 1-18.     .  1
  


 .  
    ,               . ,   ,             .                    .           .      ,     ,      - , .     .              .                  ,    ,   .     .             .

  PDF A4    .





  

 118.     .  1



HARRO VON SENGER

STRATEGEME

BAND I



1999by SCHERZ VERLAG, Bern, Munich, Wien



     .. , 1995, 2004, 2014, 2023 ( 118)

    , .. , 2023

    , .   , 2023




   


,  

   

     

, ,     .

 [1 -   (18951976)      .       ,  ,   ,  ,  ,  .   .]




  . .   (1839.)  :

		   
		  .

    [2 - ,      ,  -  ,   , ,     ,  -, ,   , ,  //  . .     . . 2. ., , 1994. . 1532.]. ,       .        ,      [3 - .: -,  .    .  . ., , 2011.     . . 67110.].         ,  , ,      , -   .     , ,     ,       ,         .   ,         , ,  ,  ,   .    ,   ,  ,    ,      ,   , ,     .       , .      .

,  , ,                 .     ,        .  :    ; ,        . ,    .   ,      ,              .        ,    ,    ;  ,   ,  , - .    ,   ,   ,   : 1)  ; 2)  .   ,  ,    .        (   ).     ,   ,      ,    . , ,       ,     [4 -  . ,    .   . ,    .   . . . ., , 1988. . 37.].

     ,      :       ,    ,         . ,    ,                    .    ,                     ,       .  ,    ,  ,   ,          ,  , , .                  ,        [5 -  . .   . ., , 2008.],   .

          ,     .            ( ,  ,   ).         [6 - .:  . .,  . .,  . .    . . . . . . ., , 1975. . 6465.]  [7 -  . .               XVII .         . .,  , 1977. . 16.],    ,     ,           .       .   , ,   ,   ,        :  ,        ,        [8 -  . .       XVII . ., , 1980. . 53.  , ,   , 1987. . 54.].

   ,      ,        ,           .        ,               ,        90-   [9 -  . .    //  . . . ., , 1995. . 517.].       ,     , , ,    .

   ,   ,    ,            ,          .   :  ,                 , ,         ?    ,             ,  ,      [10 -  . .  . . 3.   (VIII.  ..). .,  , 2006.].                    [11 -  . . :   . ., , 2011. . 124.].

       .    ,       ,       .         ,         . ,      ,     ,    .       [12 -           ( .   :   .      . . . . . . . , 2001).        ,     (       .  . .     //   . , 1999. . 629630).].   ,             ,     . ,   ,    ,     ,          .      ( )   ,     .   ,     ,     ,          .         .         ,     [13 -     .             :    ,     ,    .         ,             .  . . //   .       . .,  , 2004. . 41.].         , , .      ,          (   ).     .

,         , ,     ,   .         .           ( )        (  ),     .       ,      ,     ,       , ,     .                     .                 .          ,      ,   ,        .

             .   ,   , ,           , , , , .             .       , ,    ,  . , ,              . ,   .       , ,    ,       .

           ,         . ,         [14 -           (17611831):    []   . <>   ;    . Zeitschrift f?r Politik. M?nchen. 19331934. Bd.23, p.50.],        [15 -     :    ,    . //   . . 24. ., 1953. . 129.],   -   , ,    ,    ,        ,     ,   [16 -  . . //   .  .   . . . .   . ., 2010. . 33.].

   ,                .           ?????????   (.  ???????????  ),    ,            (stratagem  ., stratagme  ., stratagem  .),     .

           II  .. [17 - . .  . . . . . ., , 2002 (: . ).]      I  ..   .         [18 -   ,      ,     ,    ,    ,   . ,       ,  ,     ,    ,       ,    .   ,     ,       .      ,       .   . .  : .  2 . . 1.  . . . . ., 2002. . 118.].       ?????????? ()  ???????????  (),      ,   .    ???????????   ,    ,   .    ??????????  ???????????     :     ,               ,       ,         [19 -  .  : . . . . .,   , , 1994. . 226.].

   8   900  ,         ,       ,     .           .    ,       .     , ,  ,  . , ,  9 :

    ,    ,  -  ,       ,  ,     ,        . , ,   .         [20 - . . . I. 9. . 67.      ,    ,  ,   ,    .].

     8   36 ,       ,    .     :    .      8.2:

  (197264),   ,        ( -      ).       (202264)                       .      :         ,     ,      ,     .           .         .  ,             ,     .          ,     ,   (    ).

             .         ,   .     .        .      8,      .                              [21 -   . . . 1. . . . . . ., .    . . . . ., , 2004. .163.].

  ,     ,      .  ,         , , , ,    ,    ,       ,        .         ,       ,         .    ,   ,   ,     [22 -  . .   . .,   , 2010. . 401.].

           .    XI [23 - .   .    XI . . 2-, . .  , ,      . . . ., , 2003.].

   ,             . -,      ,         ,        .     ,  ,     .    ,               .           ,          .          ,     ,   ,     ,    .      (589619.)            .   ,     ,       ,              , ,   [24 -  . .,  . .      //   .  . : , . 2012.  11,  10: . . 130131.].

           ,     ,        .   ,       .             . ,  ,     ,   ,    .        ,      [25 -    ,                 ,  .        .     ,       ;      ,        ,        .              ,      ,   , ,     ,  metis   ( . .. ..)      . [ .   / . . . . . .,  , 1999. . 1819.]           ,   ,         ,              , : [ . .   ., , 2001. . 811];    . (    ). ,  . . 1986;  . 33.  . .,  , 2007.].            ,       [26 -  . .,  . .       . 131.].

, , -,        .  ,         ,       .                 ,       .               ,        [27 -  .].

         ,  ,   ,      ,    ,    ,              ,           .                ,         ,   36 ,     [28 -     ,  ,    ,   .   ,      .            ,      , ,             (   )       .     , ,   ,     (                ),    ,      ,        . [ .   / . . . . . .,  , 1999. . 9]  . .,  . .       . 131].

  ,           .   ,   ,  ,    <>  .  , :  ,  ,  36     ,      ,      ,     ,    .           36 ,    ,          ,    [29 -  . ,     .    . . . .,  , 2010. . 62.].

               .       ,     ,      .         ,  ,   , XVIII   , ,          .        ,                   , ,   ,     [30 - .:  . .   :          (16621795). ., , 2012.].

      ,     , ,  -,     .       ,        -.      .   ,                ,        .   .     .  ,     .

   ,   ,            -,    ,   ,          , ,     .            ,          .              .

       ,     ,        .    (-: , , , )   ,      -   .     :  , ,    ,  ,  .    ,              .

            -,     ,        .      ,   -  -   -  ,   IV.  ..   .                .         :    ,  -,    (XIIII.  ..),           - (V.  ..)     ( II   III. ..)     .

    .            ,   . ,      , ,   ,   .           ,          .            ,      ,       .     ,         ,     ,     ,     ,    .

       .  , ,    ,         . ,  -         ,         ,   .           ,           , ,     .       ,      . ,          ,      ,          ,  , ,      ,    .    ,          .   ,   ,   ,  ,     ,       [31 - .:  . .    . . . ., 1984. . 6273.].

        .              .   :       ,    ,     (      ,   ,      ) , ,      .    .

      .      ,        ,  ,    , ,      ,    .             ,   .    ,       ,     ,    ,       ,    ,   .

,            .  ,   :       .      ,  ,      XIX.        . .     :      ,     .   ,   ,  ,       [32 -  .   . . 6-. ., 1980. . 193.].                   ,    ,   .

  ,      ,      ,    .                 .         ,  , ,    ,    , ,     ,    ,         -[33 - .:     ,  , , .    . . . . 1. .,  , 1977. . 5960.].

      ,          .                 .           -軠        .      ,   .     ,   .    ,       ,   . .  ,      ,   ,   ,     ,               .

    ,   ,   ,   , , .        .    :    ,    .       ,    .          ,    .

             .          - (259210  ..)  ,    ,   ,    ,  ,   ,   ,   ,  .      ,       .        ,      ,            ,   ,       [34 -  . .   . ., 1968. . 40.].

  -     :         ,    .  ,   .       :       ,       .      .       ,       :          ,      ,             . , ,  ,    ,        , ,   ,        .

      ,     .   ,        ,  .        ,  . ,      . ,    ,   ,   ,   .  - ,   , ,  , -     ,   . ,      .          ,   ,        ,    ,        [35 -  . . ., . 37.].   ,   ,       (    ),     ,        [36 - .  , . 148.].

,      ? ,   , ,      ,            ,        .     ,     ,  -[37 - .:  . . -.    . .-., 1950. . 37.]. ,           : , , , .      ,      .    , -     ,     .     -,   ,  ,   ;     -,  ,     ;      , ,   ;      , ,   ;   ;       ;     ,  ;   ,   ;    ,     ;   ,    ;    ,  ;    , ;   ,    , ,    [38 -  . . 34.].       -:           .               [39 -  . . 54.].

     , , .   ,              . ,     .      ,   [40 -  .:  . .       //-. -  20032004. . . . . . . .,  , 2005. . 255274.],    ,            ,      廠   36 [41 -   .  .    . .,  , 2009. . 596597.].         .                   . ,             .

  ,      -          ,           .     ,       .         .              ,         .         .      [42 -  . . ., . 193.].   ,               [43 - .: - . .  . , , , , , ,  . ., 2000. . 369383.].

            .              ,         . . ,        , ,  ,            . ,   ,  ,   ,  ,      .      ,         36 .  ,        -,   .            36 ,     .   ,          ,       .           .             .  ,    ,   36 (      ),        (  )      ,        ,     [44 -  . .       //   . : , . 2013.  12. . 4. . . 58.].

    - [45 - :  . .,  . .,  . .    . .,   , 2004.  . .  . ., , 2008.  . .  . 3- . ., , 2007.]   ,  ,         .   ,                    .

   ? ,       ,         . ,     ,           .

         .   ,    50-    70-       ,          XVII [46 - .  : -   XVII.   . . 1. ., 1969; . 2. ., 1972.],           . -  ,    ,               .   ,    :    (   ),    .   ,   ,         ,      .   ,           .         ,    .   ,      ,      [47 - .:  . .               XVII . .,  , 1977. . 1516.].     .

          ,    ,           XVII ,          ,     [48 - .:  . .       XVII . ., , 1980; Miasnikov V. S. The Ching Empire and the Russian State in the 17th century. Progress Publishers, M., 1985; Miasnikov V. LEmpire des Qing et lEtat Russe au XVIIe Siecle. Progress Publishers, M., 1985;  .       XVII . , 1987.].         .       ,  ,   ,       . ,         ,   1988.             ,    ,         .       .

     1944.    ,        .          ,       , , ,       .                .     ,     .      , ,   ,     .         .   ,                .

               - ,       ,        .       ,             .   1971    1973.              .           ,   [49 - .:  X. .   .     . , 1989 ( . .).].     ,            :            ?[50 - .  , . 4043.]           .

     ,    .      ,               . -                  (    ). ,   ,  , ,   .   ,  ,  :   :       .     ,   :    :      ,          ?      :  .       ,   :  .    36     ,          .

        36 ,            ,  36 .             .

          .       ,        ,    1975.       .          .     :        (Revy Alley),      30- .    ,       ,       .   -     ,    .          36 .  1977.,     ,      ,   . 14  1977.            ,   36     .          36 .  1981.   -    ,    1989.        (),    1993.        .

 1981.         .       . . , ,       1980. ,          ,     ,      . ,        ,  ,    ,    , ,              .   ,  ,   ,         .  ,   . .        ,    ,       ,          .              . , ,      1988.             [51 - .: Senger H. von. Strategeme. Der erste Band der ber?hmten 36 Strategeme der Chinesen  lange als Geheimwissen geh?tet, erstmals im Westen vorgeestellt. Scherz, Bern, 1988.].

             .        ,   ,  ,          ,     .         15 .    30 ,   ,      .    (   ),    .  ,           , ,       ,   .    ,      .      ,     ,    ,    .                  ,      .              .

     1990.  , XXXII        ,            .         .  1990.      ,     , , ,    .        1990.[52 - .:  X. .        (         ). ,  , 1990 ( . .).           : Senger H. von. Stratagemen. Listen om te overleven. Rotterdam, Lemniscaat, 1990; Senger H. vn. Stratagemmi. Vivere e soprav-vivere con austuzie vecchie di tremila anni. Roma, Serra e Riva Editori, 1990;   1991.        : Senger H. von. The Book of Stratagems (Tactics for Triumph and Survival). New York, Viking Penguin, 1991.  19921993.           -.   1994.   .],       200-  .             .

          ?       -    ? ,     ,       . -,         . -,               .           [53 - ., :      (36    ), .  . ,   , 1981 ( . .).]    ,         . ,                  ,     ,       ,      .         .

     (  36      138  , ..    ,    ,   ),              .           ,  ,     -  .

       36         18       . ,    ,      . ,  ,        36    .    ,       36  ,     ,            .  ,    ,    (31)     (32),    ,       ,   ,     .

,  20     ,      .         . ,           ( : im trben fischen; : fish in troubled waters). ,      , 36- :         .

    ,    250     ,    ,    ,     .          ,           , :    ,   ,   ,  .             ,              .           ,       , . .    , . .   . .   ,      .         .                   [54 -           . .  :     (-. -  20052006. . . . . . . .,  , 2006. . 231259     .      (. 260268).  .    :  . .     . .,  , 2010.  . :   . ., , 2011.].

  ,   , ,  ,       - ,      .     , , ,              19601970-    .       ,     ,      ,    .       :   ,   .       18    36 .   :    ,         ,       . ,    ,    ,       .     (  )     .

,  :      -  ,   -   36 ? ,     . ,   -     ,    ,    ,        36  40 .    ,   ,   ,   .     ,         ,       -     ,  .      236, ..  68 .  ,     , ,   ,   ,         .             ,                .


* * *

  2002.      .         -  .    XVII    1911.       ,       ,    .           .         ,     68  ,   .      ,        .   XVIII     (17361795)        . . [55 - -   XVIII .   . . VI. 17521765. .,   , 2011. . 185186, 191192, 295298.].     1858.   (18211861)      .

    ,   ,    ,        , ,          .    ,            ,        !  .   ,      ,    .               .     ,        .

                 ,       .  ,  ,    .        ,   .       : 12-   36 [56 -  . (  ).  112. // 36 . ( ). . 112.   ,  . .   , , 2001.      19 .]  ,         36 [57 -   // 36 . .  . . 14. .   , , 2002.     77 .].        ,      .

                 ,   ,    36 ,   [58 -   //  36 . .  ,  . .   , , 2002.].

   ,  ,         ,           .

      .                  .          ,       .                   ,     ,     1999.  ,    XXI   ,      .     .  ,  ,      [59 -        ,    . . :  .     :   . ,   , 2008. 296 .;  .  36  -       :   . ,   : , 2008. 216 .;  .     ! ,   , 2001. 320 .;  .   .  :     . ,    , 2008. 272 .;  . 36 . ,  , 2004. 224 .;  .  36 . ,  : , 1998, 344 .;  .     36 . , - , 2008. 380 .;   ,    .  . , - : : , 2002. 180 .;  .        . , - , 1979. 250 .].

  ,          . . ,  ,                 ,  ,            . ,                   ,       [60 -  . .      //    . : , . . 1. . 2. . . 2002. . 31.].

. .             -   ,                , ,      [61 -  .].       ,        .    . .         .

 (      ).           (  )    (  ),        ( ,  )[62 -   ,     ,         . .    XIX .  .:  . .,  . .  .    : 225-    . . . .  // . . 2002. . 72, 12. . 10991106.],     ( )    (13681644).

  36 , -   ,   .     16 ,     1995  2002.

     ,  .          󻠖      (12 , , 1996),   6-     ,   12-   -.

,     .       .    .   1998.,      .       (  ).               .        1999.          .     (  ).           .

,    4-      .        . ,  1998.    (  )            (   ).           ,     (  ),   (   ),   ( ),   ().           1998.    ( ),   8-        (  ),  9-    . ,  2000.    ,          [63 -      (     ). .  , , 2000.].

    . ,  1993.   ,   1995.     [64 -   . .  . .    . . 12. 19931995. 1037 .].    2000.    [65 -   (  ). .  ,  . .   . , 2000. 679 .].     [66 -   (). .    . .  . . 12. , 1993. 606 .  1995.     .   (). .  . .  . . 12. , 19961998.    (  1392 .)  ,               ,    ,      (   ),   ( ),     .].                500  [67 -  500  (500  ). .  ,  .  . , 2001. 500 .].            [68 -      ,    .].          [69 -    (  ,  ). . .  . .   . . 14. , 1997. (. 1  978 ., . 2  934 ., . 3  951 ., . 4  961 .).], ..   ,    ,     ,     .       ,   ,      ,    ,          .  ,         .     ,    ,  .      ,  ,     .      ,   ,  ,      36 . ,           ( ),  , .

,                 . ,     . . ,      .        .          ,    .   :    . ,           10  ,      ,       .        ,      .        : Per aspera ad astra    .


* * *

          .   ,       ,   , ,       ,   ,      .   ,     . ,     .        . . , . . , . . , . . .              ,            [70 -   . .      .  36    . .  . . .  , .    . . . ., , , 1995. . 19.].

   ,        .                ,     ,     ,       .  1727 ,           ,  ,      .      ,    ,      [71 - , .    , 1727, . 9, . 10.].

XIX           .      ,  1836 ,      ,       .  .   ,      .              .

,   ,          ,   .   ,     :    -  [72 -    . . . ., 1899. . :     XVIII   XIX . ., 1990. . 223.].

 . .         . . .     养            ,    ,      :  , [73 -  . .   . 4. ., 1944. . 562.].

            . ,                     .   1990-             ,  , , .

 ,   XX  XXI       .      . .    36 [74 -   .   . . . . . . ., 1998.].               [75 - -.     . ., , 1998.].                    .

          . . [76 -  . .    .  ,      . ., , , 1994.].      . .       [77 -    . . . . . . ., 2000.].        ,   [78 -  .   (XI.).   .   .   . . . . .   (III.).   . . . . . ., 2001.].           ,        [79 -   .      .  . . . . . ., 2002.]. , .        [80 -  .     . . , . .  . . ., , 2011.].

    36   -,         36         .-   .  ,   36       .                 .       [81 -  . .   //   . - . 20092010. . 151168.].

   ,     ,       ,      .          48   . [82 -  . 48  . ., 2003.].  ,       Fabrica     [83 -  , . 5.].    ,       ,     ,        [84 -  , . 29.].

 ,                  .    .      ,    [85 -  . .  . . . . . . ., 1990.],  .    XXI . , , [86 -  .    XXI . , , .  . . . . ., 2001.], , ,              . [87 -  .      . . ., 2002.].

          ,            ,    ,           [88 - .:  . .   .      . ., 2003. . 377391.].  ,                .  ,              ,  , .

 ,    , ..   ,       (  . .             ,      ),        .       .               .                . , ,     ,        . ,          ,        .       [89 -    , ,      All Men Are Brothers   .].

         .         ,              . , ,          . . [90 -  . . .  .  . . . . 12. ., 2001.],      -     . . ,       . . [91 - .   .  . . . .,  , 1999.].

    1995.       36    .       .   ,      ,     .    ,     .       ,    ,    :     ?

 1994.       :      ( )            .    ,   ,                    .              ,      2000.[92 - Harro von Senger. Stratageme. Band II. Die ber?hmten 36 Strategeme der Chinesen  lange als Geheimwissen geh?tet, erstmals im Westen vorgestellt. Scherz, 2000.].

 2004.          [93 -   . . . 1.  118, . 2.  1936. ., , 2004.].                 ,     . ,        .



. . 




  





       ,  ,  ,        .       (      ,  )        , ..  ,      .       ,    .         :   ,       ,      ;        ,         .               ,        ,               .

         . , ..     , , ,    ,   . ,        ,        .      .          ,                   ,  ,        .

  ,            ,     .    ,   ,    . , -,     ,   -         (   36 ).             (   )            . ,      ,    ,    ,   36      .        ,     ,  ,   ,    ,  .

  ,  - ,   ,  ,     VIII.[94 -       . . -,   1727.    :      ,     (, .    , 1727, . 9, . 10) (. .).].        B. C. , ,  ,        .         B. C.     ,         .

      ,           : ,     ,   ,  ,   ,  .  ,        ,  ,      ,   ([95 -    (., 10, 16).   ,  : ,   ,    :   ,  ,  ,   (. .).]).



  
,  1993.










   


  ,    [96 -       (192265 ..).           .  192.           ,     .           . .     , , ,  , , , , ,     ,         .  ,         ,  220.      .      .           192.       .      -  ,   . , , , ,   ,     . ,   .   . ,   .     , ..   . ,  , ,   .    .       ,  -. ,      ,    . . ,   ,    . ,    .          -.],    5000   ,       .            ,    .  ,     [97 -         .  263.    -.         265.    ,    ,   ,     .   280.   ,    .]             150 000 .             ,     .  5000         .      2500 .     ,     .          .  ,       .       .    :

        !       c!  ; ,  ,  .      !        ,  .     ,     .        [].

       [98 -              ;         XIV.    .      ,         .             .                    ,      ,  ,       -. ,   ,         .              ,     .],             ,       ,          .  ,     .

             .       .          .    .     .       ,     .  ,      ,                        .     ,      ,      .

          ,       .      ,     .     ,          ,     .   ,  ,   :

      ,      . ,    ?

  :

      .       .      .     .       , , ,    .    .

     .   ,     .      .  ,   ,  .    :

      .     150 000  ,  ,  -,   .   ?

  :

    ,            .   ,  ,        .   .     ,        ,     .

       :

       !    ,          !

  :

     2500 .       , ,     .       .

     ,   :

   ,  ,       ,        .      .  150 000   [99 -             -,  ,      .  ,   ,   ,   ; ,   ,   ,   ,  -.        ,           (.:  . .  . . ., 1977. . 123125).        (.:  . . ., 1954. . 2. . 439449.          ).       1984.,       (.:  . . ., 1984).        . .       1954.     (. 449):        .         .       .    ,   .].




    


 ,    ,   ,          .   ,      .      .  ,    ,     .     ,      ,      .    .

  ,   :

,   .       .

    - ,   .

             ,     ,     ,     .

    ?  .

  ,       .

?  ?  .       ?

      :

,     .    .      ,     . , ,    ,      ,     .

,   ,     .    ,      ,       .










   


     ?      ,       36  .

     36  ,       ,       :    ?         ,   .

     strategema,          .       ( 103 ..)      strategemata (   strategema).             (Kriegslisten. Berlin-DDR, 1963; 3- ., 1987).           1792.,      1925. (  ). ,        ,   ; The Oxford English Dictionary, Vol. X, Oxford, 1933,    :

1.a. An operation or act of generalship; usually, an artifice or trick designed to outwit or surprise the enemy. (   ,    , ,        .)

1.b. In generalized sence: Military artifice. (  :  .)

2.a. Any artifice or trick; adevice or scheme for obtaining an advantage. (   ;       .)

2.b. In generalized sence: Skill in devising expedients; artifice, cunning. (B  :    ; , .)



 ,      . .  ( 19   1984.)     ,              (., : Whale . Stratagem  Deception and Surprise in War. Cambridge, Massachusetts, Center for International Studies, 1969,  aile F. G. Stratagems and Spoils: A Social Antropology of Politics, Oxford, 1985),  , ,    ,    . X.  Put-offs and Come-ons. New York, 1968 (   , 1969,     ).  1970.        The Beaux Stratagem,      (16781707). -   (, 1965)  ,   ,    ,          . ,  ,        stratagem/stratageme  .   :    (3- . , 1984) ..     . 304  ,  , ,       ,    .    (Parler au Papier. Lausanne, 1984)     qui se fait passer pour aveugle et qui, grce  ce stratagme, observe son entourage[100 -     ,   ,   (.).].  ,       ,   . , ,         :      (30., 15- . 1981)       . , Grand Larousse encyclopdique (10. , 1964)     Stratagme.

    Strategem           ,  . . :  ,  ,     , ,     (Byzantinisches Eroticon. Mnchen, 1986. S. 182).            (26., 1984),   Meyers Neue Lexicon (8., 1980),      (1980).            , , ,        ,  .       ; ,       36  ,  .    ,    ,           .

     .     ,       (VIIIIV.  ..)      (VIII.  ..)[101 -     (- -)    . -,      ,    ; -,      722481.  ..         ,      (XIIII.  ..)   .      (),   403221.  ..,       : , , , , ,   .           .       ,  .        ,         .        (.:  . .   . ., 1968; Crump J. I., Jr. Intrigues. Studies of the Chan-kuo Tse. Ann Arbor, Univ. of Michigan Press, 1964. .       , .: Chan-kuo Tse. Translated by J. I. Crump, Jr. Clarendon Press, Oxford, 1970).],       ,            :




   




   




   

  




   

, ,  




    :




    [102 -      , .      ,    (. .).]




    

,  ,    ,   , , ,     , .           .     ,  ,  .           : 1)    2) ,      .

          . ,      1970  1978. -   20.  


 ( ),         ,   36 .      ,           .  (. List),        . ,    list  ,    ,  .       ( ),    - ,      .     list    ,         (Kunst),  (Weisheit),  (Wissenschaft).         List ()       ,      . ,      ,        ,  .,       ,                 .




     


            (  ).      479502.         (489537).        .        ( )   .

        ( 436  ..),       (420479).      XV     ( ).    :



            .         .           .     ,   ,    .                     .          ,    ,          .     ,         ,   .        .     ,     ,     ,  .       .         .     ,   ,     .         ,        .       ,      .


  ,            .         36          .        -  36 :         ,     36,        ,                  trente-six (36)    .

 36   36         (   . )      ( )[103 -   (   )   ,          .           ,        .             . .  (18971938),      .  1960.  . .        . . .  1993.     . .  (.:  . .    , 2- .,   .  . . . . ., 1993).]   ,       XVIII.  ..    ,      ,   ( I   ..) ,    ,   ,     ( )  ,    .     ,        6.   ,  36     ,  ,      .

   , ,  36 ,      .                 24   .    ,   36      ,      ( ),    ,   1674.      -     (16441911)      (13681644).    36         36 .   1941.         36 ,     .




 


   ,       ,                      (-)[104 -            ,          .      ,         ,   .             (.:  . . :  2. ., 1972. . 1. . 201).],   (551479  ..),     .           .   ,     .    Attack by Stratagem (  ), :     ,   .

 -            .       ,       .     -      ,  . .       -:  .

 -,         -     (  -   . , 1984),    20 ,   ,     (     . , 1985. 139. 30 ).             -[105 -  -  ,        - ,  ,   (. 233  ..).    ,         (.:  . . 2. ., 1973. . 224283).],    [106 -   (14586/74)    ,  ,  -軠  ,      .         ,      ,         . .  (.:  .  . . 1. ., 1972; . 2. ., 1975; . 3. ., 1984; . 4. ., 1986; . 5. ., 1987; . 6. ., 1993).]        (XVIII.)[107 -    廠    (17191763).       ,         ,         ,    XIX.  . .  ( . .   . ., 1880. . 159).        (.:  .     / . . . ., 1958).].  ,         .         , ,       .            , ,   .     ,    ,     2000 ,    ,   ,       .   36          36  .

  36     138  . 138   36  4, ,   4    .  ,       .            . ,     .     ,    ,    ,   .

    36           . , ,  ,               .           .            .         - ().        .              .     :      ,    .            ,      ,                 ,  .  36    . ,  1981.     6-    36  1 140 930 ,   1982.   400 000  12-   36    . ,    36    . ,         (      . , 1983)  24    36 .




    


                :



 ,     ,        



 ,     ,               ;



  ,  ,  ,   ,       .

     ,  :

 (- );

   (- );

 ;

;

 ;

 

.


 ,     ,      ,     ,            .

          (     )       ,     .          ,   ,  ,     .          ;        ,        (. 233  ..),      (),           ()    ().                    .

     ,    , ,  ,     36 .

 1962.     -         36 .         1941.         .      ,        36    :    . ,     ,    .  ,    ,   ,  1941.,       ,  .

  1941.      36      .     36 .

  :

-  ( );

  ( )

  ,    .

      36     -   ,    ,      , .     .   ,     ,    .

      ,   1941.    1979.   (    1987.).         ,        .          .         ,          -   .   (14651557),     (13681644),         ,                  :



  ;

  ;

  ;

   ;

  ;

   .


,    1941.    ,   36    ,           (XVIXVII.).    36    1981.    ( )   36    .            36 , ,  ,          ,        .   1991.      ( 1,5 ).    1982.     36   ,     1979. 19   9  (19761985)         36 .          1969.     36        .

  1987.               36 .       1981.             .

   36 ,   Frankfurter Allgemeinen Zeitung 14  1977.,    ,  ,   ,   .  27-      (1981)  . .             .  ,     ,      .               ,   .




 


     ,            36 .       36     :



          .                     .


 :



   :      .       .       ,    ,       ,           .                .  ,      ,      .              ,             .    36           .               ,      .             ,       .


   19791987.      :



  36        .    ,   ,   - (VIV.  ..),     [    ].


          36 , , ,    19791987:



  36    - ,     ,      .    .


     , ,           . ,    19-       36  (, 1985) :



   ,       ,     .   ,    ,  ,  . ,    ,           ,      ,    ,        .     ,     .      .        -,   ,    .  ,    ,      .     ,    .





  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=68676967)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


  (18951976)      .       ,  ,   ,  ,  ,  .   .




2


,      ,  -  ,   , ,     ,  -, ,   , ,  //  . .     . . 2. ., , 1994. . 1532.




3


.: -,  .    .  . ., , 2011.     . . 67110.




4


 . ,    .   . ,    .   . . . ., , 1988. . 37.




5


 . .   . ., , 2008.




6


.:  . .,  . .,  . .    . . . . . . ., , 1975. . 6465.




7


 . .               XVII .         . .,  , 1977. . 16.




8


 . .       XVII . ., , 1980. . 53.  , ,   , 1987. . 54.




9


 . .    //  . . . ., , 1995. . 517.




10


 . .  . . 3.   (VIII.  ..). .,  , 2006.




11


 . . :   . ., , 2011. . 124.




12


          ( .   :   .      . . . . . . . , 2001).        ,     (       .  . .     //   . , 1999. . 629630).




13


    .             :    ,     ,    .         ,             .  . . //   .       . .,  , 2004. . 41.




14


          (17611831):    []   . <>   ;    . Zeitschrift f?r Politik. M?nchen. 19331934. Bd.23, p.50.




15


    :    ,    . //   . . 24. ., 1953. . 129.




16


 . . //   .  .   . . . .   . ., 2010. . 33.




17


. .  . . . . . ., , 2002 (: . ).




18


  ,      ,     ,    ,    ,   . ,       ,  ,     ,    ,       ,    .   ,     ,       .      ,       .   . .  : .  2 . . 1.  . . . . ., 2002. . 118.




19


 .  : . . . . .,   , , 1994. . 226.




20


. . . I. 9. . 67.      ,    ,  ,   ,    .




21


  . . . 1. . . . . . ., .    . . . . ., , 2004. .163.




22


 . .   . .,   , 2010. . 401.




23


.   .    XI . . 2-, . .  , ,      . . . ., , 2003.




24


 . .,  . .      //   .  . : , . 2012.  11,  10: . . 130131.




25


   ,                 ,  .        .     ,       ;      ,        ,        .              ,      ,   , ,     ,  metis   ( . .. ..)      . [ .   / . . . . . .,  , 1999. . 1819.]           ,   ,         ,              , : [ . .   ., , 2001. . 811];    . (    ). ,  . . 1986;  . 33.  . .,  , 2007.




26


 . .,  . .       . 131.




27


 .




28


    ,  ,    ,   .   ,      .            ,      , ,             (   )       .     , ,   ,     (                ),    ,      ,        . [ .   / . . . . . .,  , 1999. . 9]  . .,  . .       . 131




29


 . ,     .    . . . .,  , 2010. . 62.




30


.:  . .   :          (16621795). ., , 2012.




31


.:  . .    . . . ., 1984. . 6273.




32


 .   . . 6-. ., 1980. . 193.




33


.:     ,  , , .    . . . . 1. .,  , 1977. . 5960.




34


 . .   . ., 1968. . 40.




35


 . . ., . 37.




36


.  , . 148.




37


.:  . . -.    . .-., 1950. . 37.




38


 . . 34.




39


 . . 54.




40


 .:  . .       //-. -  20032004. . . . . . . .,  , 2005. . 255274.




41


  .  .    . .,  , 2009. . 596597.




42


 . . ., . 193.




43


.: - . .  . , , , , , ,  . ., 2000. . 369383.




44


 . .       //   . : , . 2013.  12. . 4. . . 58.




45


:  . .,  . .,  . .    . .,   , 2004.  . .  . ., , 2008.  . .  . 3- . ., , 2007.




46


.  : -   XVII.   . . 1. ., 1969; . 2. ., 1972.




47


.:  . .               XVII . .,  , 1977. . 1516.




48


.:  . .       XVII . ., , 1980; Miasnikov V. S. The Ching Empire and the Russian State in the 17th century. Progress Publishers, M., 1985; Miasnikov V. LEmpire des Qing et lEtat Russe au XVIIe Siecle. Progress Publishers, M., 1985;  .       XVII . , 1987.




49


.:  X. .   .     . , 1989 ( . .).




50


.  , . 4043.




51


.: Senger H. von. Strategeme. Der erste Band der ber?hmten 36 Strategeme der Chinesen  lange als Geheimwissen geh?tet, erstmals im Westen vorgeestellt. Scherz, Bern, 1988.




52


.:  X. .        (         ). ,  , 1990 ( . .).           : Senger H. von. Stratagemen. Listen om te overleven. Rotterdam, Lemniscaat, 1990; Senger H. vn. Stratagemmi. Vivere e soprav-vivere con austuzie vecchie di tremila anni. Roma, Serra e Riva Editori, 1990;   1991.        : Senger H. von. The Book of Stratagems (Tactics for Triumph and Survival). New York, Viking Penguin, 1991.  19921993.           -.   1994.   .




53


., :      (36    ), .  . ,   , 1981 ( . .).




54


          . .  :     (-. -  20052006. . . . . . . .,  , 2006. . 231259     .      (. 260268).  .    :  . .     . .,  , 2010.  . :   . ., , 2011.




55


-   XVIII .   . . VI. 17521765. .,   , 2011. . 185186, 191192, 295298.




56


 . (  ).  112. // 36 . ( ). . 112.   ,  . .   , , 2001.      19 .




57


  // 36 . .  . . 14. .   , , 2002.     77 .




58


  //  36 . .  ,  . .   , , 2002.




59


       ,    . . :  .     :   . ,   , 2008. 296 .;  .  36  -       :   . ,   : , 2008. 216 .;  .     ! ,   , 2001. 320 .;  .   .  :     . ,    , 2008. 272 .;  . 36 . ,  , 2004. 224 .;  .  36 . ,  : , 1998, 344 .;  .     36 . , - , 2008. 380 .;   ,    .  . , - : : , 2002. 180 .;  .        . , - , 1979. 250 .




60


 . .      //    . : , . . 1. . 2. . . 2002. . 31.




61


 .




62


  ,     ,         . .    XIX .  .:  . .,  . .  .    : 225-    . . . .  // . . 2002. . 72, 12. . 10991106.




63


     (     ). .  , , 2000.




64


  . .  . .    . . 12. 19931995. 1037 .




65


  (  ). .  ,  . .   . , 2000. 679 .




66


  (). .    . .  . . 12. , 1993. 606 .  1995.     .   (). .  . .  . . 12. , 19961998.    (  1392 .)  ,               ,    ,      (   ),   ( ),     .




67


 500  (500  ). .  ,  .  . , 2001. 500 .




68


     ,    .




69


   (  ,  ). . .  . .   . . 14. , 1997. (. 1  978 ., . 2  934 ., . 3  951 ., . 4  961 .).




70


  . .      .  36    . .  . . .  , .    . . . ., , , 1995. . 19.




71


, .    , 1727, . 9, . 10.




72


   . . . ., 1899. . :     XVIII   XIX . ., 1990. . 223.




73


 . .   . 4. ., 1944. . 562.




74


  .   . . . . . . ., 1998.




75


-.     . ., , 1998.




76


 . .    .  ,      . ., , , 1994.




77


   . . . . . . ., 2000.




78


 .   (XI.).   .   .   . . . . .   (III.).   . . . . . ., 2001.




79


  .      .  . . . . . ., 2002.




80


 .     . . , . .  . . ., , 2011.




81


 . .   //   . - . 20092010. . 151168.




82


 . 48  . ., 2003.




83


 , . 5.




84


 , . 29.




85


 . .  . . . . . . ., 1990.




86


 .    XXI . , , .  . . . . ., 2001.




87


 .      . . ., 2002.




88


.:  . .   .      . ., 2003. . 377391.




89


   , ,      All Men Are Brothers   .




90


 . . .  .  . . . . 12. ., 2001.




91


.   .  . . . .,  , 1999.




92


Harro von Senger. Stratageme. Band II. Die ber?hmten 36 Strategeme der Chinesen  lange als Geheimwissen geh?tet, erstmals im Westen vorgestellt. Scherz, 2000.




93


  . . . 1.  118, . 2.  1936. ., , 2004.




94


      . . -,   1727.    :      ,     (, .    , 1727, . 9, . 10) (. .).




95


   (., 10, 16).   ,  : ,   ,    :   ,  ,  ,   (. .).




96


      (192265 ..).           .  192.           ,     .           . .     , , ,  , , , , ,     ,         .  ,         ,  220.      .      .           192.

       .      -  ,   . , , , ,   ,     . ,   .   . ,   .     , ..   . ,  , ,   .    .       ,  -.

 ,      ,    . . ,   ,    . ,    .          -.




97


        .  263.    -.         265.    ,    ,   ,     .   280.   ,    .




98


             ;         XIV.    .      ,         .             .                    ,      ,  ,       -.

 ,   ,         .              ,     .




99


            -,  ,      .  ,   ,   ,   ; ,   ,   ,   ,  -.        ,           (.:  . .  . . ., 1977. . 123125).

        (.:  . . ., 1954. . 2. . 439449.          ).       1984.,       (.:  . . ., 1984).        . .

       1954.     (. 449):

		        .
		         .
		       .
		    ,   .




100


    ,   ,   (.).




101


    (- -)    . -,      ,    ; -,      722481.  ..         ,      (XIIII.  ..)   .

      (),   403221.  ..,       : , , , , ,   .           .       ,  .        ,         .        (.:  . .   . ., 1968; Crump J. I., Jr. Intrigues. Studies of the Chan-kuo Tse. Ann Arbor, Univ. of Michigan Press, 1964. .       , .: Chan-kuo Tse. Translated by J. I. Crump, Jr. Clarendon Press, Oxford, 1970).




102


     , .      ,    (. .).




103


  (   )   ,          .           ,        .             . .  (18971938),      .  1960.  . .        . . .  1993.     . .  (.:  . .    , 2- .,   .  . . . . ., 1993).




104


           ,          .      ,         ,   .             (.:  . . :  2. ., 1972. . 1. . 201).




105


 -  ,        - ,  ,   (. 233  ..).    ,         (.:  . . 2. ., 1973. . 224283).




106


  (14586/74)    ,  ,  -軠  ,      .         ,      ,         . .  (.:  .  . . 1. ., 1972; . 2. ., 1975; . 3. ., 1984; . 4. ., 1986; . 5. ., 1987; . 6. ., 1993).




107


   廠    (17191763).       ,         ,         ,    XIX.  . .  ( . .   . ., 1880. . 159).        (.:  .     / . . . ., 1958).


