-, ,   
 

  


 .  (. 1947) ,         1980- .      ,  ,           .          .   2000          ,  2002         .

         ,         : -     ,          XX  ( ,1968, ;  ,   ,   ).





  ,  

-, ,   



Jan Tomasz Gross w rozmowie z Aleksandra Pawlicka

bardzo dawno temu, mniej wiecej w zeszly piatek



 J. T. Gross, A. Pawlicka, 2021

 . . , , 2021

 . . ,  , 2021

   , 2021



* * *







 I

 





, -,   


        ,          , .

    ,      .    ?

    .     .    ,   ,   .   .      ,      .   ,         ,     .             .     , ,          ,    .   ,   ,   .       .

       .

?    ?

             .

 .    ,      .  ,             ,     :      .

  ,   ?

, ,  ,      .                     .       , , .  ,    ,       .  ,     . ,  ,   ,     ,    .

    ?

.                   .   ,      .        .           ,     ,     .

   ,   ?

,     !       .         .      .    ,   ,   .       .   ,     .  ,    ,         ,   , ,      .

    ?

.     , ,  ,     .  -  ,      .  ,             ,   ,    .

      .     ,           ,        ,    .    .     ,        .  ,         ,           ,      ,  . ,            .

  ,   ?

.    ,    .     ,  ,    .        ,   ,    ,      . ,     ,      .   .

    ,   .

      .   .

   .  ,  ,  ,     .              -      , [1 -   ,    -  (18671918).     .].           [2 -   (Kolo Polskie   )   .]  ,     ,    .   - .

       (  ,       ),           (    )        .    ,      - ,         . !

,      (  ),          :  ,    ,       ,       ,    ,          .

    ?

 ,   ,           ,         

         , ?

 !  , ,              ,        [3 -       .]    .       1942 .

            ,   ,    ,  ,                 .   ,     ,  .

  ,  ,  [4 -   (19222015)  , , ,  ,     (1995),  .   1949.  ()            .  1954.     , 1955. .],        -:            <>, ,  ,        ,          ,    ,        .

         , ,  [5 -   (19051985) ,    .             1937.  1940.       .   ,   ,     ,    1945.,    1947.   10  .   1953.],       [6 -             ,     1821  1945.                ,    ,            ,   ?             .  1990.     ,      .].

     ?

 .      .   ,   .        ,    , ,  ,   ,     .

.

                     [7 -   ,   19421945.     ,      .      ,    .            ,   .     AK  .].        (,     ),  -   ,        . ,      ,   ,   , :    ?     .            ,     ,     ,       !     ,  .

         ?

    .     ,     ,   .

     ?

     .    ,        ,    .      .      .      .        .    ,   .       ,    ,   .         .    .   .

    .

   ,    [8 - ,    ,     .],       ,      :   ,  ,               XV .       

                ,         . , ?   !

     ,  ?       . , ,  !   5  1941         ,   ,             7     10 .

           ,   ,      :             [9 -     .],   ,      .          , , ,       (         ,      ). , ,       ,              ,     .

      .       ?

   ,        ,   .  , ,    .

    ,  ?

 ,   ,  ,   - , .  ,  ,      ,     ,           [10 -     ,           1815  1915.]     .      ,      X [11 - X   ,       .],     ,  ,  .

   , ,   .         (     1939 ,      ),     .    , , ⠫,        .     ,   ,    ,   ,  :  , ໅

     .

 .    [12 -           (26  1931. 13  1932.),         .      ( ).] , ,        [13 -    (19151931),        .].  , ,      .   1930  [14 -  ( . sanatio  )    ,              ,          1926.    ,   ,     ,       .]     .

     , ,    .    ,   ,  ,   ,          (   ,  , ,       250    ,           ),     [15 -   (18851975)  ,   .  19411942.    .] (      [16 -   (18811943)  -  , -    . 30  1941.    . . ,    ,              .])  :   , ,      ?       .

       ,   ,         1937 .      ,         ( ). ,  ,        ,  ,  ,       .

 ,                ,     ,       ,   .          1500      .  ,       ,      ,  ,  ,    ,     ,   , ?   .

 ,    , 

  ,       ,    .        ,           .      ,         [17 -     (-      ),   1935.            .         .]        (,     [18 -   (. 1970)    ,   Festung Warschau (   .:  . 2015. 42),     -        .],      ,       [19 -        ,   19391945.,     .       ,     .    ,            .]).                     1937 .

      ,          [20 - ,       (.).]  .   ,    ,   ,  ,  ,        .                :  ,        .

 ?

   ,     ,         ,         .

,  : <>   ,                  .       10 1918         ,   -        (    )     (       ) -[21 -  - (18861941)    ,   ( 1936.),        .   1918.                 . 11  1918.      ,     .    ,     -   (  ,    ,       ),      ,     .].             -   :    ,    [11  1918. ],    ,           .     -          : ,       .      :    .

     -     (, 1,     ),      - .        .    - .       .     -,  :   ,    .

  11  1918.    .    ,  ,  .       . ,    ,    .     ,   ,       .              ,              , ,    ,      .

          ,          35     ,       ,             ,        ,         .

,  , <> .

 .

,  ?   !     :       , ,    ,      .        [22 -   (. 1969)      ,     .],          ONR[23 - -  (. Obz Narodowo-Radykalny, ONR)    ,   1934.  ONR      (        ),             .  1993.      .].          11 [24 -    .].

 :           ,        .

 ,      [25 -    (. Prawo i Sprawiedliwosc, PiS)          -     ,    ,   ,       .]         [26 - -  (. Narodowa Demokracja,  endecja  )     (18971947).          - ,     .      ,        ,      .  1928.      .               .    1926.,       ,         ,      - .              ,        .]    .

 ,    ,        ?

    ,       [27 -      1918.   ()      ,     1935.],   ,  ,   ,        .     ,   .

   .

       .        ,    ,         .        , ,   .  ,            .           , , ,     , ,      ,  - .            1943 .   59 .

 ,          [28 -   (19011942)   , .           .],  ,   ,     [29 -   (19011948)   ,   ,       .           ,    .].            .

 ,      , ,   ,       . , ,      ,   . ,   , ,  ,      .

     .           ?

  , ,   .   ,          ,       .        ,   .    ,        ,     .      ,            ,     ,  , , ,     ,   , -  .

,  ,  .

       ,   .          PPS[30 -    (. Polska Partia Socjalistyczna, PPS)  ,  18921948.],        .    ,   [31 -          .          -.    ,      .        1944.     .], ,   ,    .    , ,       ,      .     ,      ,  ,  ,        .

,      

 , .   , ,     ,   ,    ,  ,   .   (  )     .      ,       ,   ,   .          .    ,     ,    .        .   ,  , ,       .

       [32 -   (18841954) , ,   ,           .].   ,      ?

       .      [33 -   (19171944)    .].            ,       [34 -     (   1939.)                ,   ,  .]      ,    .      ,  , ,     .

      8 1943      , ,  ,     : ,  ,    -. <>    ,   .

,   ,    .      .       ,       .

     .   ?

, ,      ; , ,        (),         [35 - . Zeszyty Literackie ( )  -    (19822018),  1990.   .].

		     ,
		 ,  .
		  
		   .
		   ,
		  .
		  ,
		   [36 -   .].

   , ?

,    . .    .     :    -.         , ,       ,   ,           -.        .

   ?

     .    ,      .  , ,  1941    1942-.      ,  ,    ,   ,          : , !

   ,       .      .    ,       . ,      .   ,  - ,    ,    .      .     -      ,      ,   ,       , ,   ,      -.  ,   ,   ( ,   , ,    ,     ),      ,     .  ,      ,         .

   ,       .

      .     :        ,    .          .     [37 -  (   ,  . Kennkarte, . Kenkarta  Karta Rozpoznawcza)  ,      .] (       ), ,  ,           . ,    ,        ,    , ,     . ,    ,  ,   ,      .

 ,   ,     .

  .

      ?

,      ,    .     [38 -           ,       .] -       . ,  ,       .       .     . ,        .

    ?

  !   ,   ,       ,    .  , ,          ,       .  ,    ,    .      .           .  ,        ,      .  ,      .

  ?

    ,       .   ,    ,     .    ; ,       .

    ?

.     ,    .     ,     ,  , .    ,  ,       ,   .

   ?

.

       ,  ?

          .           .  ,    .    ,   ,  .       ,     ,      ?

      (   ).       ,    ,  ,         ,  ,      .    ,     ?  .     ,        :       .  ,   ,       .

  ?

.

     ?

   , ,  1956 ,     .  ,     ,     ,      ,     ,    .

    - ?

    .       ,         ,      ,    ,       .

  ,    ,            .     ,   ,    -   ,          ,           ,    -    .  :    ,     ,     ,    [39 - ,      -,     ,     .],         ,  ,        .

        ,  .      .  ,  , ,   ,     .   ,     ,  -   ,    ,  ,   ,    ,          .      :  ,  ,   ,   .

   ,            .

     ?

       .       .  ,        ,       ,     .

   ,    ,    :   ,    ,      ,  ,        . ,   -  ,       ,            .

     .

, , ,               .  ,       . ,   .

-    ,  ,   컠      -   .    :  ,     ,    ; ,    .                  ,      : , -,   .

   .  ,   , , ,  ,      ,   ,   , ,     ,       - : ,     .

   ,    ,  -   .      ,      . ,   ,             .   ,   ,    :,     .

   ,      ?

. .   ,            .

    .

.

 ,   .    ?

  .   .     .        . ,   ,    ,    .

    ?

.

   ?

 , ,    ,     .

   ?

  .

 ,       ,   ?

          ,      . ,   ,      ,      .

   ?

, , , 腠      ,     .      :  , ,    .

     ?

-  ,       . ,   ,   ,       .  , ,              ,  .          , -   .     ,   1947 ,  ,    (,    ,      ).       ,   ,  -     ,   ,   .     .

    ?        :     ,       ,  ,      ,  . ,       .         ,    . ,     -           ,   ,     ,    ,   ,  .     .  ,     , ,  ,       .    ,  ,     ,    .

 ,       .

 ,  ,        ,       ,    ,     .     ,     ,          ,       .




 II

  





,   ,     - ,   


     [40 -   (. 1946)   , , ,        19681989.    .]?

    ,          .             .

,            -      .     ,    ,      ,       ,   , , ,  [41 -   (. 1947)  ,       1968.],  [42 -   (. 1946)  ,  .],  [43 -   (19462016)     ,    (20042005).],  [44 -     .],  [45 -   (. 1946)  , .] , ,  [46 -   (19482013)  , .]:   [47 -  (    )    1954.  .],  ,       [48 -   (19342004)  ,       , ,  ..  ,    ,      (19891990; 19921993).].  (, ,   ,    )  ,   ,     ,    1961 ,     , , .

      ?

,  -       ,     ,  .    ,   ,          ,   ,  , .                . -      ,   ,    .  , ,  ,   .

,   ,    ,    .  ,          ,   ,       ,  ,         .   ,      ,      ,     . ,           .

,      .      .

         ,      - ,    ,     .       .             .

,            ,      (     ),        .    ,    ,   ,  ,   ( ,  2018     ,       ,    , ,  : ).

  ,  ,  ,     . ,    ,     ,    ?

.      ,     . -  , -   1968 [49 -   1968.,        ,      ,        ,    20  .], -       [50 -     (13  1981  22  1983)     ,           .].      ,  ,               .

         ,     ,  .            ,     [51 -   (19372019)    -.  ,       ,      .].  ,  ,      ,   ,               .

   ,    : , ,  ,  [52 -   (. 1946)  ,        19892009.    ,  .],     [53 -   (. 1946)  ,  ; 20102015.   .]       ;  [54 -   (. 1946)  , ,  , ,  ,    .]        ;        ,      ; [55 -  -   , , .]   [56 -  -   .]            ;  [57 -     .]     ,       ;  [58 -   (.1947)  ,     .]       ;  [59 -   (. 1945)  ,  .]     --,     ;    ,      ,      ;  [60 -     .]         ;  [61 -   (. 1947)       .]  ,       ;         ;  [62 -     .]      ;  [63 -  - (. 1946)   , , .  . . .]       .   ,           .     !            .

 ,          .   ,            .     ,      ,              :     (, ,     !).      ,     ?

     ?

! ,  ,          . , ,    ,    :  ,               .        ,  ,    .     ,  .   .      -,    .   .   ,  ,  .

  ?

  ,              ,  ,   .    .      ,      .       ,      ,       ,  .

!          ,      ,   ,     interlibrary loan[64 -   (.).],       .            .              !

  , ,   ,     ,         . , -,      ( ,  ,        -,   ),   ,   , ,          .

 ,      .    ?

,           .  ,  .              ,  ,      .      ,       ,      .   ,    ,    ,   .         ,     ,    ,   ,       .

  , , 㻠  ,         [65 -    (. Komitet Obrony Robotnikw, KOR, 19771981)   ,       - ,           .      ,       .   KOR      .].       ,     .         ,  ,  ,           .      ,    .                 ,      .  ,  𻠖   ,       .  ,      ,    ,        ,    :     .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=68691957)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


  ,    -  (18671918).     .




2


  (Kolo Polskie   )   .




3


      .




4


  (19222015)  , , ,  ,     (1995),  .   1949.  ()            .  1954.     , 1955. .




5


  (19051985) ,    .             1937.  1940.       .   ,   ,     ,    1945.,    1947.   10  .   1953.




6


            ,     

1821  1945.                ,    ,            ,   ?             .  1990.     ,      .




7


  ,   19421945.     ,      .      ,    .            ,   .     AK  .




8


,    ,     .




9


    .




10


    ,           1815  1915.




11


X   ,       .




12


          (26  1931. 13  1932.),         .      ( ).




13


   (19151931),        .




14


 ( . sanatio  )    ,              ,          1926.    ,   ,     ,       .




15


  (18851975)  ,   .  19411942.    .




16


  (18811943)  -  , -    . 30  1941.    . . ,    ,              .




17


    (-      ),   1935.            .         .




18


  (. 1970)    ,   Festung Warschau (   .:  . 2015. 42),     -        .




19


       ,   19391945.,     .       ,     .    ,            .




20


,       (.).




21


 - (18861941)    ,   ( 1936.),        .   1918.                 . 11  1918.      ,     .    ,     -   (  ,    ,       ),      ,     .




22


  (. 1969)      ,     .




23


-  (. Obz Narodowo-Radykalny, ONR)    ,   1934.  ONR      (        ),             .  1993.      .




24


   .




25


   (. Prawo i Sprawiedliwosc, PiS)          -     ,    ,   ,       .




26


-  (. Narodowa Demokracja,  endecja  )     (18971947).          - ,     .      ,        ,      .  1928.      .               .    1926.,       ,         ,      - .              ,        .




27


     1918.   ()      ,     1935.




28


  (19011942)   , .           .




29


  (19011948)   ,   ,       .           ,    .




30


   (. Polska Partia Socjalistyczna, PPS)  ,  18921948.




31


         .          -.    ,      .        1944.     .




32


  (18841954) , ,   ,           .




33


  (19171944)    .




34


    (   1939.)                ,   ,  .




35


. Zeszyty Literackie ( )  -    (19822018),  1990.   .




36


  .




37


 (   ,  . Kennkarte, . Kenkarta  Karta Rozpoznawcza)  ,      .




38


          ,       .




39


,      -,     ,     .




40


  (. 1946)   , , ,        19681989.    .




41


  (. 1947)  ,       1968.




42


  (. 1946)  ,  .




43


  (19462016)     ,    (20042005).




44


    .




45


  (. 1946)  , .




46


  (19482013)  , .




47


 (    )    1954.  .




48


  (19342004)  ,       , ,  ..  ,    ,      (19891990; 19921993).




49


  1968.,        ,      ,        ,    20  .




50


    (13  1981  22  1983)     ,           .




51


  (19372019)    -.  ,       ,      .




52


  (. 1946)  ,        19892009.    ,  .




53


  (. 1946)  ,  ; 20102015.   .




54


  (. 1946)  , ,  , ,  ,    .




55


 -   , , .




56


 -   .




57


    .




58


  (.1947)  ,     .




59


  (. 1945)  ,  .




60


    .




61


  (. 1947)       .




62


    .




63


 - (. 1946)   , , .  . . .




64


  (.).




65


   (. Komitet Obrony Robotnikw, KOR, 19771981)   ,       - ,           .      ,       .   KOR      .


