 . . .  .  XIV    XX
 


         ,   .    ,               .         ,       ,          .     ,     ,  .





 

 . . .  .  XIV    XX



 ,  , 2014

  ,  , 2014







       ,   ,    ,            .  .        ,        ,   ,    ,  , ,    ,      ,         .         .   ,    39       ,  31     ,     .  ,        ,         ,        .  ,         ,  ,      ,  .

 ,            ,     .     ,                 ,   , ,       .        ,     , ,   ,   . ,        ,       ,   ,   ,        .

,     ,      .



 .. 


  ,         


    ,        .

   II ,    ,  ,  21  1759.









                  , , ,     ,        .          , ,     ,  ,    .     the malady of Princes   ,    [1 -   (Erasmus Roterodamus),  (14691536) , , , ,   . .],       . ,    .    ,       ;                 . ,    ,        ,        , ,    ;            , ,   .     ,     ,        ;          . ,              ,         ,       . ,          ,  ,         1000      1400  ..,       1400  1950 ,     1950   .          ,  ,    ,   ,   ,     ,  .                 ,    modus operandi[2 -   (.).].

          ,   .         , , ,     ,    . ,       ,     ()         .        ,               .         .

           ,              .           [3 -        16421651. .]           [4 -  1944    1945. .].

  ,   :








 ,      ,   .           ,          .




 1.   ( )


     ,      ,      .  , ,     ,   , ,         .  ,     balistariae  petrariae,                .  , , balista ()  catapulta ()         .

      ,  ,     ,  ,       XII   trebuchet[5 - ,  ,   . .]  ,  [6 -   ().  ( )  V.  ..    VVI.  ( ).      ,        -       ( ). .].  ,  ,    .     ,   ,   arbalasta  .   ,  ,        (),   III  IV  ..[7 - ,  ,      V.  .. , ,      II ( IV) .  ..      ,            (IIIV.). .]     -      . ,      ,        .  ,   ,         ,     ,     ,   ,        .       .

           ,   -,     .   ,  ,  -,  ,    ,    .








  , ,   ,    ,         ,   -,    ,   1190   I        ().   (mate), ,   Donner eschec et mat        (       ).      1191 ,           .

    ,   I    .       .      [1 -   ,   .]   ,     20  1304 :   ,   :      -    ,   ,   ,         ,       ,             .

  ,            ,       .

     ,  balistariae  petrariae. ,     ,   :   ,  (tenebra),  (testudo),  (musculus), , ,   ,  ,      .

         ,     ,      .

         1000   ..

  :        ,              [2 - 2 ., 26: 15.];

            [3 - , 28: 8, 9.]

      .           ,        .

              (),               .

   [4 - . I. ..   .]    [5 -   , . III.  ..]       .       ,        .  [6 - (a)    (Naukratios), , IIIII.  ..(b) , . 250  ..(c)    (? . 125 ..).   .     .(d)  . . . 9021  ..(e) ,  ,   , ,  490  507   562 ..(f) , ,     , . 200  . 120  ..(g)  ,      (          ), . . 37 ..,  . 101 ..],    ,   ,           . [7 - ,     2-  I.  ..]   [8 -   (. 330  . 400).],  ,        ,  ,       .  [9 - . 6.] ,       400   ..,   ,        .   , ,   I () (430367  ..),  [10 -  , . 430  .., . 367  ..]  405   ..,      397   ..,              .       II [11 - 382336  ..,    359336  ..]    III [12 - .356,  .]     ,      .

     :     ,        .   ,             ,        .   ,        .       -   ,        ,    ,  ,    ,     . ,  ,        ,       .         ,      ,       .

   .     ,     ,    ,      .       ,    :   ,  ,     ,   ,        .

   :      ,          . ,        ,    .

    ,     ,    ,           .

    ,   ,   ,     ,    ,   .     50  ( 23)   500  ( 457).

       ,      ,        ,      .     , ,   ,          . , ,   ,       .        , ,      .

         ,   , ,               .              .             .

    ,     ,    .            .       200  (90)  300  (135)    600  (500).      ,   , ,        .        50  (15)    10.      . ,  ,     . ,         (     ),  .            ,     ,   .   ,       .

,      600,     ,     1376 .   24 ,    IX  1279   ,   ,      . ,       1291 ,    .    ,                14281429 ,  26 .    ,   XIII ,  ,     ,  50 .

               (Guillet)[13 -  , 16251705.]   .  :  1480         ,         .          ,     .      ,  ,   ,   ,       ,   .

,     ,   ,      ,   (  )      . ,          1521     () .      , ,     ,  ,      ,  ,      .    , , ,      ,   ,       .

  ,   .    ,      ,    ,   .      ,    .              ,     .        ( ).     ,   ,     .

,    ,     ,      ,      .    .    quarrels,   (    ),      .     ,    ,       .           .        56  (2,22,7)    500  (460).

      ,     carro-balistae  - (  ).       .   [8 -           IV   V.,  -     4  (118 ).],      ,      ,  -,   11  .  ,      55 -  10   , ,       .

     ,   .     ,      ,    .        ,        .     ,    .        .   - ,      .      ,    ,     ,     .        ,       . ,       ,   .           [14 - . 6 ().]  ,       537   ,   ( 536540),    ,   ,      .    13-     885886        .

       arbalaster,  .        ,               .  ,         .    ,    ,       ,    ,     (      ..).  1965              ()      .          ,  .      .

      ,   390410  ..,      .  ,     ,        ,      .  ,    ,      IV ,     -, ,    [15 -  .      . , 1887.],     .        [16 -   , . 1083, . . 1148.   15 .],    I.    ,               ,   . ,          , ,       (      ),     .   X    .   947       [17 -    () IV (. 920  921,   936954).],         .  985   [18 -     (. 941, 954986).]      .          ,  ,      .    ,                  .    ,  II  () (. . 10561060,    1087.,    )       ,     .             ,   III  1193        .           ,         . I                ,       .          ,    III.      .  I                 . [19 -  ,    (Jervaulx),   1437.      588  1198.]    : ,   ,     , .      ,      .    ,    . I    .   [20 -   ,  .  . . . 1170, . 1230.] :     ,    ,  .

  III       ,  ,    ,    III          -    ,   -   .   -   , ,        ,    .       ; 6         1346 .  -   ()   ,      .    ,    ,    .        ,        ,        .    , ,     ,    ,      ,     .           1200   1470 ,          1300 . ,      ,    ,    .        corps dlite       .        ,       ,         .      ,   1522  1525       ,             .   XV         ,     350,    60.         ,    :    ,  ,   ,      .

,    ,       .     ,                .      ,         ,    .    -        .      .       ,    ,   ,       .          24,5[21 - ,  66 ..],    [22 - . 7.],     120  (36,5).   ,    ,           .   () [23 -    (16831744).   - ().   .     ()  ,     .  1710.      .  14 .]         ,       1710 , ,       71   30,5,   ,  1,5      18,       ,     16,3  .

   ,  .      .             .       ,  ,    ,  ,     .

,   ໠      ,     .        ,      ,   ,  .     ,      軠 .

     .           .    chats-ch?teaux ( ).     , ,                ,    .

       .  [24 - . 4.]         27  55[25 -  90  180  (27,455).].     ,     ,      .     .             .       ,       .         .

  ,       .

          .       .     ,    ,  ,        ( ) .      ,  ( ),  ,    ,    ,    .     V    .               413  304   .. .          ,    673. .. (    ,       )         ,   .       ,    ,   ,   .             (). ,   XII         . ,      ,  ,          ,           ,       ,    .           .  ,    ,     ,  ,     ,      ,   1756      XV.  , ,     .      ,     ,     .   ,        , ,    ,  ,     ,        .       [9 - ..   12021204.,    -           ,   ,      ,     ( ,        ,      ,      IV.    ).             ,              V. .].      ,    [26 -   . . 1224.        IV . . 1317.],    ,     .  ,     ,     [27 -  XIII.       .         .],    .   ,   ,   ,       .    ,        -    .      IX [28 -   IX (. 1214,   12261270).]   ,             :  ,   ,  ,       ,      ,      .  ,      .  .   ,  ,      ,         ,   :  ,   !

,                     .

      .

1.   4  (1,8) , 1  (0,45) , 1  (0,45) , 1  (0,47 )  , 4  (1,8)        .   1  (0,45)     .   ,   .

2.   31  (14)  , 8  (3,6) , 4  (1,8)  , 3  (1,4)   3  (1,4)   .          .    , 4  (1,8)  , 2  (0,9) -  2  (0,9)  ,        4  (1,8) .

3.   4  (1,8) , 4  (1,8)   2  (0,9)  .   ,   .

4. 12  (340)  , 2  (57)  , 8  (227) , 2  (57) , 2  (57)    2  (57)      .

5.  1,5  (0,7) -, 0,25  (0,1) , 1  (28)  , 0,5  (14) , 1  (28)         .

6. 20  (9) , 8  (3,6) , 4  (1,8) , 3  (1,4) , 8  (227) , 2  (0,9)  , 2  (0,9) -  2  (0,9)  .

7. 5  (142)  , 5  (142)   0,5  (14,2)  .   .

8. : 6 (170) , 4,5  (127) , 0,5  (14)   0,5  (14)  .

9.  4  (113)  , 2  (57) , 2  (57) , 0,5  (14,2)   1  (28)  .

10. 4  (1,8) , 1  (0,45)  , 1  (0,45) , 1  (0,45)   8  (227) ,       .

11. 12  (340)  , 7  (340) , 2  (57)  , 2  (57)    1  (28)        .

12. 1  (0,45)  , 1  (28) , 7  (198)  , 5  (142)    .

       XVI .  ,           .

  (oleum benedictum),      (oleum laterinum)   ,   ,   ,      ,   ,    .          XIX . ,   -     .

   ()   XVI :

,  ,  , , ,  ,  , , -, ,  , , ,  ,  ,  , ,  ,     .

           ,     ,          .

  IX   .. ,           ,             . , ,          ,     . ,       ,      ,  ,    .         .          ,   . ,       ,      .

          ,  ,      120   200  , 33   52  balistae     146   ..[10 -       149.  ..,        ,   2.    200.  .    ,    ,      146.  .. .] [29 -  , 16251705.] ,  I,  ,  II ,  ,  300   balistae     1191  ..

 ,    ,      .    XIII    ,       ,    ,   ,          .  .           ,            .     ,      .




 2.   


                     ,        .     XIV ,      XX .         ,       ,          .  ,      .  ,           .     ,    ,    ,     ,      ,       ,         .    ,  1580 ,  (15331592) :    ,      ,  ,    ,  ,        [11 -    XVI.          ,       (      1552.,    ,         ,         1581.      ,     1,      ,    ,  ,       ). .].

     .   ,   ,           .   , ,             .    ,       ,      .        ,   ,      .  ,  ,      ,       (),  .   ,          ,  ,        XIV ,   ,  ,    .

 ,      ,        ,    ,           .   , ,  ,    ,       .         ,    .     ,    ;    .

         ,        () (  ),   XIV        ,   ,  ,     ,         .   XIV       .

            .               ,          .  XVI      ,  ,      (  ,      ),  , ,      (),      ,       .       ,   ,           I. ,                ,     . , , ,    1338  (  ),      [30 - Roll T.G. I 1907.],   sclopus,   scopetus  scopetum,    1331.[31 - Muratore Rerum Italicum Scriptoreo, T 18c 176 (  Proceedings R.A. Vol. V. P. 26).]   ,   .        1360     --.    :         ?    1364       500     ,   .  :     ?         .       1375     (Huntercombe) ,    ,   ,    ,  balistis et gonnes,     [32 - Coran Rege, Hil. 50, Edward III.] . - [33 - Ancient Armour. Vol. II. P. 298.] ,       ,      gonnes. , , ,        :         [12 -         (    ,   )     XIV. .].

     , ,         ,   [34 - Firearms in England in the 14


century / English Historical Review. Vol. XXVI. 104. P. 684.],       ,     7  1388 : Et prefato Iohanni[35 -  ,   --.    1  1370.  30  1374.       (Archaeologia. Vol. XXXII. P. 386387).] per manos vicecomtes Northumberland, j canonem grossum vocatum gunnum cum duobus capitibus in vno trunco, iij canonis parvos vacatos handgunnes, j molde de cupro pro pellotes in fundendis[36 -    (.


)   -  :          ,   ,   (handgun: hand  , gun  ),      .].

       [13 - Privy wardrobe       ,   , ,    ,    ,  ,    ,  ,    .]  [37 - -    9  1382.  16  1396. (C.P.R. 13811385. P. 114 and C.P.R. 13911396. P. 668).].

 artillery      ,  ,      ,     .     .             ,     .         .     ,      ,         .     ,            .  ,       .           .        .

 ,  artillery       artiller, artillator  attiliator,   ,    balista    .  XIV  ,     gonne,  gonner.  1208  attilium       /,      artelaria  ,      .   1397          ,          (gun),      .  XIII       . , ,    ars,       (,        ),  telaria   .  ,     artellaria    .      ,     ,     balistariae  petrariae.  ,   artilleria           , , ,  .

  artelaria,      artillery.     artillator   ars, ,     ,        .  , artillator    ,  artilleria  artillery.  ,         ,      . Trahere  , terrare,  arterrare  artillery.    De Vitiis Sermonis,  III,    arcus  arcualia,        ,  ,  ,   arcubalista.      ,       artiglio,     . Artiglio     articulus,   .    ,         ,     ,   ,    ,   ,   ,  ,       .      ,        . ,     artelaria      .

   gonne,  gun   .      (, )   gunna  1370 ,         .      Welsh gwn ( ), .      mangonel      .      Gunna       Gunnhilde,    .  ,          ,  Mons Meg,  -    .  , . ,    ,  .       .

      ordnance.      1370   ordinatio , ,  ordinatum,   .          1404 ,       .  ,  1414 ,     ,   ordinationum:     ,     (ordnances for war)[38 - Pat. 2Henry V. P. 2m. 2. 22


 September 1414.]. ,      omnibus,      .  ,     I      I,      ordinance (. ordonnance), , ,  ,         /,    .    ,    ,       Thaudinance  Thordynance, , ,   Th Ordynance , , The Ordnance.  . .  ,   ordnance          kanon,  ,   ,    kanne    [39 - A History of Greek Fire and Gunpowder.     . P. 116.].            1370  1404 .   (  )       ? , ordinatio   ordinance,   ,  ,       ,     ordinationum,   ,    . , The Ordnance,   Thordynance, , , ,   Thor ()  -,   ,  .  , Thordynance   ,  ,         .

  cannon        . Kanne    canna      ,  :   -  .   , canon  , , ,      ordinance,  ,   n   ,     .      ,         .

    ,    ,       ,         ,       ,     .

         ,     ,   ,  () ,     .         .

         ,               .                .

         .             . ,     .      ,      . ,              .   ,   ,   .       ,       ,   ?[14 -      1578.,        ,  . .]  ,    XVI      ,           . ,  ,      ,     .    , ,  ,     corps dlite        ,  .      (. 15521599)    (15641616)     ,     ,      .  ,   ,       ,     .           .       ,    ,   ,     , , ,  .         XIV, XV, XVI  XVII ,     ,  ,         ,    ,       .     ,      ,     .      -             .     -   [15 -   XVI.           .   XVII.      , , , 26  1675.                     . .].          XVII .    :     .        , ,     ,            .     ,     .  ,    (  )   ,        .  ,                       .     .         436  ..,     . , ,          ,        . ,  ,    ,   ,  ,    .     ,      .    ,    ,      .         ,           .        , ,    ,    .   ,        .           .               .        , , ,    ,      .   ,     . ,  ,              .

       .          .   ,      300 ,             . ,      ,    II  (. 1594,   16111632.,   )[16 -        ,  IV ,   ,    XIV. (  XV.         ,       ). II     1615.    (   1581.    ),    ,    ,      . .].       ,    ,   ,        .    ,      ,   .  6-         ,  .       ,      ,     ,      .  II ,    ,    ,    4- 80-    650  (295)    ,     2 ,    .    .      ,        , ,  ,  300    ,        XIX [17 -  ,  , II         310. .].            1626 . ,    ,   ,  ,       .

      II           ,  . ,       ,   ,         .            .                  .  , ,  ,      ,         ,         , ,   ,    .

        ,      .        .        ,    ,        ,  ,    .          ,       ,   ,  ,    .   ,  () ,   ,             .

       ,        ,       .    ,   .     (. .)  ,         .            (11  1709.),      ,        [18 -  ,   (   )  117.   90.  ( ),              ,   .           ,  14.    ,  .   2530. (   )     . .].    ,          .

 ,  ,    XIX       .        ,    ,  ,     ,        .       1650 ,     XIX   ,            .       ,    .    ,     ,  ,     .           ( ), , ,  ,  -       ,     .




 3.  



  ?     .       ,    ,    ,    .        ,    ,     -    .      ,    ,          ,      .          , ,      ,   . ,          .      ,     .     ,   ,   ,    ,      .    .     XIV ,     XX .     ,    ,       .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/oliver-hogg/istoriya-artillerii-vooruzhenie-taktika-krupneyshie-srazheniya-nachalo-xiv-veka-nachalo-xx-2/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes









1


  (Erasmus Roterodamus),  (14691536) , , , ,   . .




2


  (.).




3


       16421651. .




4


 1944    1945. .




5


,  ,   . .




6


  ().  ( )  V.  ..    VVI.  ( ).      ,        -       ( ). .




7


,  ,      V.  .. , ,      II ( IV) .  ..      ,            (IIIV.). .




8


          IV   V.,  -     4  (118 ).




9


..   12021204.,    -           ,   ,      ,     ( ,        ,      ,      IV.    ).             ,              V. .




10


      149.  ..,        ,   2.    200.  .    ,    ,      146.  .. .




11


   XVI.          ,       (      1552.,    ,         ,         1581.      ,     1,      ,    ,  ,       ). .




12


        (    ,   )     XIV. .




13


Privy wardrobe       ,   , ,    ,    ,  ,    ,  ,    .




14


     1578.,        ,  . .




15


  XVI.           .   XVII.      , , , 26  1675.                     . .




16


       ,  IV ,   ,    XIV. (  XV.         ,       ). II     1615.    (   1581.    ),    ,    ,      . .




17


 ,  , II         310. .




18


 ,   (   )  117.   90.  ( ),              ,   .           ,  14.    ,  .   2530. (   )     . .










1


  ,   .




2


2 ., 26: 15.




3


, 28: 8, 9.




4


. I. ..   .




5


  , . III.  ..




6


(a)    (Naukratios), , IIIII.  ..

(b) , . 250  ..

(c)    (? . 125 ..).   .     .

(d)  . . . 9021  ..

(e) ,  ,   , ,  490  507   562 ..

(f) , ,     , . 200  . 120  ..

(g)  ,      (          ), . . 37 ..,  . 101 ..




7


,     2-  I.  ..




8


  (. 330  . 400).




9


. 6.




10


 , . 430  .., . 367  ..




11


382336  ..,    359336  ..




12


.356,  .




13


 , 16251705.




14


. 6 ().




15


 .      . , 1887.




16


  , . 1083, . . 1148.   15 .




17


   () IV (. 920  921,   936954).




18


    (. 941, 954986).




19


 ,    (Jervaulx),   1437.      588  1198.




20


  ,  .  . . . 1170, . 1230.




21


,  66 ..




22


. 7.




23


   (16831744).   - ().   .     ()  ,     .  1710.      .  14 .




24


. 4.




25


 90  180  (27,455).




26


  . . 1224.        IV . . 1317.




27


 XIII.       .         .




28


  IX (. 1214,   12261270).




29


 , 16251705.




30


Roll T.G. I 1907.




31


Muratore Rerum Italicum Scriptoreo, T 18c 176 (  Proceedings R.A. Vol. V. P. 26).




32


Coran Rege, Hil. 50, Edward III.




33


Ancient Armour. Vol. II. P. 298.




34


Firearms in England in the 14


century / English Historical Review. Vol. XXVI. 104. P. 684.




35


 ,   --.    1  1370.  30  1374.       (Archaeologia. Vol. XXXII. P. 386387).




36


   (.


)   -  :          ,   ,   (handgun: hand  , gun  ),      .




37


-    9  1382.  16  1396. (C.P.R. 13811385. P. 114 and C.P.R. 13911396. P. 668).




38


Pat. 2Henry V. P. 2m. 2. 22


 September 1414.




39


A History of Greek Fire and Gunpowder.     . P. 116.


