXVIII w. // Czasopismo prawno-historyczne. 1999. T. 51. Z. 12. S. 221.].           .   . .          ,      de facto  .         15611562 .   II    (1563 .)   (1564 .) ,            (1573 .).

   XVI .      ,       ,        ,       .  ,   ,     ,      -  ( ,   ,      XVI .,     ),   ,      (       ,               ,          XVIII . , , ).                         II . ,       ,     - , ,    ,      . ,               , ,     ,  ,  ,     ,           ,                     [604 - Gudziak B. A. Crisis and Reform. The Kyivan Metropolitanate, the Patriarchate of Constantinople, and the Genesis of the Union of Brest. Cambridge, Mass., 2001; Liedke M. Od prawoslawia do katolicyzmu: Ruscy mozni i szlachta Wielkiego Ksiestwa Litewskiego wobec wyznan reformacyjnych. Bialystok, 2004; Kempa T. Wobec kontrreformacji. Protestanci i prawoslawni w obronie swobd wyznaniowych w Rzeczypospolitej w koncu XVI i w pierwszej polowie XVII wieku. Torun, 2007  .].


***

      . ,           ,          .          ,         ,      .           ,          :        ,      ,   [605 - . . 13. ., 2000. . 531.].   . .   . . ,        (  )[606 -  . .    . ., 1963. . 283;  . .  . 4? . ., 2009. . 7879.]. ,           15761577 .,       .      ,                      [607 -    ,           ,    . .   . . ,      . .  2011 . .:  . .       XVI . ., 2005;  . .        //    . . . . 2017. 6. . 2433.].

      1560?  1570? .   ,     ,    .                  ,     ,       1566 .    1578 .,      .              [608 -           . .  ,             .      ,  ,             (Kiaupiene J. Mes, Lietuva. Lietuvos Didziosios Kunigaik?tystes bajorija XVI a.: (vie?asis ir privatus gyvenimas). Vilnius, 2003;  .          -   XVXVI  // ,       . 586591).                        (Niendorf M. Wielkie Ksiestwo Litewskie. Studia nad ksztaltowaniem sie narodu u progu epoki nowozytnej (15691795) / Przekl. M. Grzywacz. Poznan, 2011. S. 4970;  .            :  versus  //  ii . 149154).].        ,             XVI    XVII .[609 - i .  i:   ii  i ?i. ?, 2005. . 192229;  .  ii: i  ii?     ?i XVI   XVIII i. ?, 2012. . 943;  .    i : i  i XVI  ?  XVII . ?, 2011. . 111146. . :  . .   :    .       XVI   XVIII . ., 1999. . 74105;     :   () / . . . . . ., 2017. . 93105 (   . , . . , . . , . . , . , . . ).]        II                 [610 - Zakrzewski A. B. Wielkie Ksiestwo Litewskie miedzy Wschodem a Zachodem. Aspekt polityczny i prawno-ustrojowy // Miedzy Zachodem a Wschodem. S. 2336.].

          ,   .      , , .            .  I       . . . .     . . .            .          .   . . . ,             ,               .    ,       .      . . .  . ,   ,     .

   ,        I ,  II    ,  ,       ,  ,           .     ,   ,     .                ,    .      1554 . . . .  .     . . .       .    1581 .       . . ,       ,     .       . . ,     . . ,     .

 ,     ,  , , , , , , , , ,         .   ,              .  ,   . . ,         ,              . ,        .    ,         ,       ,   ,            (,      ).          1563   1564 .          .      15681569 .                .         . . .  [611 -  . .      . . 266275.]. ,         -          ,       .        .          [612 -  . .     . . .    // Swiat pogranicza. Warszawa, 2003. . 117120;  .          1562  1564 .    // Ad fontem /  .     .-.    . ., 2005. . 318325; - . .        XVI    XVII .       // SSBP. 2012. 2 (12). . 26.],         .                [613 -  . .  . ., 1992. . 360361;  . . -  15621566 .  :      //  . 2017. 1. . 331.].         ,       ,      .         , ,        . ,   ,          , ,   ,         . ,       ,       ,     ,   .

                    ?       ,             , , .  1560? .            ,        ,   ,      .             XIX .,          ,     .      ,  -        ,                  , ,      .      ,    ,   ,  ,       . -,  ,        ,    ,             .         1569 . ,                    . ,      ,  ,  .       ,          .             ,      -      .         . .    ,       .

          -,      .                   .    1536 .         ,      .           ,        .         15641567 .            . . .   15681569 .

           ,      ,   ,     .                .     .      ,         ,        XVI .    ,            [614 -            .:  . .    :     -   XV    XVI . 2? ., . . ., 2010. . 264287.].

        ,     . ,   . .      1564 .     ,          .    ,        .                    50 ,   -   1563 ., ,  ,         .    III      -.      ,         , ,   . . -.

     ,    1569 .,      .              XVI .                       .      ,            .             ,         ,        .         ,           . ,  ,           ,  .        ,        ,            .

 ,              ,      ,           ,       .  ,         ,         ,                 .      ,                     .    .       ,        ,                ,  ,  IV             .

 -      III  15821584 . ,           ,          [615 -   . ,  . 204.].     ex post,  ,              IV      .       (. . )          III ,            1610 . ,        ,       [616 - Polak W. O Kreml i Smolenszczyzne. Polityka Rzeczypospolitej wobec Moskwy w latach 16071612. Torun, 1995. S. 211;  . . -      . . 245247, 253266.]. ,           ,           -       [617 -  .: Jaworska M. Moskiewski dwr krlewicza Wladyslawa w latach 16171618 // Kronika Zamkowa. 2015. Rocz. 2 (68). S. 3158.].

        ,            .                       ,           . ,               ,      .          ,       .       ,                .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=67316853)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes



1


 . , 18481945. ,   . , 2004. . 403.




2


 . . 417.




3


 . .    :  ,      // Polystoria.  :           . ., 2021. . 393.




4


 .   :   ,   . . 2. ., 2005. . 8990.




5


 . .         . , 1911. . 57.




6


 .  .       (19891992). ., 2012. . 104.




7


 . . 106.




8


.:  . .  . ., 2021. . 159199.




9


 .  . ., 2021. . 26.




10


          : ( . . : ,      (   ) //  . . 31 (2019). 4. . 95111).




11


.: Moatti . Res Publica, Forma Rei Publicae and SPQR // Bulletin of the Institute of Classical Studies. Vol. 60 (2017). No. 1. P. 35.




12


        , , ,        3?    (  . . )      civitas, res publica, res Romana,         ,       .  , ,       ,    ,     (. . , . . , . .   .),    .




13


          ,  ,          (   !),           .        ,      .




14


  ,   ,      (., ,    : Nelson E. The Greek Tradition in Republican Thought. Cambridge, 2004),             res publica      .




15


,                .




16


    :          ,      .  ,     , ,    ,          ,     .   ,        - ,     ,      .            XVI   XVII .      XVIII   XIX .




17


                  ,        2009 .        Res publica  . . :  . Res Publica // Res Publica:  .  . ., 2009. . 67169;  . Res Publica //  . . 765;  . : De Re Publica //  . . 171245.




18


  .: Moatti . Res Publica, Forma Rei Publicae and SPQR. P. 3536.




19


Ibid. P. 38.




20


., ,  ,     ,  res publica  ,        (Cic. De orat. II. 67);      ,    ,  ,  res publica        (Svet. Iul. 77, 1).             ,   .      ,  ,        ,   res publica     ,    ,   ( . . ,   . ., 2020. . 34).           ,     ,         ,      ,    ,   .




21


.  :  . Res Publica;  . Res Publica.




22


.: .  .  . ., 1994.




23


     ;      . .     , , ,   politeia   res publica,      ,  - ,    res,    res publica,        ( . . ,   . . 30).      ,        - ,       ,    ,    ,   .  ,         ,         ,   .   .




24


.:  . .    . ., 1974.




25


Cic. De re publ. I. XXV. 39: Res publica est res populi, populus autem non omnis hominum coetus quoquo modo congregatus, sed coetus multitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatus.




26


        ( )    .   .  ,         80?  90? .  .   . .  ( . .       //   . 1989. 2. . 7694);      ,  . . , . , . . , . . , .  , . . , . . , . .   .




27


      ,  sensus   ,   :   consensus iuris      -,   - (  ),    ,  sensus     .                  ( . . ,   . . 31).      ,   ,       .        (.: Cic. De Leg. I. 6. 18,       (summa ratio),  Cic. De Leg. I. 7. 23,  , ,    (ratio)  ,         ). ,  sensus   consensus     ,   .




28


,      ,    ,       : ( . Res Publica. . 9).




29


., : Asmis E. The State as a Parthership: Ciceros Definition of Res Publica in His Work On the State // History of Political Thought. Vol. 25 (2004). No. 4. P. 569598; Simendic M. Ciceronova Drzava: Izmedu Prava, Korisnosti i Duznosti // Godisnjak Fakultet Politickih Nauka Beograd. T. IX (14). 2015. P. 5569;  . .     //   . 2016. 1 (14). . 9397.




30


Cic. De re publ.VI. 13. 13: omnibus, qui patriam conservaverint; adiuverint; auxerint, certum esse in caelo definitum locum; ubi beati aevo sempiterno fruantur;nihil est enim illi principi deo; qui omnem mundum regit; quod quidem in terris fiat; acceptius quam concilia coetusque hominum iure sociati, quae civitates appellantur; harum rectores et conservatores hinc profecti huc revertuntur.




31


Cic. De re publ. I. 25. 40: Quid est res publica nisi res populi? res ergo communis res utique civitatis. Quid est autem civitas nisi multitudo hominum in quoddam vinculum redacta concordiae?




32


Cic. De re publ. I. 26. 41: Omnis ergo populus, qui est talis coetus multitudinis, qualem exposui, omnis civitas, quae est constitutio populi, omnis res publica, quae, ut dixi, populi res est consilio quodam regenda est, ut diuturna sit. Id autem consilium primum semper ad eam causam referendum est, quae causa genuit civitatem.




33


    . .   :   /   ., . . . . ., 2020. . 73;        ( . . 72): Inst. II. 2, 1012: Summa itaque rerum divisio in duos articulos diducitur: nam aliae sunt divini iuris, aliae humani. <> Hae autem, quae humani iuris sunt, aut publicae sunt, aut privati. Quae publicae sunt, nullius videntur in bonis esse; ipsius enim universitatis esse creduntur. Privatae sunt, quae singulorum hominum sunt. Quaedam praeterea res corporales sunt, quaedam incorporales.




34


.:  . .    :   XII    . ., 2008. . 6569.




35


 (L. Octavius Cornelius Salvius Iulianus Aemilianus) . 100 . . . ?      ;  148 . . .,   ,  ,     ,   ,    .  130 . . .     Edictum perpetuum. :  90 .;       . .:  .  : , , . ., 1989. . 336;   . .   : ,   . ., 2005. . 100;  . .   : . ., 2008. . 4344, 5354.




36


 (Domitius Ulpianus) ? 228 . . .  -,  ,  ,  ,     ; 228 . . .     .       ;          .  :    83 .;    51 .     ,     (Ad l. Iuliam de adulteriis, Ad l. Iuliam et Papiam, De apellationibus, De adulteriis  .),       (De officio consularium, De officio proconsulis  . .),  . .          .  : Honor T. Ulpian: Pioneer of Human Rights. Oxford, 2002.




37


D.1.2.2.38 Pomp. sing. Ench.: Sextum Aelium etiam Ennius laudauit et exstat illius liber qui inscribitur tripertita, qui liber ueluti cunabula iuris continet: tripertita autem dicitur, quoniam lege duodecim tabularum praeposita iungitur interpretatio, deinde subtexitur legis actio.




38


D.1.2.2.44 Pomp. sing. Ench.: Seruius duos libros ad Brutum perquam breuissimos ad edictum subscriptos reliquit.




39


        ,   50?  : D.50.17.202, Iavolenus XI epist.: Omnis definitio in iure civili periculosa est: parum est enim, ut non subverti posset.  ,       ,        res publicae (  )             ,     ( . . ,   . . 36; .    . . ,       :  . .   Res Publica ? //  . 55. 2007. . 97119),  ,   ,     res publicae,       .




40


, , . ., ,     ,     res publicae: D.43.1.1pr., Ulp. LXVII ad ed.: De rebus hominum interdicta redduntur aut de his, quae sunt alicuius, aut de his, quae nullius sunt. Quae sunt nullius, haec sunt: liberae personae, de quibus exhibendis ducendis interdicta competunt. Quae sunt alicuius, haec sunt aut publica aut singulorum. Publica: de locis publicis, de viis deque fluminibus publicis.




41


.      De officiis (I. 17. 53): multa enim sunt civibus inter se communia, forum, fana, porticus, viae, leges, iura, iudicia, suffragia, consuetudines praeterea et familiaritates multisque cum multis les rationesque contractae. .            : Rpublique, I. 2. 5:    ,   -  ,  :   ,  ,  , , , , , , , , , , ,     ,   ,  ,      :     Res publica,       (. . .   . . . ).




42


Civitas,    ,    ,    , . .    ,    .




43


    . . . De civ. XIX. 24: Si autem populus non isto, sed alio definiatur modo, velut si dicatur: Populus est coetus multitudinis rationalis rerum quas diligit concordi communione sociatus, profecto, ut videatur qualis quisque populus sit, illa sunt intuenda, quae diligit. Quaecumque tamen diligat, si coetus est multitudinis non pecorum, sed rationalium creaturarum et eorum quae diligit concordi communione sociatus est, non absurde populus nuncupatur; tanto utique melior, quanto in melioribus, tantoque deterior, quanto est in deterioribus concors. Secundum istam definitionem nostram Romanus populus populus est et res eius sine dubitatione respublica.




44


De civ. XIX. 21: Quocirca ubi non est vera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis vel Ciceronis definitionem; et si non populus, nec res populi, sed qualiscumque multitudinis, quae populi nomine digna non est.




45


 ,             ,        ,        :  . . ,   . . 37.    ,        ,      .




46


 :        civitas Dei  civitas terrena,        . ,  ,    :     ,     ,     ,     .




47


        . : Kempshall M. S. De Republica I.39 in Medieval and Renaissance Political Thought // Ciceros Republic / Ed. by J. A. North and J. G. F. Powell. London, 2001. P. 99135.




48


     .              :  . .,  . .   . ,       (V   VIII .):   . ., 2017;  . . , , :         . ., 2014.




49


Isid. Etym. IX. 4. 56: Populus est humanae multitudinis, iuris consensu et concordi communione sociatus.




50


,    . .            .         :     ,        ( . .   Populus Christianus.    //  .  . 2017. 1. . 48). ,   ,          . . ,     ,       ( . .      . ., 1989. . 242).




51


Super Psalmo 2, n. 1.: Populus est multitudo hominum juris consensu sociata. Et ideo Judaei dicuntur populus, quia cum lege et sub lege Dei sunt. Alii dicuntur gentes, quia non sunt sub lege Dei. Alii dicuntur gentes, quia non sunt sub lege Dei.




52


 ,  ,  . . ,   nervi rei publicae            ( . .   Res Publica ? C. 97119).




53


.    ,       : Haskins C. H. The Renaissance of the Twelfth Century. New York, 1927.




54


  -   . : Desideri S. La Institutio Traiani. Genova, 1958; Elsmann T. Untersuchungen zur Rezeption der Institutio Traiani. Ein Beitrag zur Nachwirkung antiker und pseudoantiker Topoi im Mittelalter und in der fru?hen Neuzeit. Stuttgart, 1994; Kloft H., Kerner M. Die Institutio Traiani: Ein pseudo-plutarchischer Text im Mittelalter. Text  Kommentar  Zeitgen?ssischer Hintergrund. Stuttgart, 1992,     ,  ,  ,    :  . . ,   :     // :     . . 14 (2019). . 343344.




55


Policrat. V. 2: Est autem res publica, sicut Plutarco placet, corpus quoddam quod diuini muneris beneficio animatur et summae aequitatis agitur nutu et regitur quodam moderamine rationis.




56


Policrat. V. 6: Dictum est autem principem locum obtinere Capitis, et qui solius mentis regatur arbitrio.




57


Policrat. V. 9: Cordis locum, auctore Plutarco, senatus optinet.




58


Policrat. V. 2: Ea uero quae cultum religionis in nobis instituunt et informant et Dei (ne secundum Plutarcum deorum dicam) cerimonias tradunt, uicem animae in corpore rei publicae obtinent. Illos uero, qui religionis cultui praesunt, quasi animam corporis suspicere et uenerari oportet.




59


Policrat. VI. 1: Manus itaque rei publicae aut armata est aut inermis. Armata quidem est quae castrensem et cruentam exercet militiam; inermis quae iustitiam expedit et ab armis feriando iuris militiae seruit. <> Armata itaque manus in hostem dumtaxat exercetur, at inermis extenditur et in ciuem. Porro utriusque necessaria est disciplina, quia utriusque solet insignis esse malitia.




60


Policrat. VI. 20: Pedes quidem qui humiliora exercent officia, appellantur, quorum obsequio totius rei publicae membra per terram gradiuntur. In his quidem agricolarum ratio uertitur qui a terrae semper adherent siue in sationalibus siue in consitiuis siue in pascuis siue in floreis agitentur. His etiam aggregantur multae species lanificii artesque mecanicae, quae in ligno ferro ere metallisque uariis consistunt, seruiles quoque obsecundationes et multiplices uictus adquirendi uitaeque sustentandae aut rem familiarem amplificandi formae, quae nec ad praesidendi pertinent auctoritatem et uniuersitati rei publicae usquequaque proficiunt.




61


Policrat. VI. 20: Haec autem tot sunt ut res publica non octipedes cancros sed et centipedes pedum numerositate transcendat, et quidem prae multitudine numerari non possunt, cum tamen non infinita sint per naturam, sed quia tam uariae figurae sunt ut nullus umquam officiorum scriptor in singulas species eorum specialia praecepta dederit.




62


Policrat. IV. 5: Frequens enim est ut subditi superiorum uitia imitentur, quia magistratui populus studet esse conformis, et unusquisque libenter appetit in quo alium cemit illustrem. (cfr.: Policrat. VI.29 et al.)




63


Policrat. VI. 25: Sunt autem plurima quae maiestatis infomiant crimen, ut si de morte principis tractetur aut magistratuum, aut arma quis contra patriam tulerit aut relicto principe de publico bello profugerit aut concitatum in seditionem aduersus rem publicam sollicitauerit populum, cuiusue opera doloue malo hostes populi reique publicae commeatu armis telis pecunia quaue alia re adiuuantur uel ex amicis hostes rei publicae fiunt, cuiusue dolo malo opera factum erit quo magis obsides pecunia dentur aduersus rem publicam, quo minus etiam gens extraneae regionis rei publicae obtemperet; fecerit item qui confessum in iudicio reum propter hoc in uincula coniectum emiserit; et in hunc modum plurima quae longum aut impossibile est enarrare.




64


        ,     (Marey A. From People to Community: A Description of the Social Order by Thomas Aquinas. Part 1: Populus, Respublica, Multitudo // Russian Sociological Review. Vol. 15 (2016). No. 4. P. 162175);       .




65


ST, III, q. 100 a. 5co.: Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, sicut praecepta legis humanae ordinant hominem ad communitatem humanam, ita praecepta legis divinae ordinant hominem ad quandam communitatem seu rempublicam hominum sub Deo. Ad hoc autem quod aliquis in aliqua communitate bene commoretur, duo requiruntur, quorum primum est ut bene se habeat ad eum qui praeest communitati; aliud autem est ut homo bene se habeat ad alios communitatis consocios et comparticipes.




66


ST, IIII, q. 187 a. 4co.; Contra impugnantes, pars 2 cap. 6co.




67


Super Sent., lib. 4d. 38 q. 2a. 4qc. 1ad 1; Contra Gentiles, lib. 3cap. 151 n. 3; ST, III, q. 61 a. 5arg. 4; ST, IIII, q. 32 a. 6co.; Quodlibet XI, q. 10 a. 2co.; etc.




68


Contra Gentiles, lib. 3cap. 144 n. 4; Contra Gentiles, lib. 3cap. 151 n. 3; Quodlibet XI, q. 10 a. 2co; etc.




69


Quodlibet VIII, q. 3co. Ponit enim haec opinio quod utrumque, scilicet et quod ex alimento generatur, et quod a parentibus trahitur, indifferenter et aequaliter forma humana perficitur, et utrumque indifferenter manet vel consumitur; manet quidem secundum speciem, consumitur autem et restauratur secundum materiam. Sicut in aliqua republica diversi homines numero ad communitatem pertinent, quibusdam morientibus, et aliis in locum eorum succedentibus; et sic non manet una respublica secundum materiam, quia sunt alii et alii homines; manet tamen una numero quantum ad speciem sive formam, propter ordinis unitatem in officiis distinctis: ita etiam in corpore humano manet caro et os unaquaeque partium eadem numero quantum ad speciem et formam quae consideratur in determinato situ et virtute et figura; non autem manet quantum ad materiam: quia illa materia carnis, in qua talis forma erat, prius consumpta est, et alia in locum eius successit; sicut patet de igne qui continuatur secundum eamdem formam et modum, per hoc quod consumptis quibusdam lignis alia supponuntur quae ignem sustinent. Et secundum hanc opinionem, de utroque praedictorum indifferenter, scilicet generato ex alimento et a parentibus tracto, tantum resurget, quantum est necessarium ad speciem et quantitatem debitam humani corporis. . : Super Sent., lib. 4d. 44 q. 1a. 2qc. 4co.




70


Super Sent., lib. 3d. 6q. 2a. 1ad 3; ST, I, q. 39 a. 3co.; Sententia Metaphysicae, lib. 5l. 8n. 3.etc.




71


ST, III, q. 105 a. 1s. c.; ST, IIII, q. 174 a. 6ad 2; Quodlibet II, q. 6a. 1co.; Quodlibet III, q. 5a. 2arg. 5; etc.




72


Super Sent., lib. 2d. 33 q. 1a. 2ad 5.




73


., : De regno, I. 2: Si vero iniquum regimen exerceatur per multos, democratia nuncupatur, id est potentatus populi, quando scilicet populus plebeiorum per potentiam multitudinis opprimit divites. Sic enim populus totus erit quasi unus tyrannus.




74


.: Super Sent., lib. 4d. 4; Super Sent., lib. 4d. 8; ST, III, q. 102 a. 6; ST, IIII, q. 87 a. 1co.; ST, IIII, q. 99 a. 1ad 2. etc.




75


ST, I, q. 31 a. 1ad 2: Ad secundum dicendum quod nomen collectivum duo importat, scilicet pluralitatem suppositorum, et unitatem quandam, scilicet ordinis alicuius, populus enim est multitudo hominum sub aliquo ordine comprehensorum. Quantum ergo ad primum, hoc nomen Trinitas convenit cum nominibus collectivis, sed quantum ad secundum differt, quia in divina Trinitate non solum est unitas ordinis, sed cum hoc est etiam unitas essentiae.     .  : Congar Y. Ecclesia et populus (fidelis) dans l ecclsiologie de S. Thomas // St. Thomas Aquinas: 12741974. Commemorative Studies / Ed. by Armando Maurer. Toronto, 1974. P. 159174.




76


De spiritualibus creaturis, a. 9ad 10. Ad decimum dicendum quod sicut fluvius Sequana non est hic fluvius propter hanc aquam fluentem, sed propter hanc originem et hunc alveum, unde semper dicitur idem fluvius, licet sit alia aqua defluens; ita est idem populus non propter identitatem animae aut hominum, sed propter eamdem habitationem, vel magis propter easdem leges et eumdem modum vivendi, ut Aristoteles dicit in III Politic.




77


Super Sent., lib. 4d. 20 q. 1a. 4qc. 1co.: Sed in Ecclesia tota est indeficientia meritorum praecipue propter meritum Christi; et ideo solus ille qui praeficitur Ecclesiae, potest indulgentiam elargiri. Sed cum Ecclesia sit congregatio fidelium; congregatio autem hominum sit duplex; scilicet oeconomica, ut illi qui sunt de una familia; et politica, sicut illi qui sunt de uno populo; Ecclesia similatur congregationi politicae, quia ipse populus Ecclesia dicitur. .          : Congar Y. Ecclesia et populus (fidelis) dans l ecclsiologie de S. Thomas.




78


. . 4 . 50.




79


.:  . . Patria  Respublica     XIV  // .    . II (3). 2018. . 55.




80


 . . Patria  Respublica     XIV  // .    . II (3). 2018. . 55.




81


DI-2.7: Ad hoc breviter respondetur quod respublica proprie vocatur perfecta communitas. Sed hoc ipsum est dubium quae sit perfecta communitas.




82


DI-2.7: Pro quo notandum, quod perfectum idem est quod totum. Dicitur enim imperfectum cui aliquid deest, et contrario perfectum, cui nihil deest. Est ergo perfecta respublica aut communitas, quae est per se totum, id est, quae non est alterius reipublicae pars, sed quae habet proprias leges, proprium consilium et proprios magistratus, quale est regnum Castellae et Aragoniae et principatus Venetorum et alii similes. Nec enim obstat quin sint plures principatus et respublicae perfectae sub uno principe.




83


.: Vitoria F. Relecciones Teologicas / Ed. Tefilo Urda?oz. Madrid, 1960;   .:  .,  . .     //  . 12 (3). 2013. . 5275.




84


DPC.5: Patet ergo fontem et originem civitatum rerumque publicarum non inventum esse hominum, neque inter artificiata numerandum, sed tanquam a natura profectum, quae ad mortalium tutelam et conservationem hanc rationem mortalibus suggessit. DPC.7: Constitutione ergo divina respublica hanc potestatem habet.




85


DPC.7: Causa vero materialis, in qua hujusmodi potestas resided iure naturali et divino, est ipsa respublica, cui de se competit gubernare seipsam et administrare, et omnes potestates suas in commune bonum dirigere.




86


DPC.8: Quia cum respublica potestatem habeat in reipublicae partes, haec autem potestas per ipsam multitudinem exerceri non potest (non enim commode posset leges condere atque edicta proponere, lites dirimere et transgressores punire), necesse ergo fuit ut potestatis administratio alicui aut aliquibus commendaretur, qui huiusmodi curam gererent, et nihil refert, uni an pluribus commendetur.




87


DPC.8: Videtur ergo quod regia potestas sit non a republica, sed ab ipso Deo, ut catholici doctores sentiunt. Quamvis enim a republica constituatur (creat namque respublica regem) non potestatem, sed propriam auctoritatem in regem transfert, nec sunt duae potestates, una regia, altera communitatis. DI-2.6: Princeps non est nisi ex electione reipublicae. Ergo gerit vicem et auctoritatem illius. Imo iam ubi sunt legitimi principes in republica, tota auctoritas residet penes principes




88


Rpublique, I.1.1: Rpublique un droit gouvernement de plusieurs mesnages & de ce qui leur est commun, avec puissance souveraine.




89


     ,    ,     , ,    :    ㅻ    ,      . ,        ,     ,         ,   ,     . ,      ,       . ,  ,      ,     .




90


Rpublique, I.1.4: Cest pourquoi les anciens appelaient Rpublique, une socit d hommes assembls, pour bien et heureusement vivre; laquelle dfinition toutefois a plus quil ne faut d une part, et moins d une autre: car les trois points principaux y manquent, cest ? savoir, la famille, la souverainet, et ce qui est commun en une Rpublique: ioint aussi que ce mot, heureusement, ainsi quils entendaient, nest point ncessaire: autrement la vertu naurait aucun prix, si le vent ne soufflait toujours en poupe.




91


    .     :  .           //  . 18 (4). 2019. . 130148.




92


Rpublique, I.2.1: Mesnage est un droit gouvernement de plusiers subject, sous l obeissance d un chef de famille, et de ce qui luy est propre.




93


.  :  .          . . 141143; .    .




94


Rpublique, I.2.1: Tout ainsi donc que la famille bien conduite est la vraye image de la Republique et la puissance domestique semble ? la puissance souveraine, aussi est le droit gouvernement de la maison le vray modelle du gouvernement de la Rpublique.




95


,  . .       ,        ( . . ,   . . 57).




96


Rpublique, I. 1. 2: Nous avons dit en premier lieu, droit gouvernement, pour la diffrence quil y a entre les Rpubliques et les troupes des voleurs et pirates, avec lesquels on ne doit avoir part, ni commerce, ni alliance: comme il a toujours t gard en toute Rpublique bien ordonne




97


Rpublique, I. 2. 5: Mais outre la souverainet, il faut quil y ait quelque chose de commun, et de public: comme le domaine public, le thresor public, lo pourpris de la cit, les rues, les murailles, les places, les temples, les marchs, les usages, les loix, les coustumes, la justice, les loyers, les peines, et autres choses semblables qui sont ou communes ou publiques ou l un et l autre ensemble: car ce nest pas Rpublique sil ny a rien de public. .  ,   De officiis (I. 17. 53) (. . 3 . 37).




98


           .       :  . .     :    // .   . 93 (2). 2019. . 85107,  : Buc P. L ambigu?t du livre. Prince, pouvoir et peuple dans les commentaires de la Bible au Moyen Age. Paris, 1994; Costa P. Iurisdictio. Semantica del potere politico nella pubblicistica medievale (11001433). Milano, 1969; Kamptz H. Potestas // Thesaurus Linguae Latinae. Vol. X. 2. Lipsiae, 1982. P. 300321; Magdelain A. Ius. Imperium. Auctoritas. Etudes du droit romain. Roma, 1990; M?nscher K. Auctoritas // Thesaurus Linguae Latinae. Vol. VII. Lipsiae, 1982.




99


Rpublique, I. 8. 1: Le fondement principal de toute Republique. La souverainet est la puissance absolu? et perpetuelle d une Republique que les Latins appellent majestatem <>, cest ? dire la plus grande puissance de commander.




100


Rpublique, I. 8. 2: Ces maximes ainsi poses comme les fondements de la souverainet, nous conclurons que le dictateur romain, ni l harmoste de Lacedemone, ni l esymnete de Salonique, ni celuy quon appelloit archus ? Malte, ni la balie ancienne de Florence, qui avoyent mesme charge, ni les regents des royaumes ni autre commissaire ou magistrat qui eust puissance absol?e ? certain temps pour disposer de la republique, nont point eu la souverainet, ores que les premiers dictateurs eussent toute puissance et en la meilleure forme que faire se pouvoit, que les anciens Latins disoyent optima lege




101


Rpublique, I. 8. 7: Je di que si le magistrat souverain et annuel seulement, ou bien ? quelque temps prefix et limit, vient a continuer la puissance quon luy a baille, il faut que ce soit de gr ? gr ou par force; si cest par force, cela sappelle tyrannie; et neantmoins le tyran est souverain, tout ainsi que la possession violente du predateur est vraye possession et naturelle, quoyquelle soit contre la loy; et ceux qui l avoyent auparavant en sont dessaisis.




102


Rpublique, II. 1: Puis que nous auons dit de la souuerainet: & des droits & marques d icelle, il faut voir en toute Republique, ceux qui tiennent la souuerainet, pour juger quel est l estat: comme si la souuerainet gist en un seul Prince, nous l appellerons Monarchie: si tout le peuple y a part, nous dirons que l estat est populaire: sil ny a que la moindre partie du peuple, nous jugerons que l estat est Aristocratique: & userons de ces mots pour euiter la confusion & obscurit qui prouient de la variet des gouverneurs bons ou mauvais, qui ont donn occasion a plusieurs de mettre plus de trois sortes de Republiques




103


   tat    .   :  . .,  .,  .     . ., 2002. . 75113,  . 8396      .           ,    tat       , , ,             .




104


Rpublique, II. 1: Ils ont aussi mis pour exemple l estat des Romains, quils disent auoir est mesl de l estat royal, populaire & aristocratique: & quainsi soit, dit Polybe, on void la puissance royale s consuls, l aristocratie au Senat, la democratie aux estats du peuple: Denys d Halicarnas, Ciceron, Contarin, & quelques autres ont suyui ceste opinion, qui na point d apparence <> & ny a doute quelconque, que l estat des Rommains, depuis quon donna la chasse aux rois, ne fust populaire, horsmis deux annees que les dix commissaires establis pour corriger les coustumes, changerent l estat populaire en aristocratie ou, pour dire plus proprement, en Oligarchie




105


   , ,   ,    ,   , ,          ,    .       ,   ,    ,        ;       ,   . .  , : Negro Pavn D. Historia de las formas del estado. Una introduccin. Madrid, 2010    .




106


Rpublique, II. 2: Car il y a bien difference de l estat, & du gouuernement: qui est une reigle de police qui na point est touchee de personne: car l estat peut estre en Monarchie, & neantmoins il sera gouuern populairement, si le Prince fait part des estats, magistrats, offices & loyers egalements ? tous sans auoir esgard ? la noblesse, ny aux richesses, ny ? la vertu. Il se peut faire aussi que la Monarchie sera gouuernee aristocratiquement, quand le Prince ne donne les estats & benefices quaux nobles, ou bien aux plus vertueux seulement, ou aux plus riches  ,     estat de Rpublique   status Rei publicae,   gouvernement     reigle de police    gubernatio  ratio imperandi.




107


   ,        ,      ,         is more than Consent, or Concord.    Consent  , ,  consensus iuris,     Concord   concordia. Leviathan, II. 17: This is more than Consent, or Concord; it is a reall Unitie of them all, in one and the same Person, made by Covenant of every man with every man, in such manner, as if every man should say to every man, I Authorise and give up my Right of Governing my selfe, to this Man, or to this Assembly of men, on this condition, that thou give up thy Right to him, and Authorise all his Actions in like manner. This done, the Multitude so united in one Person, is called a COMMON-WEALTH, in latine CIVITAS.




108


De cive, VI, Annotatio: Multitudo, quia vox collectiva est, significare intelligitur res plures, ut hominum multitudo idem sit quod multi homines. Vox eadem quia numeri est singularis, unam rem significat, nempe unam multitudinem. Ad neutro modo intelligitur multitudo habere unam voluntatem a natura datam, sed alius aliam. Neque ergo attribuenda illi est una actio, quaecunque ea sit. Itaque promittere, pacisci, jus acquirere, jus transferre, facere, habere, possidere, & similia, multitudo non potest, nisi sigillatim sive viritim, ut sint promissa, pacta, jura, actiones, tot quot sunt homines. Quapropter multitudo persona naturalis non est.




109


De cive, VI, Annotatio: Caeterum eadem multitudo, si viritim paciscantur, fore ut unius alicujus hominis voluntas, vel majoris partis ipsorum voluntates consentaneae, pro voluntate omnium habeantur, tunc persona una sit: voluntate enim praedita est, ideoque actiones facere potest voluntarias, quales sunt imperare, leges condere, jus acquirere & transferre & caetera; & populus saepius quam multitudo dicitur.




110


De cive, XII. 8: Populus est unum quid, unam habens voluntatem, & cui actio una attribui possit.




111


De cive, XII. 8: Populus in omni civitate regnat <> Multitudo vero cives sunt, hoc est subditi.




112


De cive, XII. 8: Et in Monarchia, subditi sunt multitudo, & quamquam paradoxum sit, rex est populus.




113


De cive, XII. 8: Cives contra civitatem, hoc est, multitudo contra populum Cfr.: Du contrat social, I. 6: Cette personne publique qui se forme ainsi par l union de toutes les autres prenait autrefois le nom de Cit, et prend maintenant celui de Rpublique ou de corps politique, lequel est appel par ses membres Etat quand il est passif, souverain quand il est actif, puissance en le comparant ? ses semblables. A l egard des associs ils prennent collectivement le nom de peuple, et sappelent en particulier citoyens comme participant ? l autorit souveraine, et sujets comme soumis aux lois de l Etat.




114


Leviathan, II. 17: This is more than Consent, or Concord; it is a reall Unitie of them all, in one and the same Person, made by Covenant of every man with every man, in such manner, as if every man should say to every man, I Authorise and give up my Right of Governing my selfe, to this Man, or to this Assembly of men, on this condition, that thou give up thy Right to him, and Authorise all his Actions in like manner. This done, the Multitude so united in one Person, is called a COMMON-WEALTH, in latine CIVITAS.




115


     c   .: Horton M. Introducing Covenant Theology. Grand Rapids, 2009;    Covenant        -     .: Gould P. Covenant and Republic: Historical Romance and the Politics of Puritanism. Cambridge, Massachusetts, 1996; Passerin d Entreves A. The Notion of the State. An Introduction to Political Theory. 2nd ed. Oxford, 1969; Skinner Q. From Humanism to Hobbes: Studies in Rhetoric and Politics. http://opac.hse.ru/absopac/index.php?url=/notices/index/324593/default (January 21, 2019); Smith A. The Cultural Foundations of Nations: Hierarchy, Covenant, and Republic. Oxford, 2008.




116


Leviathan, II. 17: This is the Generation of that great LEVIATHAN, or rather (to speake more reverently) of that Mortall God, to which wee owe under the Immortall God our peace and defence.




117


Leviathan, I. 14: Again one of the Contractors, may deliver the Thing contracted for on his part, and leave the other to perform his part at some determinate time after, and in the mean time be trusted; and then the Contract on his part, is called PACT, or COVENANT: Or both parts may contract now, to performe hereafter: in which cases he that is to performe in time to come, being trusted, his performance is called Keeping of Promise, or Faith




118


Leviathan, II. 17: And he that carryeth this Person, is called SOVERAIGNE, and said to have soveraigne power, and every one besides, his SUBIECT.




119


Leviathan, II. 17: The attaining to this Soveraigne Power is by two wayes. One, by Naturall force; as when a man maketh his children, to submit themselves, and their children to his government, as being able to destroy them if they refuse; or by Warre subdueth his enemies to his will, giving them their lives on that condition. The other, is when men agree amongst themselves, to submit to some Man, or Assembly of men, voluntarily, on confidence to be protected by him against all others. This later, may be called a Politicall Common-wealth, or Common-wealth by Institution; and the former, a Common-wealth by Acquisition.




120


., ,   :  . .   .     . ., 2011.




121


., :  . .  :    (       ) //  . . 8. ., 2009. . 217243.           ,   ?     .




122


   . . I.  . ., 1997. . 377 (  ).




123


Hansen M. H. Demos, Ecclesia and Dicasterion in Classical Athens // Greek, Roman and Byzantine Studies. Vol. 19 (1978). P. 129130.




124


Rhodes P. J. The Athenian Boule. Oxford, 1972. P. 6465.




125


Ibid. P. 65, footnote 1.




126


Moatti C. Res publica, forma rei publicae, and SPQR. P. 4048.




127


Mouritsen H. Plebs and Politics in the Late Roman Republic. Cambridge, 2004,  P. 1719, 2427; . : Millar F. The Roman Republic in Political Thought. Hanover; London, 2002. P. 15356.




128


. :  . .  :      //  :  . 2018. 4 (74). . 2341.




129


 . .,  . .,  . .     (  20012014 .). . XII. ., 2012. . 50 (  ).




130


.: Kassian A. S. Old Russian po?ibati futuere: further evidence for bestiality in Old Rus // Russian Linguistics. Vol. 43 (2019). P. 8384.




131


. . XII. . 5152.




132


 . .     .  .     . ., 2003. . 4462.




133


 . .         XIIXIII . //    :  :    (   -, 20  2010 .) ([Res Publica]. . 6). ., 2012. . 121135.




134


.   :  . .  :       //  . 2020. 4. . 5663.




135


.:  . .   // Slovene. International Journal of Slavic Studies. Vol. 7 (2018). 2. . 403408.




136


.  :  . .   :   //  :  . 2021. 3 (85). . 2444.




137


 . .   :            XIVXV . .  (). ., 2020, passim.




138


   .:  . .         XIIIXV .     . . . . . . , 2006. . 1920.




139


       ,    ( . .  . 2? ., ., . . ., 2018. . 522538),           .




140


  .:  . .   . ., 1963. . 245.




141


. . III. . 33, 222.




142


  .:  . .   . . 231234.




143


. . III. . 35, 225.




144


 . .    XIIXIV .   (       //       20042005. ., 2006. . 215.




145


  .:  . .   . . 247.




146


. . III. . 43, 236.




147


 . .    XIIXIV .  . . 215.




148


 . .  :      . . 5663.




149


 . .        XII . //    :    .  800-  / . . . . . ., 2005. . 20.




150


  .:  . .   . . 234.




151


.  :  . .          XIIXIII . ., 1978. . 102.




152


. . III. . 45, 240.




153


  .:  . .   . . 255.




154


. . III. . 50, 248.




155


  .:  . .   . . 258.




156


. . III. . 53, 252.




157


  .:  . .   . . 259.




158


. . III. . 59, 260. ?   .,    ,    .   .




159


  .:  . .   . . 261.




160


. . III. . 60, 262.




161


 . .    XIIXIV .  . . 215.




162


 . .  ,       //     . . . ., 2009. . 181198.




163


       6736  ,  ,  ,  1229 .  . . (.:  . .   . . 269).




164


. . III. . 67, 273.




165


   :  . .      . ., 1994. . 68;  . .     . . 7187.




166


 . .      //  .   80- . . . ., 2018. . 111.




167


 . .,  . .         //   . . 7 (17). ., 1999. . 42;  . .    2000 . // . . ???. . V, VIII.




168


 . .    XIIXIV .  . . 213214.




169


 . .     . . 6970.




170


 . .    XIVXV . . 1. .; ., 1948. . 253254;  . .        XII . . 2021.




171


  .:  . .   . . 269.




172


. . III. . 68.




173


  .:  . .   . . 269270.




174


. . III. . 70.




175


 .   . .:  . .   . . 68, 184186.




176


. . I. . 362. . : . . II. . 561.




177


 . .     XII . //     :  :  80-  . . . ., 2009. . 299.




178


 . .        XIIIXVII .   - . ., 1973. . 100, 108111.




179


 . .     XIVXVI . .; ., 1938. . 1518; [] . .   //     . . . . . . :  - /  . . . . ., 2003. . 2326.




180


 . .   . XIXV . ., 1996 (1? .: 1940). . 119, 122123.




181


 . .     XIVXVI . . 7476;  . .   . XIXV . . 145146.




182


. :  . . - :  - . ., 1987. . 124125.




183


  .:  . .  . . 191192.




184


. . II. . 537.




185


    1169 . (.:  . .   . . 181).




186


 . .       :      //     . . . . 2021. 1 (27). . 305331.  . .           . .   .




187


. . I. . 361; . III. . 32.




188


. . II. . 610.




189


 . .     XII . . 298299;  .          (XII   XIII .) //             / . . . . . ., 2012. . 4243.




190


. . II. . 709.




191


 . .   . XIXV . . 8689.




192


. :  . .  . 2? . ., 2003. . 84.




193


   (XIXIV .). . VII. ., 2004. . 463 (  ).




194


. . I. . 415.




195


. . XLI. . 123.




196


. . XXXVIII. . 160; T. I. . 415416, .




197


 . .     XIVXVI . . 50.




198


 . .     //   . . 18. ., 1987. . 7579, 81 ().




199


 . .  . . 8384.




200


. . ?. . 215216.




201


 . . 216.




202


 . .     ? ., 2011 (- . . 6). . 136.




203


. . III. . 80, 307.




204


. . III. . 81, 308.




205


 . . 8081, 307308.




206


 . .  . . 231241.




207


. . III. . 68, 275.




208


 . . 55, 254.




209


.  :  . .    . ., 1998. . 4750.




210


. . VII. . 453.




211


 . . 453.




212


. . I. . 378.




213


. . IV. ., 1991. . 71.




214


 . .     11581177 . //   . 1976 . ., 1976. . 3436;  . . -        //       /  . . .   . . . ., 1965. . 270271.




215


Philipp W. Die religi?se Begr?ndung der altrussichen Hauptstadt // Festschrift f?r Max Vasmer zum 70. Geburtstag am 28. Februar 1956 / Zusammengestellt von M. Woltner und H. Br?uer. Wiesbaden, 1956 (Ver?ffentlichungen der Abteilung f?r slavische Sprachen und Literaturen des Osteuropa-Instituts (Slavisches Seminar) an der Freien Universit?t Berlin. Bd. 9). S. 382. . :  . .  : . .  //    . . I ( ). ., 2000. . 225.




216


Zernack K. Die burgst?dtischen Volksversammlungen bei den Ost- und Westslaven. Studien zur verfassungsgeschichtlichen Bedeutung des Vece. Wiesbaden, 1967 (Giessener Abhandlungen zur Agrar- und Wirtschaftsforschung des europ?ischen Ostens. Bd. 33). S. 95.




217


 . .    XIIXIV .  . . 214215.




218


.    :  . .        //   . . 6 (16). ., 1997. . 812.




219


. . III. . 81, 308.




220


  .:  . .   . . 273.




221


. . III. . 88, 319.




222


 . .    XIIXIV .  . . 215.




223


 . .    :     // Sub specie aeternitatis:     60- . .  / . . . . , . . . ., 2021. . 394402.




224


Alberti Krantzii Wandalia. Francofurti, 1575. Lib. I. Cap. 2. P. 5; Lib. XIII. Cap. 15. P. 301; Alberti Krantzii Saxonia. Francofurti ad Moenum, 1580. Lib. XII. Cap. 16. P. 321.




225


 . .        XVIII . //  :  . 2019. 2. . 9798.




226


Kappeler A. Quis potest contra Deum et Magnam Neugardiam? Novgorod und sein Verh?ltnis zum Moskauer Zentrum im Lichte von Ausl?nderberichten des 16. und 17. Jahrhunderts // Die Geschichte Russlands im 16. und 17. Jahrhundert aus der Perspektive seiner Regionen / Hrsg. von A. Kappeler. Wiesbaden, 2004 (Forschungen zur osteurop?ischen Geschichte. Bd. 63). S. 167184.




227


Hansisches Urkundenbuch. Bd. V / Bearb. von K. Kunze. 752. S. 394 (  HUB); Tallinna Linnaarhiiv. F. 230, n. 1, S. BE 14-I, fol. 7 (  TLA).




228


HUB V. 788. S. 413414; TLA. F. 230, n. 1. s. BE 14-I, fol. 16; TLA. F. 230, n. 1, s. BD 1-I, fol. 40.




229


. . III. . 45, 238239.




230


 . . 365.




231


 . . 376, 390.




232


 . Res publica // Res publica:  :   / . .; . . . . . ., 2009 ([RES PUBLICA]. . 4). . 44 (.  . . 1967).




233


Moatti C. Res Publica, Forma Rei Publicae and SPQR. P. 40.




234


. . III. . 8081, 307308.




235


. . VI. ., 2000. . 312313.




236


 . .   : - . ., 2019. . 239.




237


. . I. . 67.




238


  .:  . .   . . 204205.




239


. . II. . 664665.




240


 . . 316317. .  :  . . Ii ?-. ?, 1992. . II. . 420421 (1? .: 1905).   .:  . .   . . 146.




241


Conan Doyle A. The Sign of the Four [ ]: URL: https://www.gutenberg.org/files/2097/2097-h/2097-h.htm ( : 12.01.2021).




242


  .:  . .   . . 199.




243


. . ??. . 607.




244


 . .     . . 108.




245


 . . 112119.




246


. . III. . 4950, 246.




247


  .:  . .   . . 86.




248


. . I. . 415416.




249


. . III. . 44, 238.




250


  .:  . .   . . 100101.




251


. . I. . 434.




252


 . .   . . 88.




253


 . .    XI   XVIII . ., 1969. . 192199;  . .    . . 7981 (  .   ,         .).




254


. . I. . 439440. . : [] . .      //     . . . . . . :  - /  . . . . ., 2003. . 7073.




255


. . I. . 421422.




256


.  :  . .    XI   XVIII . . 220223.




257


. . I. . 423.




258


 . .    . ., 2008. . 136163;  . .    XIIIXIV :   . ., 2016. . 5859, 6364.




259


. . III. . 8889, 320.




260


 . .    XIIXIV .  . . 215.




261


. . III. . 51, 249.   .:  . .   . . 255256. . : . . III. . 54, 253.




262


 . .  ,      . . 197.




263


     /  . . . . .; ., 1949. 26. . 46 (  ).




264


  .:  . .   . . 293.




265


. . III. . 390.




266


,       .




267


. . XVI. . 201202.




268


 . . 202.




269


. . III. . 360 (  .:  . .   . . 298).




270


 . .        XII    XV . ., 2009. . 328.        ( . .  . . 529)  ,       (,  ).




271


.:  . .       XVXVII . //  :  . 2015. 4 (62). . 1622.




272


 . .        XIIIXVII . . 126128; Vodoff V. Le culte de Znamenie ? Novgorod: Tradition et ralit historique // Oxford Slavonic Papers. New Series. Vol. XXVIII (1995). P. 67.




273


 . .    1170 .   . . . . . ., 2015.  2.   . . . 162.




274


 .




275


        ,  ,   XIII . ( . .              XIII . //  :  . 2013. 1 (51). . 4153).




276


 ., .      .   - . ., 1908. . XCIII.




277


       .:  . .        XIIIXVII . . 115119.




278


Vodoff V. Le culte de Znamenie ? Novgorod: Tradition et ralit historique. P. 7.




279


 . .       :      //  :  . 2019. 1 (75). . 6771;  .       :    de origine //  . 2019. . 80. 1. . 93111.




280


  .:  . .   XIIXV .  . ., 1991. . 187189.




281


. 77. . 130.




282


Cuvres de Ghillebert de Lannoy, voyageur, diplomate et moraliste, recueillies et publies par Ch. Potvin avec des notes gographiques et une carte par J.-C. Houzeau. Louvain, 1878. P. 33.




283


Chronik der Konstanzer Konzils 14141418 von Ulrich Richental / Eing. und hrsg. von Th. M. Buck. Ostfildern, 2011 (Konstanzer Geschichts- und Rechtsquellen). S. 199.




284


 .   :  2 . / . . . . . I: . . , . . . . .   . . ,  . . . . ., 2008. . 338339.




285


 . .  : , ,    XVXVII . , 2004. . 59.




286


. 333. . 318.




287


 . .       . ., 2014. . 342346 (   2002 .);  . .       //  :  . 2014. 2 (56). . 7582.




288


. 339. . 325.




289


 . .     // . . V. . 1.  . ., 2003. . 2333 (1? . 1946).




290


Grabm?ller H.-J. Die Pskover Chroniken. Untersuchungen zur russischen Regionalchronistik im 13.15. Jahrhundert. Wiesbaden, 1975 (Schriften zur Geistesgeschichte des ?stlichen Europa. Bd. 10). S. 125192.




291


 . . [Rec. ad:] H.-J. Grabm?ller. Die Pskover Chroniken. Untersuchungen zur russischen Regionalchronistik im 13.-15. Jahrhundert // Russia mediaevalis. T. III. M?nchen, 1977. S. 8392.




292


Ibid. S. 8788;  . .    : XIV   XVI . ., 2019. . 5684.




293


. . V. . 1. . 52, ; . V. . 2. M., 2000. . 140141. .:  . .    . . 130.




294


..         ,    66         1510 . ( . .  :     . ., 1969. . 9298).




295


Granberg J. Veche and the Chronicles of Medieval Rus: A Study of Functions and Terminology. G?teborg, 2004 (Dissertations from the Department of History, G?teborg University. 39). P. 151171.




296


 . .    . . 132136.




297


. . III. . 57.




298


 . .  . . 211212.




299


. . III. . 80, 307.




300


. .  , ,    ,          ,   .  ,         ,    ,     ,        . ,      (.    ,         ) ( . .     XIVXV . ., 2011. . 178179).




301


.:  . .  . . 104105; Granberg J. Veche and the Chronicles of Medieval Rus. P. 159, 161162.




302


. . V. . 2. . 52.




303


. . V. . 1. . 62.




304


 , .




305


. . V. . 2. . 150.




306


 . .  . . 105.




307


Granberg J. Veche and the Chronicles of Medieval Rus. P. 163.




308


  . . 2 / . . . . ., 1953. . 300.




309


Rowell S. C. Between Lithuania and Rus: Dovmont-Timofey of Pskov, his life and cult /// Oxford Slavonic Papers. New Series. 1992. Vol. 25. P. 36.




310


 . .   XIVXVII .:   . . I. ., 2007. . 407408.




311


 . .    (  ). ., 1985. . 189, 196.




312


 . . 190, 194, 196.




313


   / . , . . . .  //    . . VI. ., 1999. . 59.




314


 . .     :     : . ., 2001. . 64, 65.




315


   XIXVII . . 13. ., 1987. . 238239 (  ).




316


 XIXVII . . 14. ., 1988. . 65.




317


 . .     . . 64, 68.




318


. :  . . ,   . ., 2020 ( ; . 12). . 54.




319


 . .   . . 199.




320


. . III. . 391. ,        (   ),        ,     (.:  . .     . . 65).




321


. . V. . 1. . 58.




322


. 338. . 324.




323


 . .   .     . ., 1991. . 84.




324


Krom M. The City of Pskov in the Fifteenth and Early Sixteenth Centuries // Russian History. Vol. 41 (2014). No. 4. P. 451456.    .:  . .   :     ?        XV   XVI . //       .     . . . . 33.  63?  (2017 .). .; , 2018. . 6568.




325


 . .      :     -    // , :    . . 6: VI     . . .     . , 2122  2019 . ., 2019 (   : . 163. . 2:  : 102). . 8691. . :  . .     , () ?   //      .  X    913  2019 , ,  / . . . . . ., 2019. . 120122.




326


. . III. . 111; . I. . 56.




327


 . . ,              XI . ( . .      . ., 1908. . 109110 ( 72), 544).    . . .       ( ,  . . ),   10161018 . ( . .     ? . 154155, 217).




328


: .




329


. . III. . 189; . I. . 170171. . :  . .       ?           //  . . 7. ., 2007. . 3155.




330


. . III. . 190191; T. I. . 173.




331


.   :  . .  :   ,    .        6577 . // Rossica Antiqua. . 1. ., 2006. . 229259.




332


. . II. . 321322. . :  . . :   //  . . .  :     . ., 2008. . 110116;  . .          (XII   XIII .). . 32.




333


Civitas omnis Kiovie testis est, qui nobis dederunt conductum et equos usque ad primam custodiam Tartarorum, et in reversione recepit nos cum conductu Tartarorum et equis eorum (Giovanni di Pian di Carpine. Storia dei mongoli / Ed. E. Menest?. Spoleto, 1989 (Biblioteca del Centro per il collegamento degli studi medievali e umanistici nell Universit? di Perugia, 1), IX: 50. P. 332,  (  676).




334


Hoffmann J. B. Lateinische Syntax und Stilistik / Neubearb. von A. Szantyr. M?nchen, 1972 (Handbuch der Altertumswissenschaft. Abt. II, T. 2). 233. S. 436438.




335


.  :  . .    XIIIXIV . . 38.




336


 . .     -  ( XII    XIII .) // .  . . 1. ., 1924. . 327. .:  . .,  . .       (  ) //  . 1991. 4. . 5464;  . .        (XIIXIV .). ., 2001. . 6594.




337


  .  ,  .  . :   (.:  . .  . . 4041).




338


. . I. . 377378.




339


 . . :  . . 9297.




340


. : .




341


. . I. . 377.




342


 . . 378.




343


  .  .




344


. . I. . 378.




345


 . . 375.




346


 . .    XI   XVIII . . 158160.




347


 . . - . . 123.




348


. . XLI. . 103.        :   ,    ?.       ,     .




349


. . I. . 375376, .




350


 . .     -    XII   XIII  //     .        . . . ., 2007. . 601602.




351


 . .     11581177 . . 3436.




352


. . I. . 375.    . . :  . .     -    XII   XIII . . 602603.




353


 . .          (XII   XIII .). . 34.




354


.:  . .    XIIIXIV . . 3840.




355


. . XXXV. . 130.




356


Rohdewald S. Vom Polocker Venedig. Kollektives Handeln sozialer Gruppen einer Stadt zwischen Ost- und Mitteleuropa (Mittelalter, fr?he Neuzeit, 19. Jh. bis 1914). Stuttgart, 2005 (Quellen und Studien zur Geschichte des ?stlichen Europa). S. 4189.




357


. :  . .  . . 295 .




358


 . .     . . 2 //    . . 347. 1903. . . 275279.




359


 . .        //  . 1995. 5. . 110116. .                  : Rohdewald S. Vom Polocker Venedig. S. 2425.




360


Rohdewald S. Vom Polocker Venedig. S. 67.




361


.:  . Res publica. . 32.




362


Okenfuss M. J. The Rise and Fall of Latin Humanism in Early-Modern Russia: Pagan Authors, Ukrainians, and the Resiliency of Muscovy. Leiden et al., 1995. P. 50 ff., 161 ff.;  . .      XVIII . ., 1996; Weickhardt G. G. Early Russian Law and Byzantine Law // Russian History. 2005. Vol. 32. 1. P. 122;  . .       (16971700 .). ., 2019. . 2032, 4245.                 ,    . .:       XVI   XVIII :  . . . /. . . . , . . . ., 2019;     .  .            / . . . . . ., 2019. . 3950.




363


 . .   :          XVI . ., 1889;  . .      :          XVII . ., 1916.




364


 . .  . ., 1975. . 3245, 5458, 7497, 119127, 141159, 160187;  . .      : (      XIXV .). ., 2008.




365


 . .    :   //   .        /  . . . . ., 2006. . 554608;  .  .      / . . . ;  . . . . , 2012.




366


Kollmann N. Sh. Concepts of Society and Social Identity in Early Modern Russia // Religion and Culture in Early Modern Russia and Ukraine / Ed. by S. H. Baron, N. Sh. Kollmann. DeKalb, IL, 1997. P. 3451.          XVXVII .          . . : R?? H. Herren und Diener. Die soziale und politische Mentalit?t des russischen Adels, 9.17. Jahrhundert. K?ln et al., 1994; Bogatyrev S. The Sovereign and His Counsellors: Ritualised Consultations in Muscovite Political Culture, 1350-s  1570-s. Saarijarvi, 2000.




367


 . .  .         / . . . . ; . . . . . ., 2001. . : Steindorff L. Memoria in Altru?land: Untersuchungen zu den Formen christlicher Totensorge. Stuttgart, 1994; Kaiser D. H. Testamentary Charity in Early Modern Russia: Trends and Motivations // The Journal of Modern History. 2004. Vol. 76. P. 128.




368


 . .     XVIXVII . ., 1925;  . .     . .; ., 1958;  . .      XVII . ., 1974. . 194245;  . .  . . 1.  .  . ., 1994. . 219253 (.  .    ).




369


Keenan E. L. Muscovite Political Folkways // The Russian Review. 1986. Vol. 45. P. 115182; Rowland D. The Problem of Advice in Muscovite Tales about the Time of Troubles // Russian History. 1979. Vol. 6. 2. P. 259283; Weickhardt G. G. Political Thought in Seventeenth-Century Russia // Russian History. 1994. Vol. 21. 3. P. 316337.




370


         .   ,       ,   1789 .    . .        : Ostrowski D. The Fa?ade of Legitimacy: Exchange of Power and Authority in Early Modern Russia // Comparative Studies in Society and History. 2002. Vol. 44. 3. P. 534563.




371


             ,      ,     ,   ,    1700 . .: Poe M. T. A People Born to Slavery: Russia in Early Modern European Ethnography, 14761748. Ithaca, NY; London, 2000.




372


Poe M. What Did Russians Mean When They Called Themselves Slaves of the Tsar? // Slavic Review. 1998. Vol. 57. 3. P. 585608, .  P. 589590, 596598.       (Weickhardt G. G. Was There Private Property in Muscovite Russia? // Slavic Review. 1994. Vol. 53. 2. P. 531538; Frank J. Richard Pipes, Russian Conservatism and Its Critics // Between Religion and Rationality: Essays in Russian Literature and Culture. Princeton, 2010. P. 143156).        (Perrie M. The Muscovite Monarchy in the Sixteenth Century: National, Popular or Democratic? // Cahiers du Monde russe. 2005. Vol. 46. 1/2. P. 233241; Martin R. E. Political Folkways and Praying for the Dead in Muscovy: Reconsidering Edward Keenans Slight Against the Church // Cahiers du Monde russe. 2006. Vol. 48. 34. P. 283305).




373


Soldat C. The Limits of Muscovite Autocracy. The Relations between the Grand Prince and the Boyars in the Light of Iosif Volotskiis Prosvetitel // Cahiers du monde russe. Vol. 46 (2005). No. 1/2. P. 265276.




374


Kivelson V. Muscovite Citizenship: Rights without Freedom // The Journal of Modern History. 2002. Vol. 74. P. 465489.




375


Kivelson V. Cartographies of Tsardom: The Land and Its Meanings in Seventeenth-Century Russia. Ithaca; London, 2006. P. 2998.




376


Kleimola A. M. The Duty to Denounce in Muscovite Russia // Slavic Review. 1972. Vol. 31. 4. P. 759779; Hellie R. The Origins of Denunciation in Muscovy // Russian History. 1997. Vol. 24. 1/2. P. 1126.




377


   .:  . :      / . . . . ., 2016. . 8283.     . ., : Pettit Ph. On Peoples Terms: A Republican Theory and Model of Democracy. Cambridge, 2012; Pietrzyk-Reeves D. Tradycja republikanska, respublica, repulikanizm // Horyzonty Polityki. 2013. Vol. 4. 7. S. 4766.




378


Charchordin O., Ivanova-Veen L. Novgorod als res publica // Osteuropa. 2003. Bd. 53. 910. S. 13081333. . : Kharkhordin O. What Is the State? The Russian Concept of Gosudarstvo in the European Context // History and Theory. 2001. Vol. 40. P. 206240; Idem. Republicanism in Russia: Community Before and After Communism. Harvard, 2018;  . . .  . ., 2021. . 112126.




379


 . .    : XIV   XVI . . 1588.         .




380


 . .    :        XVI . // ,      : (     ): . .  . . . . ., 2010. . 581585.




381


 . .     XVI .:       // :   . 2005. . 283303;  .  .   XVXVI . ., 2018. . 209217.




382


 . .          XVII    XVIII  //  . . 6 (153). 2013. . 1853.




383


 . .  .     / . . . . . ., 2001. . 50, 216.




384


 . . 7172.      .:  . . 167170. . :  . .        (   ). ., 2004. . 200201.




385


 . .  . . 73.




386


 . .          //       (  ). . 60. ., 2009. . 103136.




387


 . .  //  . . 33. ., 2013. . 568570.




388


 . .  . . 8788.




389


 . . 7577, 213214.




390


 . . 159163, 230231.




391


 / . . . . , . . . ., 2001. . 32 (. 24), 43 (. 37), 45 (. 38)  .; .:  . . 9798 (. 19), 107108 (. 33), 108109 (. 35)  .




392


 . . 38 (. 29); .:  . . 102103 (. 24).




393


 . . 11 (. 5); .:  . . 91 (. 7).




394


 . . 7487.




395


  -    . .   . .                  . ., :  . .  . ., 2014. . 445500;  . .    . . 3536, 9698, 250263. ., :  . .,  . . -  . ., 1988.




396


Weickhardt G. G. Early Russian Law and Byzantine Law. P. 1415.




397


   ,            ,   ,                 XVIXVII .     ,  . .         . , . ,            (  ) :  . .      ? //  . 2020. 4. . 142150.




398


        ,     -    XVXVII . .  .




399


 . .  . . 210, 212, 414.




400


Charchordin O., Ivanova-Veen L. Novgorod als res publica. S. 1311;  . . .  . . 8889.           --     ob-iectum (    )        ,         .  ,   ,       :       ,         .           ( ). ,            ,    ,      1532 .            1570 .            .




401


.         XIV .:    (XIXIV .):  10 . /. . . . , . . . . 1. ., 1988. . 406412; . 5. ., 2002. . 566572.




402


          ,    .                 ,       .          ,   , ,  ,   (    ,       ).                       XVXVII .                     . .: Asmis E. The State as a Partnership: Ciceros Definition of Res Publica in His Work On the State // History of Political Thought. 2004. Vol. 25. 4. P. 569598; Kharkhordin O. Why Res Publica Is Not a State: The Stoic Grammar and Discursive Practices in Ciceros Conception // History of Political Thought. 2010. Vol. 31. 2. P. 221245. .            . . .




403


 . .      XVXVI .       /  . . . . ., 1980. . 4748.




404


. . 25. ., 2004. . 318. . :  . .  . . 265.




405


 . .    . . 4451.




406


       ,                      , ,        .       -       . .: Owen Th. C. Novgorod and Muscovy as Models of Russian Economic Development // Harvard Ukrainian Studies. Vol. 19 (1995). P. 497512.




407


        , - ,        . .:  . .    :  -    . ., 1996. . 144301.




408


 . .        XIXIII . ., 2009. . 2631.




409


 .     :    / . . .   . //    . 2004 :    . ., 2006. . 3163,  . 100135.




410


 . .  . . 43.




411


 . .  . , ,    XVXVII . , 2004. . 59.




412


 . .    . . 130136, 229240.




413


         ,        ,   : Mumenthaler R. Sp?tmittelalterliche St?dte West- und Osteuropas im Vergleich: Versuch einer verfassungsgeschichtlichen Typologie // Jahrb?cher f?r osteurop?ische Geschichte. 1998. Bd. 46 / 1. S. 3968,  S. 4849, 5759, 6566 (   ).              ,         .               ,              (     ). ., :  . .         //    . 1869. 12. . 217248  .




414


 . .  . . 265.




415


 . .    . . 133135.      -  .            .            ,       XII .:     ,     -  ,        ( .).




416


 . .  . . 310, 333335, 504520.




417


 .     . . 2425, 118119.




418


 . .   .  . ., 2018. . 8591.




419


 . .  . . 223. . .  ,     :     1650 .     ,          ( . . 226).




420


 . .  . 4? . ., 2009. . 255270.




421


 . .        XVII . ., 2012. . 143144, 182184, 191192, 214, 234235.   . .       .      (   )   ,       II.  ,     ,      ,    ,  ,    .                :    ,  ,     ,     ,          .        .  ,    ,     ( . . 145).        ,  ,    ,    .          1608 .  ,        ,       ,      ,  .




422


 . .  . . 197238,  . 215  .




423


 . . 234235.




424


 . .,  . .    XVII :  . , 2015. . 7, 16.




425


 . .   . . 389.




426


 .    i : i  i XVI  ?  XVII . ?, 2011. . 5861, 186187.




427


. :  I. i . i i i i. ?, 2015. . 163186.




428


       .:  . .,  . .   :    . ., 2008. . 3943.




429


 . .       ( XIV  . XVI .) //  ,      XIV    XIX .          .    .  . ., 2009. . 113;  . .          XVIXVII ? //  -. . 6. .; ., 2014. . 815.




430


 . .  . . 5657.




431


   . . .  .  .




432


. . 22. ., 2005. . 257.     ,      ( 1118 .),      XVI .  ,    ,     ,        :   ,     .         : ???????????????. .: ??????? ??? ?????? ??????? ???????? / Ioannis Zonarae epitome historiarum / Cum Caroli Ducangii suisque annotationibus ed. L. Dindorfius. Vol. 3. Lipsiae, 1870. P. 105 (Lib. XII. Cap. X);   / . .  //         (  ).  . 1. ., 1847. . 7475 ( );  . .  . . 182.




433


 . .  . ., 2008. . 107.




434


    (  ). . 9.  XV    XVI . ., 2006. . 350 (.   . . ).




435


 . . 346359.




436


 . .     // . . 9. . 546548 (  ). . :  . .    . ., 1996. . 207218 (   -   ,           . . );  . .  . . 210; Halperin Ch. Ivan the Terrible: Free to Reward and Free to Punish. Pittsburg, Pa, 2019. P. 2628.




437


    ,      . . 5. ., 1894. . 15.




438


       . . 1. ., 1851. . 153154.




439


. . 79 (   ). . 1. 5. . 147147 .; . 389 ( ). . 1. 591. . 232 ( IV   II . ,  1560 .).




440


     (  ). . 137. ., 1912. . 112113.




441


 . . 155.




442


 . . 160.




443


    XVIXVIII .     . ,              . ., : Grzeskowiak-Krwawicz A. Regina libertas: Wolnosc w polskiej mysli politycznej XVIII wieku. Gdansk, 2006; Pietrzyk-Reeves D. Lad Rzeczypospolitej: Polska mysl polityczna XVI wieku a klasyczna tradycja republikanska. Krakw, 2012; Owczarska M. Zalozenia i rozwj polskiej mysli republikanskiej w XVI wieku // Tendencje rozwojowe mysli politycznej i prawnej / Pod red. M. Maciejowskiego et al. Wroclaw, 2014. S. 389407.




444


. : Kriegseisen W. Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku. Warszawa, 1991; Choinska-Mika J. Sejmiki mazowieckie w dobie Wazw. Warszawa, 1998; Achremczyk S. Zycie sejmikowe Prus Krlewskich w latach 16471772. Olsztyn, 1999; Zakrzewski A. B. Sejmiki Wielkiego Ksiestwa Litewskiego XVIXVIII w. Ustrj i funkcjonowanie: sejmik trocki. Warszawa, 2000; Rachuba A. Wielkie Ksiestwo Litewskie w systemie parlamentarnym Rzeczypospolitej w latach 15691763. Warszawa, 2002; Mazur K. W strone integracji z Korona: Sejmiki Wolynia i Ukrainy w latach 15691648. Warszawa, 2006; Ambroziak T. Rzeczpospolita w litewskich instrukcjach sejmikowych w latach 15871648. Prba analizy terminologicznej // Czasopismo Prawno-Historyczne. T. 65 (2013). 2. S. 191214;  ? iⅻ. Ii   ?   13861648 .:  i  i  /  . . . ?, 2018;  . iii   ?   1648 :  i,  i , i . ?, 2018  .




445


 . .      16451646 . (  -      XVII ). , 1959. . 2425.




446


 . .          XVII    XVIII . . 2223.




447


 .         ? //     XV   XVIII . ., 2019. . 261262.




448


 . .       / . . . . ; . . . ; . . . . . ., 2015. . 835. . 1322.      XVIIXVIII .    ,     :  ,          IIV  (. .   , . . .   301, . 132).           ,          .




449


 . .      . . 24.




450


 . . 194, 216.




451


              ,           .       ,       ,         III       .      ,         . .:  . .      . . 152.




452


 . .      . . 216.




453


,        . .          .          .           via antiqua    ,         .        ,               (,  ,    ,  ,         ).                . ., :  .     / . . . . ;  . . . . . . 2. ., 2018. . 198255.




454


  .: Frost R. Oksfordzka historia unii polsko-litewskiej: Powstanie i rozwj 13851569 / Przel. T. Fiedorek. T. 1. Poznan, 2018. S. 209210.




455


. .  ,          ,    .     . .           . .:  . .    . . 211213, 268269.   . .  . :  . .     : . .     //    2013 . ., 2019. . 176214.




456


. . 137. . 188 (22  1605 .      ).




457


 . .          XVII    XVIII . . 3334.




458


              ,            .        ,       ,                 .       ,     -          . .: Evergates Th. The Feudal Imaginary of Georges Duby // Journal of Medieval and Early Modern Studies. Vol. 27 (1997). No. 3. P. 641660.




459


 . .     . . 12. ., 1961. . 247248;  . . -.  . ., 2017. . 212. .:  . . . .        ,     16721674 . // . . 39. ., 1985. . 359360;  . .          XVII    XVIII . . 3543 (  . .   . .         ).




460


 . . .:  18 . . 5. ., 1990. . 316317.




461


Lewitter L. R. Poland, the Ukraine and Russia in the 17th Century // The Slavonic and East European Review. Vol. 27 (1948). 68. P. 157171,  P. 158159.




462


 . .       . , 1998. . 144145 (     ,     . 145).




463


 . .,  . .,  . .   :     . ., 2011. . 183188, 222225.




464


          ,         ,        . ,                           .        .: Ingerflom C.-S. Le tsar, cest moi: L imposture permanente, d Ivan le Terrible ? Vladimir Poutine. Paris, 2015.




465


Perrie M. Substituted Tsareviches and Enemy Agents: The Case of Archimandrite Fedorit (16351636) // Russian History. Vol. 34 (2007). No. 1/4. P. 368, 370372.




466


Pamietniki Samuela i Boguslawa Maskiewiczw (wiek XVII) / Oprac., wstep, przypisy A. Sajkowski; red., slowo wstepne W. Czaplinski. Wroclaw, 1961. S. 146.




467


Majewski A.-A. Moskwa 16171618. Warszawa, 2011. S. 38.




468


. . 79. . 1. 8. . 6. (. . .    II . , 2  1567 .), 22 (. . .    II . , 5  1567 .), 40 . (. . .    II . , 15  1567 .).




469


  . . 3. ., 1836. 251. . :  .-.         / . . . .   . ., 2016. . 95, 427.




470


 . .    . . 330380;  . .      XVIXVII . ., 2009. . 1314, 95122, 378404. . : Berelowitch A. La hirarchie des gaux. La noblesse russe d Ancien Rgime (XVI


XVII


 si?cles). Paris, 2001;  .-.  . . 271321.




471


Bogatyrev S. Reinventing the Russian Monarchy in the 1550s: Ivan the Terrible, the Dynasty, and the Church // The Slavonic and East European Review. Vol. 85 (2007). No. 2. P. 271293.




472


 . .  . . 209217.




473


 . .  : (      ) //  ,    . . 2. ., 1909. . 651678; Rowland D. The Problem of Advice in Muscovite Tales about the Time of Troubles. P. 270271.




474


 . .     (18831902). ., 1903. . 88;  . .   . . 5153, 56, 5960.




475


 . .       :   ,     : . . . . ., 1997;  . .  . ., 2006.




476


 . .  . . 665675.




477


 .  :       / . . . . ., 2016.




478


Sassier Y. L utilisation d un concept romain aux temps carolingiens: La res publica aux IXe et Xe si?cles // Mdivales. 1988. No. 15. P. 1729; Malaspina E. Res publica nellOccidente romanobarbarico: nostalgia ed eclissi di un modello // Rivista di cultura classica e medioevale. 2012. No. 2. P. 317332.




479


 .    . . 12. .       : Evangelisti P. ? la place du bonheur: b?tir le bien commun et la prosprit de la res publica: La littrature de consilia de la couronne catalano-aragonaise // Revue Fran?aise d Histoire des Ides Politiques. 2010. No. 32. P. 339358;  :      / . . , . . ., 2018 (        . 53405        XVIIIXX .).




480


Witzenrath Ch. Rachat (rdemption), fortification et diplomatie dans la steppe  la place de l Empire de Moscou dans la traite des esclaves en Eurasie // Esclavages en Mditerrane. Espaces et dynamiques conomiques. Madrid, 2012. P. 181194.




481


Rowland D. Towards an Understanding of the Political Ideas in Ivan Timofeyevs Vremennik // The Slavonic and East European Review. Vol. 62 (1984). No. 3. P. 371399,  P. 381383, 389390; Lenhoff G. The Construction of Russian History in Stepennaja Kniga // Revue des tudes slaves. Vol. 76 (2005). No. 1. P. 3150,  P. 4045  .




482


Pereswetoff-Morath A. A Grin without a Cat. Vol. 12. Lund, 2002;  . .    :   : - . ., 2011. . 249255, 302310.




483


Gruber I. From Bethlehem to Beloozero: Biblical Languages and National-Religious Boundaries in Muscovy // Russian History. Vol. 41 (2014). No. 1. P. 822.




484


 . .     : (      XVI .). ., 1972. . 272, 284.    . .    . .     . .     .        -          , . . , ,   . . ,  . . .




485


 . .      . .; ., 2018. . 353355.




486


. . 14. ., 2000. . 76. . :  . .    XVIXVII . ., 2018. . 61.




487


 . . .  . . 98105.




488


 . .      XVI  XVII . ., 2005. . 655656.




489


Anderson M. S. English Views of Russia in the 17th Century // The Slavonic and East European Review. Vol. 33 (1954). No. 80. P. 140160,  P. 141142.




490


. . 27 ( XXVII.   ). . 1. 64. . 114. . :  . .      . XIIXVII . ., 1973. . 340341;  . .  . 2? . ., 2006. . 393394.




491


 . .   // . . 4. ., 1913. . 1314;  . .    //     . , 1992. . 191208.         ,        .   ,      ,  , ,  . .,          .           XIXXX .  ,     . .  : Perrie M. The Muscovite Monarchy in the Sixteenth Century. P. 233236.




492


 . .,  . .    //      . . 3: (XVII .). . 3. -, 1998. . 8589;  . .         // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica. 2015. . 261269.




493


 . .   // -   . XIXVII . ., 1996. . 379380.




494


 . .  :      . ., 2004. . 109.




495


Soldat C. The Limits of Muscovite Autocracy. P. 270272.




496


 . .    .  ,    : ( XV    XVI .). . ., 2004. . 142143.




497


   ,          .         (Goldfrank D. M. The Deep Origins of Tsar-Muchitel: A Nagging Problem of Muscovite Political Theory // Russian History. Vol. 32 (2005). No. 34. P. 341354;  . .  .       //  XXI. 2006. 4. . 6364; Halperin Ch. Ivan the Terrible. P. 70).       ,         -        15701580? . ( . .          //     -. . 12. ., 2006. . 3437).




498


. . 79. . 1. 13. . 42 . 65 ., 8993 (. 6689 ); . 389. . 1. 591. . 515529; 592. . 130144 .; Biblioteka ks. Czartoryskich w Krakowie. 1664. S. 201226; 307. S. 351361; 310. S. 6589; Archivio Apostolico Vaticano. Segr. di Stato. Polonia. 15. F. 156160.




499


. . 389. . 1. 591. . 546 . 575; . . 389. . 1. 592. . 163 . 200; Biblioteka Narodowa w Warszawie. 6604. K. 133; Biblioteka Krnicka PAN w Krniku. 982. S. 4454; GStA-PK. HBA 719. E5. F. 218; Archivum Romanum Societatis Iesu. Polonia. Opera nostrorum. 329 I. F. 223v; . . 79. . 1. 13. . 265 . 350.




500


. . 78 (    ). . 1. . 1. . 267.




501


 . . -          XVI   XVII . ., 1978. . 46119.




502


 . .      //  : , , .    IX   XX . /. . . . ., 1991. . 176182;  . .     //  :    .     :  / . . ; . . . . . , 2001. . 240258;  . . -      . ., 2005. . 115137; Hellie R. Did Russians Ever Hope for Non-Autocratic Rule? // Harvard Ukrainian Studies. Vol. 28 (2006). No. 1/4. P. 471482;  . .      XVII . ., 2021. . 299301, 340344.




503


 . .        XVII . . 259, .  . 276277, 453482 (    III . , 17  1610 .).




504


 . .  . ., 2007. . 235237, .  . 236.




505


 . .  . ., 2019. . 4950.




506


 . . 6768.




507


. . 14. ., 2000. . 69.




508


- . .  :  . ., 2004. . 315327.




509


   . . .   . .:  . .      XVII . . 253254 (. 149), 254256.




510


 . .        XVII . . 480 (, 17  1610 .).




511


,            . . 2. ., 1841. . 7677. 61 ( 1604 .). . :  . .      XVII . . 9192.




512


 . .        XVII . . 371 (, 20  1607 .).




513


 . . 374375 (20  1607 .).




514


 . .        XVII . . 382384 (, 24  1608 .).




515


 . .       / . . . . ., 2000. . 150.          .             (1667 .),            . .       . ,  :  . .          //            .   -  2930  2003 . ., 2005. . 1164,  . 1821.




516


. .    , ,    ,                -      ,   ( . .      XVIXVII . ., 1978. . 204211, .  . 210). . . ,    . . , ,                ( . .     . ., 2018. . 7374;  . .  . ., 2019. . 184193, .  . 193).




517


 . .      XVIXVII . . 141147.




518


 . .        XVI   XVII . //  :     .    . . .  (2425  2008 .).  , 2010. . 2431.




519


. . 210 ( ).   . . 9. 1640 . . 157. . 22, 23. . :  . .      . . 478.




520


 . .,  . .    XVII . . 522, 5168, 6988.




521


      10  1648 . //    XVIXVII . . 2:   / . . . . ., 2010. . 455.




522


 . .  : -      XVII . ., 2018. . 98.




523


 . .      :          XVII . ., 2006; Rowland D. B. Did Muscovite Ideology Place Limits on the Power of the Tsar (1540s  1660s) // Russian Review. Vol. 49 (1990). P. 125155.




524


Weickhardt G. G. Political Thought in Seventeenth-Century Russia. P. 321, 337. . : Idem. Kotoshikhin: An Evaluation and Interpretation // Russian History. 1990. Vol. 17 (1990). No. 2. P. 127154,  P. 135, 148149, 153154.




525


Wjcik Z. Russian Endeavors for the Polish Crown in the Seventeenth Century // Slavic Review. Vol. 41 (1982). P. 6768.       .:  . .  I,    //  . 2011. 1. . 115120.




526


 . . . .      // . . 34. ., 1979. . 286297.




527


 . .       (16551661 .). ., 2010. . 44.




528


 . .   . . 204206, 210212, 214215, 220221, 226227, 242249.




529


Wjcik Z. Polska i Rosja wobec wsplnego niebezpieczenstwa szwedzkiego w okresie wojny plnocnej 16551660. Warszawa, 1957. S. 27.




530


 . .   Pacta Conventa  III      //   . . 19. ., 2020. . 6681,  . 70, 72.




531


.          (. . , . . ).




532


 . .          XVII    XVIII . . 3536. . :        (. . , . . ).




533


 . .      XVXVI . . 119121.




534


        (  ). . 10. ., 1871. . 865. .:  . .          XVII    XVIII . . 24.




535


           ( ),     1725 . (. 3233)   1710 . (. 24). . :    XIXVII . . 17: (  ). ., 1991. . 217218.




536


   (  ). . 8. ., 1775. . 446.




537


 . . 408409.




538


Longworth Ph. Russian-Venetian Relations in the Reign of Tsar Aleksey Mikhailovich // The Slavonic and East European Review. Vol. 64 (1986). No. 3. P. 380400,  P. 388392; Di Salvo M. Italia, Russia e mondo slavo. Studi filologici e letterari / A cura di A. Alberti et al. Firenze University Press, 2011. P. 97116.




539


 . .        , 16481667 . ., 2019. . 138139.




540


 . .          XVII    XVIII . . 2526;  . . .  . . 9091.




541


 . .  XVII :         . .; ., 2011. . 84, 106110, 277280.




542


 . . 110.




543


Waugh D. C., Maier I. Muscovy and the European Information Revolution: Creating the Mechanisms for Obtaining Foreign News // Information and Europe: Mechanisms of Communication in Russia, 16001854 / Ed. S. Franklin, K. Bowers. Cambridge: Open Book Publishers, 2017. P. 77112,  P. 8085.




544


 . .    :      XVI  //   :        /  . . . . ., 2006. . 664731.




545


 .    i . . 308315, 328344.




546


 . .   . . 226.




547


 i 1658  / . . , .   i. ?, 2008. . 1112 (, 8 (18)  1658 .), 1422 (, 12 (22)  1659 .) (. . . ). . : ?- .    i i //  . . 3146.




548


 . .   . . 261.




549


 . . 375377.




550


     . . 1.      16131620 . /. .   . , 1998. . 223224.




551


 .    i . . 238240  .




552


 . .         . ., 1975. . 262;  . .   XVI   XVII . ., 1975. . 50;  . .       XIVXVI . // IN MEMORIAM:   . . . ., 1997. . 224225.




553


 . .   . . 90.




554


Boeck B. Imperial Boundaries. Cossack Communities and Empire-Building in the Age of Peter the Great. Cambridge, 2009.




555


       .: Davies B. The Road to Pereiaslav: Ukrainian and Muscovite Understanding of Protectorate, 16201654 // Cahiers du Monde russe. Vol. 50 (2009). No. 2/3. P. 465493,  P. 483, 486;  . .        , 16481667 . . 127130. .      .   . .          1665 .     ,    -,     ,   .           . .:  . .   . . 373374.




556


Urwanowicz J. Wojskowe sejmiki. Kolo w wojsku Rzeczypospolitej XVIXVIII wieku. Bialystok, 1996.




557


 .  ii. i  ii?   i  ?i XVI   XVIII i. ?, 2012. . 418419.




558


 . .          XVIXVII . //  . 1970. 8. . 4256.




559


 . .   . . 6883.




560


i .  i:   ii  i ?i. ?, 2005. . 268301;  .  ii? ?. 3- .,   . ?, 2006. . 314319, 356359; ?? .  ii. . 397426,  . 404409, 424426;  .    i . . 147155, 171174, 184220, 253274, 366369;  . i  .  ?  i XVIIXVIII . ?, 2014. . 102111, 130147.             . . ,            . ,          ,       ,             . .: Kivelson V. Muscovite Citizenship. P. 486; .: Khodarkovsky M. The Stepan Razin Uprising: Was It a Peasant War? // Jahrb?cher f?r Geschichte Osteuropas. Neue Folge. 1994. Bd. 42. H. 1. P. 67, 1113; Berelowitch A. Stenka Razins Rebellion: The Eyewitness and Their Blind Spot // From Mutual Observation to Propaganda War. Bielefeld, 2014. P. 93124,  P. 103105, 108109, 112116;  . .  :   XXI . ., 2017. . 6466.




561


Bickford OBrien C. Russia and Eastern Europe. The Views of A. L. Ordin-Na?cokin // Jahrb?cher f?r Geschichte Osteuropas. Neue Folge. Bd. 17 (1969). H. 3. P. 371. , ,                .        -       .       ,                      .          ,  ,       ,  . .:  . .   . . 325328, 388389.




562


.  . .   . .   . .




563


Maliszewski K. Obraz Rosji i Rosjan w kulturze polskiej doby pznego baroku // Miedzy Zachodem a Wschodem. Studia z dziejw Rzeczypospolitej w epoce nowozytnej / Pod red. J. Staszewskiego, K. Mikulskiego, J. Dumanowskiego. Torun, 2002. S. 143152; Niewiara A. Moskwicin-Moskal-Rosjanin w dokumentach prywatnych. Portret. Ldz, 2006; Krzywy R. Wstep // Gluchowski J. Wtargnienie w Moskiewski kraj Mikolaja Radziwilla w roku 1568. Warszawa, 2017. S. 1728.           XVIXVII .   : Zawadzki K. Prasa ulotna za Zygmunta III. Warszaawa, 1997; Pfeiffer B. Caelum et regnum: Studia nad symbolika panstwa i wladcy w polskiej literaturze i sztuce XVI i XVII stulecia. Zielona Gra, 2002; Kakolewski I. Melancholia wladzy: Problem tyranii w europejskiej kulturze politycznej XVI stulecia. Warszawa, 2007.           .  . , . , .-.   .-.   : Hld carw Szujskich / Pod red. J. A. Chroscickiego, M. Nagielskiego. Warszwa, 2014.        : Franczak G. Moskwa  polskie Indie Zachodnie. O pewnym mirazu kolonialnym z poczatku XVII wieku // Nel mondo degli Slavi. Incontri e dialoghi tra cultue. Studi in onore di Giovanna Brogi Bercoff / A cura di M. Di Salvo, G. Moracci, G. Siedina. Firenze, 2008. S. 163171; Grala H. Rzeczpospolita Szlachecka  twr kolonialny? // Perspektywy kolonializmu w Polsce, Polska w perspektywie kolonialnej / Red. J. Kieniewicz. Warszawa, 2016. S. 275299.




564


 i  iy 1566 . // i  iy: . . 3. .  / . . .  i i. i, 2010. . 482 (. 7).    1529 .  1588 .        . .:  . . 436 (. 2, 4), 555556 (. 6, 7). . :  . .              (15691586):      . . 1. ., 1901. . 533554.        ,         1569 .,    XVIII .           1566 . .:  . ?  i -?  (XVIXVIII .). ?, 2019. . 7991.




565


Akta unii Polski z Litwa 13851791 / Wyd. S. Kutrzeba, W. Semkowicz. Krakw, 1932. S. 346, 361, 370; .: ii  i XIVXVI .: i ii i  y i: iy i / . . .  i i. i, 2015. . 278, 299, 314.




566


Janu?kevic A. Unia Lubelska a wojna Inflancka: wzajemna wsplzaleznosc na tle polityki wewnetrznej Litwy // Unia Lubelska z 1569 roku: Z tradycji unifikacyjnych I Rzeczypospolitej / Pod red. T. Kempy, K. Mikulskiego. Torun, 2011. S. 4554.




567


Kakolewski I. Melancholia wladzy. S. 252285.




568


y . . ii  i XIVXVI .:  ii. iy i. i, 2018. . 179191, .  . 181.




569


 . . 102.




570


Hodana T. Miedzy krlem a carem. Moskwa w oczach prawoslawnych Rusinw  obywateli Rzeczypospolitej (na podstawie pismiennictwa konca XVI  polowy XVII stulecia. Krakw, 2008. S. 1962.




571


Luber S. Die Herkunft von Zaporoger Kosaken des 17. Jahrhunderts nach Personennamen. Wiesbaden, 1983;  . .     XVII .:    . ., 1900;  . . i  -i ii ii  (16171618 .). i , 2010.




572


  ..     ,     // :     . ., 2020. . 15. . 187214.




573


Wisner H. Wielkie Ksiestwo Litewskie a Moskwa. Okres Smuty // Napis. 2006. Ser. 12. S. 99108; Bukowski J. Magnateria Rzeczypospolitej wobec dymitriad i wojen interwencyjnych z Rosja // Scripta minora / Red. B. Lapis. T. 4. Poznan, 2006. S. 199313.




574


   ., : Halecki O. Przylaczenie Podlasia, Wolynia i Kijowszczyzny do Korony w roku 1569. Krakw, 1915; Ferenc M. Mikolaj Radziwill Rudy (ok. 15151584): Dzialalnosc polityczna i wojskowa. Krakw, 2008. S. 287397; i  . Ii i ?  ii  i, 15051795. , ? , i,  / . . . i. ?, 2011. . 5580; ii . yi i  iy  ii  1569 :        i. i, 2017. .   ,          :  ii i ii y ii  i  y y    :  i. . i (i, 1517 i 2009 .) / . . . . , . . i. i, 2010; Unia Lubelska z 1569 roku: Z tradycji unifikacyjnych I Rzeczypospolitej / Red. T. Kempa, K. Mikulski. Torun, 2011.




575


 .   .  //    . . 2. . 1:     / . . . , . . . ., 2002. . 584588;  . .,  . .,  . .,  . .    :  ,    //  . 2018. 2. . 111112;  . .   ?        //  . 2018. 5. . 916.




576


      13861569 .: Frost R. Ograniczenia wladzy dynastycznej. Rzeczpospolita polsko-litewska, Szwecja a problem monarchii zlozonej w epoce Wazw (15621668) //  ii i ii y ii  i  y y    :  i. . i (i, 1517 i 2009 .) / . . . . , . . i. i, 2010. S. 155173; Idem. Oksfordzka historia unii polsko-litewskiej. T. 1. S. 31108.




577


         .:  . .  :          XVXVIII . ., 2007.      ad hoc . :  . .  ad hoc   :      XVI   XVII  // Theatrum Humanae Vitae. i?   i . ?, 2012. . 207216.




578


Pelenski J. Inkorporacja ziem dawnej Rusi do Korony w 1569 roku. Ideologia i korzysci: prba nowego spojrzenia // Przeglad Historyczny. 1974. N. 65. Zesz. 2. S. 248262;  . . ?   i XIV    XVII . ( i  ?). 2- .,  i . ?, 2008. . :  .  i i   1654 . ?, 2005. . 3643.




579


 . i i     i   (15691648 .) // ? i . 2019. 2. . 445.




580


Mazur K. W strone integracji z Korona. Sejmiki Wolynia i Ukrainy w latach 15691648. Warszawa, 2006. S. 226255;  .        15871648 . . . . . ., 2018. . 130163.




581


,          . .: . 9:3; . 13:30; 25:26; . 4:36.




582


   ,                 .        ( )        ,             ,    . ,      .          .    ,  ,             . .: Orzel J. Historia  tradycja  mit w pamieci kulturowej szlachty Rzeczypospolitej XVIXVII wieku. Warszawa, 2016. S. 25122.




583


Litwin H. Kijowszczyzna, Wolyn i Braclawszczyzna w 1569 roku. Miedzy unia a inkorporacja //  ii S. 200203; Chorazyczewski W., Degen R. Przylaczenie czy przywrcenie? (Na marginesie aktw inkorporacyjnych Podlasia, Wolynia i Kijowszczyzny z 1569 roku) // i  iy: i. i, : . . .:  2 . . 1 / . . . . i, 2017. S. 201208.




584


 . .      .     XVI .    . ., 2013. . 129136.




585


 . .         / . .  //      . ., 1996. . 334;  .       XVI . ., 2003;  .  . .  / . .  //     XVXVII . ., 2006. . 253259.




586


Okenfuss M.-J. The Rise and Fall of Latin Humanism in Early-Modern Russia: Pagan Authors, Ukrainians, and the Resiliency of Muscovy. Leiden et al., 1995; Berelowitch An. De modis demonstrandi in septidecimi s?culi Moschovia // Von Moskau nach St. Petersburg. Das russische Reich im 17. Jahrhundert / Hrsg. von H.-J. Torke. Wiesbaden, 2000. P. 846;  . .        . ., 2002. . 73115; Hennings J. Russia and Courtly Europe: Ritual and the Culture of Diplomacy, 16481725. Cambridge, 2016.




587


. . 123 (   ). . 1. . 8. . 2929 . (     1533   1534 .).




588


 . .   :    .  XV   XVI . ., 2001. . 192.




589


 . .     : (      XVI .). ., 1972. . 402404;  . .      . ., 1985. . 137138, 157158;  . .  -   XV . (     ) // ,      : (     ): . .  . . . . ., 2010. . 426427.




590


 . .   -    XVI . . - . . ., 1964. . 338;  . .,  . .         XVI   XVII . //   . 1992. . 2. . 93121,  . 98.




591


 . .      . . 385388, 868871.




592


 . .      XVII .: (-  ). ., 1959. . 2324.




593


 .  ,  ?           // Studia Slavica et Balcanica Petropolitana (  SSBP). 2013. 2. . 180197.




594


   .:  . .    XVXVII :  . , 2011 ( ).




595


. . 79. . 1. 1573 . 1. . 7. 10, 19 . 21 .;  .  . II. 17. . 193 . 198, 209 . 212 .;  . . 235.  3. 21. . 1215 ., 22 . 25.




596


Straszewicz M. Testament Anny z Korsakw Rahoziny z 1563 roku. Przyczynek do dziejw jencw polockich // Przeglad historyczny. T. 96 (2005). Zesz. 3. S. 449458.       : Urzednicy Wielkiego Ksiestwa Litewskiego. Spisy. T. V. Ziemia Polocka i wojewdztwo Polockie XIVXVIII wiek / Pod red. H. Lulewicza. S. 146. 438; S. 164. 551; S. 167. 563; S. 180. 657; S. 193. 724.




597


       .:  . . i i i  i i y i    15651587 . // Unus pro omnibus: i y ii i  iy XVXVIII . /. . . i; . . . I. . i, 2014. . 293294.




598


Grala H. Wokl dziela i osoby Alberta Schlichtinga. (Przyczynek do dziejw propagandy antymoskiewskiej w drugiej polowie XVI w.) // Studia Zrdloznawcze. 2000. T. 38 (2000). S. 3552;  . .      //  :    . . XVIII. ., 2015. . 74217.




599


            .       (,            ),                 (        II    ).




600


Backus O. P. Motives of West Russian Nobles in Deserting Lithuania for Moscow 13771514. Lawrence, KS, 1957.




601


Frost R. Oksfordzka historia unii polsko-litewskiej. T. 1. S. 258284, 629658.




602


Wisner H. Rzeczpospolita Wazw. III. Slawne Panstwo, Wielkie Ksiestwo Litewski. Warszawa, 2008. S. 12, 18.




603


Zakrzewski A. B. Paradoksy unfikacji i ustroju Wielkiego Ksiestwa Litewskiego i Korony XVIXVIII w. // Czasopismo prawno-historyczne. 1999. T. 51. Z. 12. S. 221.




604


Gudziak B. A. Crisis and Reform. The Kyivan Metropolitanate, the Patriarchate of Constantinople, and the Genesis of the Union of Brest. Cambridge, Mass., 2001; Liedke M. Od prawoslawia do katolicyzmu: Ruscy mozni i szlachta Wielkiego Ksiestwa Litewskiego wobec wyznan reformacyjnych. Bialystok, 2004; Kempa T. Wobec kontrreformacji. Protestanci i prawoslawni w obronie swobd wyznaniowych w Rzeczypospolitej w koncu XVI i w pierwszej polowie XVII wieku. Torun, 2007  .




605


. . 13. ., 2000. . 531.




606


 . .    . ., 1963. . 283;  . .  . 4? . ., 2009. . 7879.




607


   ,           ,    . .   . . ,      . .  2011 . .:  . .       XVI . ., 2005;  . .        //    . . . . 2017. 6. . 2433.




608


          . .  ,             .      ,  ,             (Kiaupiene J. Mes, Lietuva. Lietuvos Didziosios Kunigaik?tystes bajorija XVI a.: (vie?asis ir privatus gyvenimas). Vilnius, 2003;  .          -   XVXVI  // ,       . 586591).                        (Niendorf M. Wielkie Ksiestwo Litewskie. Studia nad ksztaltowaniem sie narodu u progu epoki nowozytnej (15691795) / Przekl. M. Grzywacz. Poznan, 2011. S. 4970;  .            :  versus  //  ii . 149154).




609


i .  i:   ii  i ?i. ?, 2005. . 192229;  .  ii: i  ii?     ?i XVI   XVIII i. ?, 2012. . 943;  .    i : i  i XVI  ?  XVII . ?, 2011. . 111146. . :  . .   :    .       XVI   XVIII . ., 1999. . 74105;     :   () / . . . . . ., 2017. . 93105 (   . , . . , . . , . . , . , . . ).




610


Zakrzewski A. B. Wielkie Ksiestwo Litewskie miedzy Wschodem a Zachodem. Aspekt polityczny i prawno-ustrojowy // Miedzy Zachodem a Wschodem. S. 2336.




611


 . .      . . 266275.




612


 . .     . . .    // Swiat pogranicza. Warszawa, 2003. . 117120;  .          1562  1564 .    // Ad fontem /  .     .-.    . ., 2005. . 318325; - . .        XVI    XVII .       // SSBP. 2012. 2 (12). . 26.




613


 . .  . ., 1992. . 360361;  . . -  15621566 .  :      //  . 2017. 1. . 331.




614


           .:  . .    :     -   XV    XVI . 2? ., . . ., 2010. . 264287.




615


  . ,  . 204.




616


Polak W. O Kreml i Smolenszczyzne. Polityka Rzeczypospolitej wobec Moskwy w latach 16071612. Torun, 1995. S. 211;  . . -      . . 245247, 253266.




617


 .: Jaworska M. Moskiewski dwr krlewicza Wladyslawa w latach 16171618 // Kronika Zamkowa. 2015. Rocz. 2 (68). S. 3158.


