   .        XIII    XV .
  


     #42
          XIII    XV .     -, -              ( ).                        ,      .   ,        ,   , ,      - .

  PDF A4    .





  

   

       XIII    XV 



  .., 2023

 , 2023

  , , 2023


 ,      ,                ,   .

 









    ,                     .  ,     ,          ,          ,    .

     (   )           ,           .            ,     - , ,  ,       (, , ).           , , , -  ,    (  ),    ,   -    .

         ,      -,   - ,     -         .  ,                          ,    - .          ,           ,          .

 ,          ,                  ,      .        (  ),      ,              - .  ,              ,    .

                     ( , , , , , , ). -         ,      ,             .

      ,          ,    [1 -              ,         .   -       Yeke Mongyol Ulus (  ).]          ( ).

          -    -, -               .

   -           V    VI. ..,        ()    -         .   -      .            [2 -  ..     . ., 1996. . 3336;  ..   VVIII . ., 2009. . 3940.].          [3 -  ..    VIXIII. ., 1982. . 24;  .. i i i  i-ii   67 . (-i ). . . i. . i, 2006. . 110126.].   VI. ..         ,    ,            ,     [4 -  .. . . . 77, 84.].

  50- . VI.     (, ),  ,      ,   []     ()   [5 -  .    //  : , , , ,  , ,  ,     / . .. . ., 1860. . 324.],            - .           -   ,   -  .           [6 -  ..  . ., 2002. . 248, 251.],     -    - ,       ,           .

   VIIVIII.     ,          ,      -    ,   ,       -  [7 -  ..     VIIVIII. .. ( ) //  V   -. . 4. , 1988. . 224251;  ..  - :   . ., 1989;  .   . ., 2000. . 2526;  ..         :   //  . 2015. 4 (14). . 5859.].  ,                     (   - )[8 -  .. . . . 137;  .. . . . 358.].      - ,       ( ,     .),        [9 -  ..    i  // i. i, 1965. . 19;  ..    (    ). , 1975;  . i i i  VIIIXIII . i, 1992;  ..     -  // . 1990. 3. . 7172, 124137;  .. . . . 367.].

     -          .     ,     ,      .  ,   ,    ,   [10 -  ..      -  -  VIIIX. . 1 //   -:     . , 1991. . 44.].    --         ,    VIIIX.   ,      [11 -  ..    I. .. //  - . , 1979. . 145163;  ..         VIII   X. // . . III. ., 1985. . 9293.].

 ,    VIIIX.     -      -    --    -  .

      X.,          (),   ,     -  -             -       ,     [12 -  .. . . . 359361;  .   . ., 1991. . 4. [ ]. URL: http://www.docviwer.ru; . 2527;  ..  -       //     . , 1993. . 104106;  ..   -      VIIIIX. // . 1962. 1. . 94.].        - ()                               1116.[13 - . . II.  . ., 1908. . 284.]

     X             ,    XIXII.                .

            , , ,   [14 -  . ., 1908. . 106;      . . . I.  IX    XII. ., 1980. . 50;  ..  . ., 1948. . 127128.],              [15 -  ..    XXII.:    //  :  ,  ,  . 2016. . 5. . 233252.].

 ,                       ,   - .     ()    ,     -    (), - ( , )   ( ) [16 -  ..     . ., 2003. . 5759, 6970, 77;  .. . ., 2010. . 79.],            .   XIXII.        ,         , ,   - .        ,    ,    - [17 -  ..     // i-i i. 8. , 1996. . 217219;  ..      // . 1. 2000;  ..,  .. i  i i // i  i i  VIIIX . i, 2004. . 121138;  .. .  : ,        . ., 2012. . 19112;  ..,  ..    :    -      // Strtum plus. 2021. 5. . 1539.].

               ,       ()   (),                      . ,               ,        - .  ,           (     )  ,         -             [18 -  ..   . , 2008. . 71;  ..         XVII. (           ) //  - : - IV . . , 2006. . 72;  ..      // . 1904. 45. . 10;  ..       X   XIII. ( ) //   -: -   . . , 1991. . 8889.].

     -               ,                   --,              [19 -  ..   :          //    . .:   . . I.  . 2000. . 691717;  ..   : - //  ..,  ..,  ..,  ..   :   - (  - ). , 2003. . 204.].                   ,    -      .

 ,    ( XII    XIII.),                .   XII     -            ,           [20 -  .. . . . 180181;  .. -    XIIXIV.  //    -  : - . . , 1993. . 121;  ..      -  (  XII    XIII.) //  :  ,  ,  . 2016. . 5. . 260272.].             (-)  ,         ( ,  )[21 -  ..  --      ,      XIII. (     ) //  . 1928. . 25. . 5376; . . II.  . ., 1908. . . III.     . .; ., 1950. . 64.].         ,          ,     -  - .         -     ,     - -[22 -  .. -    XIIXIV.  //    -  . , 1993;  ..   XIIXV     . , 2004. . 190;  .. ,    - . . . . . . ., 1990. . 10.].

         -             ,        ,    .

                    [23 -  ..,  .. -   -  (  XIV   XV ) //     -. . II. ., 2010;  ..            -  //  - . 2010. 2. . 9195;  ..  -   : -  // . . 25. 2017. 9. . 167172;  ..    .        XXIII . ., 2014;  .. - .     XV    XVI. ., 2018;  .. -   XIXII.     . ., 2019;  ..,  ..    -   -  //     . . 2. ; , 2019. . 289295.].        ,           ,    .

     ,     ,    ,    .  ,      , . . .,    .      ,           . . .   , . . .

    . . .   .     . . .,           . .      ,   . . .,     ,            Ph.D.

()     ,       .




 1

  ,   





1.1.   


             - ,        .       ,       ,              ,      .             -    -                         .

   ,    , ,     -,   -     Yeke Mongyol Ulus,      -    , ,   ,        ,         .

                   XIII.  ,   ,    ,    ( )   ( ),      [24 -  .    . ., 2018. . 67.],           (maintes fors entrec e fors pas)[25 -  . . 327, 525.].        (   - )   ,     ,   ,       - ,  ,   ,    ( )        .

  ,      ,       , ,             ,   - ,        ,     ,   ,     [26 -         . ., 1957. . 109110.].

    ,     ,  -          - ,      Limites naturalles ( ),   ,    ,       [27 -  .   :    . ., 2019. . 77.].               ,        .

 ,  -       ,                   ,       .

        frontier, borderland  borderscapes.   ,  ,    (),          [28 -  ..        /  //   . 2015. 1. . 1541;  .,  .  :  ,    //   . 2019. 4.2. . 234256.].

  ( . frontier  , )    ..  (    - )            ,             ,    XIX.  [29 -  ..    . ., 2009. . 67, 1618.].  ,  ..         ,  ,   ,   ,    [30 -  . . 14.].

  XX.,                      ,     .   ,   ,           ,       ,    [31 - McNeill W. Europes Steppe Frontier. Chicago, 1964; Chrisiansen E. The Northern Crusades: The Baltic and the Catolic Frontier, 11001525. L., 1980; Whittaker C.R. Frontiers of the Roman Empire: A Social and Economic Study. Baltimore, 1994. P. 110127; Ostrowski D. Muscovy and the Mongols: Cross-Cultural influences on the Steppe Frontier, 13041589. Cambridge, 1998; Hopwood K. The Byzantine-Turkish Frontier c. 12501300 // Acta Viennensia Ottomanica: Akten des 13. CIEPO-Symposiums. Wien, 1999. P. 153161; Medieval Frontiers: Concepts and Practices / Secected papers of a colloguium held Nov 1998 at St. Catherines College, Cambridge, 2002; Khodorkovshy M. Russian Steppe Fronier: The Making of a Colonial Empire, 15001800. Bloomington, 2002; Stepenson P. Byzantiums Balkan Frontier (A Political Study of the Northern Balkans, 9001204). Cambridg University Press, 2004; Mykhaylovskiy V. Evropean expansion and the contested borderlands of late medieval Podillya, Ukraine. Amsterdam, 2019; Haug R. The Eastern Frontier. Limits or empire in Late antiqua and early medieval Central asia. University of Cincinnati, 2019.].      ()        , /       ,     .  ,  ()         [32 -  .. . . . 17.].

         ()      ..   .. .  , .. ,         ,         :

1. (, )    .

2.  ,  ,   .

3.    (, ,  , ),   .

4. ,           .

5.     .

6.   .

7.   .

8.      .

9. ,   ,      [33 -  ..  :   //     . 2012. 2. . 4649.].

          .. .   ,        ,          :

1.      (      -  ).            .

2.     ,    .

3.    ,     ,       /       .

4.      -          ,            .

5.   .

6.       - .            [34 -  ..      60 70- . XVI  //  . . 10 (126), 2013. . 4445;  ..,  ..,  ..       XVI    XVIII. //  . . 20. . 10. 2015. . 11.].

   ,            . ,  ..                            .     ( ,  , )         ,            ,    - ,       .

      ..           ()   .  ,           ( )            ,   ,        (Woodland)[35 -  .. . . . 15, 26;  ..           16201676. . . . . ., 2016. . 5758, 119, 121; Axtell J. The invasion Withen: The Contest of cultures in Colonial North America. N. Y. Oxford University Press, 1985. P. 62.].  ,   -               [36 -  .. . . . 225227.].

          (  ),       ,         , , ,  (),  (), ,    ,    . -    ,           ,         ,  ,    [37 -  ..       .      //      . , 2018. . 282298;  ..      ()   //      . , 2018. . 298309;  ..,  ..,  ..,  .. -     //      . , 2018. . 309326;  .. -   //      . , 2018. . 326360;  ..        //      . , 2018. . 380391.].      ..   .. ,     XVIXIX.             -  ,   - [38 -  ..,  .. ,  XVI   XX.:       . , 2005. [ ]. URL: http:// www.sibistorik.narod.ru].

                     ,              .      - ,   -     ,        ( ,  ,  ),            .

     ,         XVIXIX.       . ,            /  ,     ,          ()      [39 - Latimor O. The Nomads and South Russia // Archeion Ponton. 1979. Vol. 35. P. 193200.].        ,  ,            ,  ,   ,       [40 - Lattimore O. Inner Asian Frontiers of China. Boston, 1962;  . Studies in Frontier History. Collected Papers 19281958. London, 1962.].

         .. ,   ,               ,      -  -,   -   [41 -  ..  :    //   . 2016. 4 (32). . 131.].

   ,        ,                   [42 -  .   .    . 15001800. ., 2019. . 9.].     ,                     .

            ,    -    ,        -,   - .

                  .. , ,                [43 -  ..     . ., 2002. . 438.].     ,                            .

               ..   70- . XX.[44 -  ..       -       // -    . , 1972. . 3146;  .       -          //  - . - . ., 1975. . 158184.]   ,             (    ),   .

          .. -.   ,          ,     ,  ,    .       ( )    ,     ,   ,       [45 - - ..     XXII.:   //     .   . ., 2001. . 380.].

 ,          -    (     ),      -  - ,  ,  ,        - [46 -  ..   . ., 2007. . 88, 115; - .. . . . 380389;  ..     (12041461). ., 2017. . 137.].

                 ,  ,         .    ,       ,     Pax Romanica,     ,     ,    (, ,   .) [47 - Birley R. Vindolanda A Roman Frontier Post of Hadrians Wall. L., 1977. P. 9, 13; Whittaker C.R. Frontiers of the Roman Empire: A Social and Economic Study. Baltimore, 1994. P. 110127;  ..      . IIV. .. ., 2000. . 165, 169, 173, 175176, 178, 180181, 185.].

                  (Pax Mongolica). -   ,      ,     , ,  ,    ,       .  XIIIXIV.        ,     -  , , -   ,    ,    [48 -             //     .      (12661359.). , 2011. . 171;  ..   .  . , . ., 2011. . 122139;  .      XIIIXIV. //   ,    . . XXII. , 2017. C. 399411;  ..      //  . 2012. 1. . 172188;  ..       . , 2008. . 3435;  .. -     :   // : - . , 2019. . 89; - ..   ()    XIIIXVI.:    . . - . . , 2017. . 128151, 227252.].

     ,               ,     [49 -  .  :     . , 2012. . 18, 205.].

          .. ,    -           ()              (VIIIXIV.),    [50 -  ..    -      -  //  2010.  - . . 9. . 178198.].      ..   -           [51 -  ..     .        XIIIXIV. , 1999;  . -    :       // Stratum plus: Arhaeology and Cultural Antropology. 2016. 6. . 165181.].

 ,         -          ,      (  ).            (     ,   ,     ,    - ,      ).

   ,  ,                ,         .

  ,     ,   - ,      ,           .

    ,       ,        .

               [52 - Hammer-Purgstall J. Geshichte der Goldenen Horde in Kiptschak; das der Mongolen in Rusland. Pesth: C.A. Hartleben, 1840;  ..  ,     . ., 1884;  ..     .    . ., 1922;  ..,  ..     . ., 1950;  ..   . , 1960; - ..    . ., 1973;  ..    . ., 1985.],    ,      ,     [53 -  ..       . , 2000;  ..   . ., 2000;  ..       -. , 2003;  ..  .   . ., 2005;  ..       . , 2017;  ..  --  XIII   XV .     . , 2013;  .. ii i   XIIIXIV .: i-i   . i, 2015.].        ,    ,   - .

  ,    ,       XIVXV.           ( , )[54 -             //     .      (12661359.). , 2011. . 159.],      .   ,                     ( ,  ,  )[55 - . . XXV.     XV. ., 1949. . 182, 302303;    ( ). .; ., 1950. . 9394.].          -           ( ,  ,  )[56 - . . XI.  . ., 1965. . 69, 172;  //     :  3. . 2.   . ., 2010. . 8586.].

  .. ,          , ,   ,        ,        [57 -  .. : , , ,  // -. -. -, 1992. . 3233.].             ,   1334.     ,       .    ,         ()[58 -             //     .      (1661359.). , 2011. . 160.].  ()        [59 -  . . 171.].                ()[60 -  . . 166167.].

   ,     ,         ,        .  ,   .. ,    ,     ,            (  )[61 -  ..    ( )    //        . ., 2000. . 19. . 146157.].                     XIVXV.,         .                  .

            ,     -    .         ,   ,      [62 - -. -. -, 1992. . 112113, 5354.]   - ()[63 -     //    . . I.    . . 211.],              .  ,     ()  (      XVXVI.[64 - .   . , 1990. . 247.]),         [65 -  . . 340.],                    [66 -  . . 159.].

            - . ,    ( ,    )              [67 -   //    . . 10 [ ]. URL: http://www.lib.pushkinskijdom. ru/Default.aspx?tabid=514).],        [68 -  .],          [69 -  .].

          [70 -  ..    // . . IX. .; ., 1953. . 279.],          ,    -   ,        [71 -   //    . . 10 [ ]. URL: http://www.lib.pushkinskijdom. ru/Default.aspx?tabid=5148).],        (    XVI.)        ( .  )     /             - [72 - . . III. i  (       ). ., 1879. . 204;  . .: , 1990. . 8, 26, 27, 31, 39, 45, 113.].

    XIIIXIV.     ,           .      .    ,   ,    (,  , --, )[73 -     //     .      (1661359.). , 2011. . 192;        //     .      (1661359.). , 2011. . 188;     //     .      (1661359.). , 2011. . 150;            - //     .      (166 1359.). , 2011. . 137.].        ,      -  ( ,  [74 -      - //     .      (1661359.). , 2011. . 30;  .. . . I.    . ., 1884. . 150.]).         ,      ( )            (-),    -   [75 -    []  ( ) //     .      (1661359.). , 2011. . 22;    //     .      (1661359.). , 2011. . 59;     //     .      (1661359.). , 2011. . 66.].

 ,        (,  ,  )     .                   .




1.2.          


             ,         ,    ,        .

   -        .      XIX   XX.          .. , .. , .. , .. , . , . -, .. , .. , .. , .. [76 -  ..   . ., 1858;  ..   - . , 1855;  ..             //  . . 1. , 1876;  ..         //  III . . 2. , 1878;  .      XIV . , 1881; - .  -    XIII   XV  //  . . 7. . 1. 1886;  ..      XIV . , 1882;  ..   - . ., 1910;  .. i i-. i, 1905. . 3;  ..          XIV . ., 1891;  ..   //  . , 1905. . 5.].

 XIX.       ,      ,         ( ),   ,      .         .. [77 -  .. ().       . ., 1829.], .. [78 -  .. . ., 1884.], .. [79 -  ..      / . . 8. ., 1864.]  .. [80 -  ..    /  . . X. ., 1896.],       .

 2030- . XX.      .. [81 -  ..     .    . ., 1922.]  .. [82 -  ..     - //   . 1939. 32. . 2.],   . [83 -  . i   ii : ( i   i) // i i. i, 1928;  . i   i   30-  XV i // i     ..    ii ii     i . . 1. i, 1928.]  . [84 -  .    i   ii // i i. i, 1928.],     .. [85 - Kuczynski S.M. Ziemie Czerrnihosko-Siewierskie pod rzadami Litwy. i i  i. . 33. Warszawa, 1936.],        ,   -   .

 ,      - ,   .. [86 -  ..    (    ). .; ., 1940.], .. [87 -  ..     (      XIV.). ., 1940.],   .. , .. [88 -  ..,  ..     . ., 1950.],    .. [89 -  ..   - . ., 1950;  .   . ., 1959.].        ,   -             1960.  .. [90 -  ..   . , 1960.].

     ,               ,                  .. ,   1978.[91 -  ..     . ., 1978.]

 1985.      .. ,       [92 -  ..    . ., 1985.].             ..        ,       .       , ,    ,   -,  - ,          ,     . [93 -  .. . . 2- . ., 2009. . 31, 37, 38, 43;  .         // :  . , 1996. . 75, 78.].  , ..         .  -       ,      [94 -  ..   (X    XIV .). , 1982. . 8689, 202203;  ..      //  . 1985. 1. . 819.].               ,    - ,         [95 -  ..      XV . ., 2015. . 412;  ..  .  -    . 15621570. ., 2019. . 185186.].

   -  ,       - ,     ,     ()  .. [96 -  ..  -      . , 1987;  . -  -      XIV. // ,      .      : . .  . .. . ., 2010. . 496497.].

 ,            ,    1987.  .. ,      - ,               [97 -  ..  .         XIVXVI. ., 1987.].

 ..    ,      -        -  ( ).   -              ..   .. ,     .. [98 -  ..,  .. -   -  (  XIV   XV ) //     -. . II. ., 2010. . 386392;  .. -   .  //     . , 2016. . 310316;  ..    :      , XVXV. ., 2016.].

  ,     ,       ,      -                      [99 -  .. . . . 2. ., 2002. . 395;  ..       (- ).    (    ). ., 2006. . 183;  ..   . ., 1948. . 525538;  ..   .   ? ., 1991. . 28; - ..    . ., 1973. . 28.].            .         [100 -  .    XVIII  //  .     . ., 2012. . 408.].

  ,         ,  -     .  ,     [101 -  ..     XIII.:   . ., 1993;  .    XIV . ., 2010;  .     .  . , 2010;  ..       -. , 2003;  ..      XIII   XIV. , 2003.]   - [102 -  ..   . ., 2000;  ..     (-    XIV    XV.). , 2006;  .   . , 2017;  .       . ., 2017;  ..   :    -  XIIXIV. ., 2015.],  ,    ,            ,  ,       [103 -  ..  :    . ., 2001;  . Pax Mongolica      //  . 2017. 10. . 20; - ..  :    . .; , 2005;  .      : , , ,  //     . , 2016. . 679695;  ..         ( XIII    XV.). , 2018;  ..       . , 2008.].

            -       ,       .     ,     ,       ,                  [104 -  ..   XIII.:      //   XIII.:    ? ., 2000. . 9;  ..        //   XIII :   . ., 2003. . 65.].

,                . ,        ,    [105 - Fennel J. The Crisis of Medieval Russia 12001304. London; New York, 1983.].

        -             [106 -  ..     (  ) //     . , 2015;  ..,  ..   // Ruthenica. T. XIII. i, 2016. . 105106;  ..  :      XV  . XVI. . . . . , 1991;  . i   i  i . i, 1998;  . i i  i  // i i i. . 6. i, 1998;  . i i i XIVXV . ii   // i i i. i     i  i  i i. i, 2010. . 184202; i . i  i XIVXV .  i  ii i. , 2004;  ..     (13621471) //   . . 1 (3). ; , 2015. . 91120;  ..,  ..           (14921506.) //   :   . . . V.     14802015. . II. ., 2016. . 390448.].

 2010- .     ,     - [107 -  ..   :   -     XIV    XVI. ., 2012. . 183184;  ..  .  XIII   XVI. ., 2012;  ..    .  XIIIXIV. (   -   ) //  :  . . . . . 2. , 2003. . 4867;  .. --     XIIIXVI. //  . 2013. . 10 (126). . 3142.].

                     .. , ..   .. [108 -  ..        :   //     . , 2016. . 809;  .. , ,   //    . . 10.    .  75-  .. . ., 2001. . 147;  ..     (XV    XVI.):    //      . . XVII. 2005. . 172175;  .   //      . , 2018. . 202215.].

      -    .. [109 -  ..  -   : -  // . . 25. 2017. 9. . 167172.]  .. [110 -  ..            -  //  - . 2010. 2. . . 9195.].

                          ,    .

      ,    ,      ,        .

 XX.     ,      ,     .        ,       [111 -  ..    // . 1955. . 57;  .I.    ii i i // i  -i ii. i, 1976;  ..      XIIIXIV. (  ). , 1982;  ..,  ..,  .. i -  i i i. ; , 2004.].

 80- . XX.      - .  ,     (XIIIXV.),     .. , .. , .. , .. , ..   .. [112 -  ..    .  //    - . , 1991;  .        //  . 2018. 4. . 4750;  ..         //        /      (,  1981). , 1981;  ..      //        . , 1992;  ..,  ..  ,      // -   . , 2008;  ..               // Studia internationalia:  II         XXX.. , 2013. . 5152.].

              .. , ..   .. [113 -  ..       //  :   . , 1996;  .      // -   .. . , 1997;  ..            XII    XIV. , 2008;  ..,  ..   XIV.   -5    //               19911995. ., 1996;  ..            XIIXIV. //  -  : - . , 1996;  .         XII    XIV.    (    ) //   IXXIV :    . ., 2005. . 85101.].

        XIIIXIV.   ,   8090- . XX.          ..   - [114 -  .. -    XIIXIV. (  ). . . . . , 1987;  . -      //   .    . ., 1998. . 121124;  .   -     //    . I    .  . , 2004;  .      //    . 2007. 221. . 166175.].

 90- . XX.            ( ,  ,   .),     .         .. [115 -  ..          XIIXV. //        . , 1992. . 1920;  .       XIIXV. //    -  . , 1993. . 8891;  .      XIV  . XV. //   XXVIII.    . ., 1995. . 586591;  .    XIIXV. , 1999;  .   -   XIIXV. , 2006.].

              -        .    ,               ,     ,          - [116 -  ..,  ..,  ..        . ., 2007. . 4647;  ..         (       ) //     I  .. , 1998. . 196;  ..,  ..            // . 2002. 4. . 389398.].




1.3.   


           ,    ,        ,         .

 ,   ,     :

1.,    , - ,     ,  ;

2.,      , - ,   , - ;

3.,     , ,   -    - ,       .

    ,         -    (1242 1280- .),   [117 - . . II.  . ., 1908.].

,   -    -   80- . XIII. ( ),      [118 -  . . I.  . ., 19261928.].

 XV.,    ,    - ,   ,    ,      1479.

       -     ,    ,     [119 -  . . XV.  . ., 1965.].

 ,            ,     XV.[120 -  . . XVIII.  . ., 2007.]

    ,  ..          XV.[121 -  . . XXV. .; ., 1949.],        1479.,   1493.[122 -  .. . . . 135136.]         XV.            XV.,   , ,   ,     [123 - . . XXV.     XV. ., 1949. . 302.].

     XVI.,       XIIIXV.,   [124 -  . . XIXII.  . ., 1965.],        1520-   1530- .          .   .. ,   ,      XIIIXV.,     [125 -  ..  . ., 1965. . 29.].  ,  -         ,           [126 -  ..      XVIXVII. ., 1980;  ..       . ., 1951;  .. . . ., 1967.].

      -    XIV   XVI.    ,         ( ).

,  , [127 - . . XXXV.  () . ., 1880.]     XVI.     .        XIV.  1446.,    .          9701240.          -      ,       -     - ,          XIV.[128 -  . . 7475. . 4243 .]

 ,       (   ),     XVII.[129 -  . . II.  . ., 1843; . . XXXX.   / . . .. . ., 2003.]   , , ,       .               -    60 70- . XIV.  - [130 - . . 2.  . ., 1843. . 350.].

   ,        ,      ,     ,    XVII [131 - . . XXXII.    . ., 1975.].

    ,   (   )       ()        XVXVI.,    ().       (, )   XVXVIII.  ,     , , ,          [132 -  . . VII. Acta Magu. Ducat. Litv.,  in folio . XVI.   VII. . 5940 //      ,     . . II. 15061544. ., 1848.].

        XIV    XV.   - [133 - -  (). ., 1976;  ..     // . 2017. 4 (50). . 1037.].  ,            (, , ),   -  - [134 - . ., 1976. . 55;         1601 ;  XVI.  ..     // . 2017. 4 (50).  2. . 36.].

 ,     ,     [135 - . . IV. . 1.  IV . ., 1848. . 37; . 4. . 1. ., 2000. . 228; . . XII.  . ., 1901. . 6162.].

 - ,    -      XIV.,    ,   [136 -  ..   ,    //  . 1952. 40. . 218220.].        .. ,      13961397.,     ,          [137 -  ..    XIII   XVI. (- ). ., 1996.].      ,      ,     ,     . ,  养  .   ,      90- . XIV.   .

    -               XIVXV.         [138 -         XIVXVI. .; ., 1950.].

 -          ,      ,     [139 -       //  ,     . . 1. 13341598. ., 1841. . 2122;       , ,    // . . 1, 13341598. ., 1841. . 2223.].        .              (, ),  ,      ,    ()  [140 -       , ,    // . . 1, 13341598. ., 1841. . 23.].

  ,           ,        ,             XVIXVII.          ,             [141 -   . .; ., 1950.].             ,       [142 - . . . 111.].

  - ,    -         ,        ,       .             1389., 养        [143 - . . XI. ., 1965. . 9596.].

 ,            ,   ,  - (   ),       XVIXVII.[144 -  . ., 1787. . 1787;   ,    1686.  4 // . . 210. . 18. . 87. . 12;      ( ). . 256. 349.  3 //   . 15. .; ., 2012. . 179180, 190.]

    -   -    XIV    XV.      ,          [145 - ,     ,     . . 2. ., 1842. 6;  . i   ii : ( i   i) // i i. i, 1928. 2;   , -  - //  . . , 1998. . 521532.].          (1392  1393.),    -,    - (1507.).   -      -    -       -     .

        -                    [146 - Giovanni di Pian di Carpine. Storia dei Mongoli / Enrico Menesto. Spoleto: Centro Italiano di Studi sullAlto Medioevo, 1989. P. 332;    .  .   .     / . .. . ., 1957.].                       [147 -  . . 109111.].

     ,      ,          [148 -  .    . . 327.].

                  ,          [149 -  ..     .   -   XV. ., 1971;          14131414  1421  //   . 1873. 8. . 2. . 3943.].  ,    ,     ,       [150 - Codex Diplomaticus Hungariae Ecclesiasticus ac Civilis / Studio etopera G. Fejer. Budae, 1829. T. 3. Vol. 219, 239; Codex diplomaticus Prussiae III, 21 // - II,    : . -  . ., 1907. . 191192; Codex diplomaticus et epistolaris Slovaciae. T. 2. Bratislavae, 1987. Nr. 150. P. 100102;     ,    XXII. , 21  1323  //  .    :           (13131341). , 2019. . 643644;  -           . , 9  1316  //  .    :           (13131341). , 2019. . 641642.].

    ,    - ,    ,     ,       ,     ,      -    ,         La Pratica della Mercatura ( ),   1338  1342.[151 - Francesco Balducci Pegolotti. La Pratica della Mercatura / Ed. by Evans. Cambridge, Mass., 1936.]                       () XIVXV.   [152 -       .                Caffa ().]            .        .     -       1998.[153 -    Diversorum Filze   ,     //    . . 3. .; ., 1998.]    .      .                  .. [154 -  ..           -  (XIV   XV.) // . 1986. . 47;  .   .      XIIIXV. ., 1994;  .   1343.    // . 1994. . 55 (80). . 1.].

   ,              (    ),      .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=69136552)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


             ,         .   -       Yeke Mongyol Ulus (  ).




2


 ..     . ., 1996. . 3336;  ..   VVIII . ., 2009. . 3940.




3


 ..    VIXIII. ., 1982. . 24;  .. i i i  i-ii   67 . (-i ). . . i. . i, 2006. . 110126.




4


 .. . . . 77, 84.




5


 .    //  : , , , ,  , ,  ,     / . .. . ., 1860. . 324.




6


 ..  . ., 2002. . 248, 251.




7


 ..     VIIVIII. .. ( ) //  V   -. . 4. , 1988. . 224251;  ..  - :   . ., 1989;  .   . ., 2000. . 2526;  ..         :   //  . 2015. 4 (14). . 5859.




8


 .. . . . 137;  .. . . . 358.




9


 ..    i  // i. i, 1965. . 19;  ..    (    ). , 1975;  . i i i  VIIIXIII . i, 1992;  ..     -  // . 1990. 3. . 7172, 124137;  .. . . . 367.




10


 ..      -  -  VIIIX. . 1 //   -:     . , 1991. . 44.




11


 ..    I. .. //  - . , 1979. . 145163;  ..         VIII   X. // . . III. ., 1985. . 9293.




12


 .. . . . 359361;  .   . ., 1991. . 4. [ ]. URL: http://www.docviwer.ru; . 2527;  ..  -       //     . , 1993. . 104106;  ..   -      VIIIIX. // . 1962. 1. . 94.




13


. . II.  . ., 1908. . 284.




14


 . ., 1908. . 106;      . . . I.  IX    XII. ., 1980. . 50;  ..  . ., 1948. . 127128.




15


 ..    XXII.:    //  :  ,  ,  . 2016. . 5. . 233252.




16


 ..     . ., 2003. . 5759, 6970, 77;  .. . ., 2010. . 79.




17


 ..     // i-i i. 8. , 1996. . 217219;  ..      // . 1. 2000;  ..,  .. i  i i // i  i i  VIIIX . i, 2004. . 121138;  .. .  : ,        . ., 2012. . 19112;  ..,  ..    :    -      // Strtum plus. 2021. 5. . 1539.




18


 ..   . , 2008. . 71;  ..         XVII. (           ) //  - : - IV . . , 2006. . 72;  ..      // . 1904. 45. . 10;  ..       X   XIII. ( ) //   -: -   . . , 1991. . 8889.




19


 ..   :          //    . .:   . . I.  . 2000. . 691717;  ..   : - //  ..,  ..,  ..,  ..   :   - (  - ). , 2003. . 204.




20


 .. . . . 180181;  .. -    XIIXIV.  //    -  : - . . , 1993. . 121;  ..      -  (  XII    XIII.) //  :  ,  ,  . 2016. . 5. . 260272.




21


 ..  --      ,      XIII. (     ) //  . 1928. . 25. . 5376; . . II.  . ., 1908. . . III.     . .; ., 1950. . 64.




22


 .. -    XIIXIV.  //    -  . , 1993;  ..   XIIXV     . , 2004. . 190;  .. ,    - . . . . . . ., 1990. . 10.




23


 ..,  .. -   -  (  XIV   XV ) //     -. . II. ., 2010;  ..            -  //  - . 2010. 2. . 9195;  ..  -   : -  // . . 25. 2017. 9. . 167172;  ..    .        XXIII . ., 2014;  .. - .     XV    XVI. ., 2018;  .. -   XIXII.     . ., 2019;  ..,  ..    -   -  //     . . 2. ; , 2019. . 289295.




24


 .    . ., 2018. . 67.




25


 . . 327, 525.




26


        . ., 1957. . 109110.




27


 .   :    . ., 2019. . 77.




28


 ..        /  //   . 2015. 1. . 1541;  .,  .  :  ,    //   . 2019. 4.2. . 234256.




29


 ..    . ., 2009. . 67, 1618.




30


 . . 14.




31


McNeill W. Europes Steppe Frontier. Chicago, 1964; Chrisiansen E. The Northern Crusades: The Baltic and the Catolic Frontier, 11001525. L., 1980; Whittaker C.R. Frontiers of the Roman Empire: A Social and Economic Study. Baltimore, 1994. P. 110127; Ostrowski D. Muscovy and the Mongols: Cross-Cultural influences on the Steppe Frontier, 13041589. Cambridge, 1998; Hopwood K. The Byzantine-Turkish Frontier c. 12501300 // Acta Viennensia Ottomanica: Akten des 13. CIEPO-Symposiums. Wien, 1999. P. 153161; Medieval Frontiers: Concepts and Practices / Secected papers of a colloguium held Nov 1998 at St. Catherines College, Cambridge, 2002; Khodorkovshy M. Russian Steppe Fronier: The Making of a Colonial Empire, 15001800. Bloomington, 2002; Stepenson P. Byzantiums Balkan Frontier (A Political Study of the Northern Balkans, 9001204). Cambridg University Press, 2004; Mykhaylovskiy V. Evropean expansion and the contested borderlands of late medieval Podillya, Ukraine. Amsterdam, 2019; Haug R. The Eastern Frontier. Limits or empire in Late antiqua and early medieval Central asia. University of Cincinnati, 2019.




32


 .. . . . 17.




33


 ..  :   //     . 2012. 2. . 4649.




34


 ..      60 70- . XVI  //  . . 10 (126), 2013. . 4445;  ..,  ..,  ..       XVI    XVIII. //  . . 20. . 10. 2015. . 11.




35


 .. . . . 15, 26;  ..           16201676. . . . . ., 2016. . 5758, 119, 121; Axtell J. The invasion Withen: The Contest of cultures in Colonial North America. N. Y. Oxford University Press, 1985. P. 62.




36


 .. . . . 225227.




37


 ..       .      //      . , 2018. . 282298;  ..      ()   //      . , 2018. . 298309;  ..,  ..,  ..,  .. -     //      . , 2018. . 309326;  .. -   //      . , 2018. . 326360;  ..        //      . , 2018. . 380391.




38


 ..,  .. ,  XVI   XX.:       . , 2005. [ ]. URL: http:// www.sibistorik.narod.ru




39


Latimor O. The Nomads and South Russia // Archeion Ponton. 1979. Vol. 35. P. 193200.




40


Lattimore O. Inner Asian Frontiers of China. Boston, 1962;  . Studies in Frontier History. Collected Papers 19281958. London, 1962.




41


 ..  :    //   . 2016. 4 (32). . 131.




42


 .   .    . 15001800. ., 2019. . 9.




43


 ..     . ., 2002. . 438.




44


 ..       -       // -    . , 1972. . 3146;  .       -          //  - . - . ., 1975. . 158184.




45


- ..     XXII.:   //     .   . ., 2001. . 380.




46


 ..   . ., 2007. . 88, 115; - .. . . . 380389;  ..     (12041461). ., 2017. . 137.




47


Birley R. Vindolanda A Roman Frontier Post of Hadrians Wall. L., 1977. P. 9, 13; Whittaker C.R. Frontiers of the Roman Empire: A Social and Economic Study. Baltimore, 1994. P. 110127;  ..      . IIV. .. ., 2000. . 165, 169, 173, 175176, 178, 180181, 185.




48


            //     .      (12661359.). , 2011. . 171;  ..   .  . , . ., 2011. . 122139;  .      XIIIXIV. //   ,    . . XXII. , 2017. C. 399411;  ..      //  . 2012. 1. . 172188;  ..       . , 2008. . 3435;  .. -     :   // : - . , 2019. . 89; - ..   ()    XIIIXVI.:    . . - . . , 2017. . 128151, 227252.




49


 .  :     . , 2012. . 18, 205.




50


 ..    -      -  //  2010.  - . . 9. . 178198.




51


 ..     .        XIIIXIV. , 1999;  . -    :       // Stratum plus: Arhaeology and Cultural Antropology. 2016. 6. . 165181.




52


Hammer-Purgstall J. Geshichte der Goldenen Horde in Kiptschak; das der Mongolen in Rusland. Pesth: C.A. Hartleben, 1840;  ..  ,     . ., 1884;  ..     .    . ., 1922;  ..,  ..     . ., 1950;  ..   . , 1960; - ..    . ., 1973;  ..    . ., 1985.




53


 ..       . , 2000;  ..   . ., 2000;  ..       -. , 2003;  ..  .   . ., 2005;  ..       . , 2017;  ..  --  XIII   XV .     . , 2013;  .. ii i   XIIIXIV .: i-i   . i, 2015.




54


            //     .      (12661359.). , 2011. . 159.




55


. . XXV.     XV. ., 1949. . 182, 302303;    ( ). .; ., 1950. . 9394.




56


. . XI.  . ., 1965. . 69, 172;  //     :  3. . 2.   . ., 2010. . 8586.




57


 .. : , , ,  // -. -. -, 1992. . 3233.




58


            //     .      (1661359.). , 2011. . 160.




59


 . . 171.




60


 . . 166167.




61


 ..    ( )    //        . ., 2000. . 19. . 146157.




62


-. -. -, 1992. . 112113, 5354.




63


    //    . . I.    . . 211.




64


.   . , 1990. . 247.




65


 . . 340.




66


 . . 159.




67


  //    . . 10 [ ]. URL: http://www.lib.pushkinskijdom. ru/Default.aspx?tabid=514).




68


 .




69


 .




70


 ..    // . . IX. .; ., 1953. . 279.




71


  //    . . 10 [ ]. URL: http://www.lib.pushkinskijdom. ru/Default.aspx?tabid=5148).




72


. . III. i  (       ). ., 1879. . 204;  . .: , 1990. . 8, 26, 27, 31, 39, 45, 113.




73


    //     .      (1661359.). , 2011. . 192;        //     .      (1661359.). , 2011. . 188;     //     .      (1661359.). , 2011. . 150;            - //     .      (166 1359.). , 2011. . 137.




74


     - //     .      (1661359.). , 2011. . 30;  .. . . I.    . ., 1884. . 150.




75


   []  ( ) //     .      (1661359.). , 2011. . 22;    //     .      (1661359.). , 2011. . 59;     //     .      (1661359.). , 2011. . 66.




76


 ..   . ., 1858;  ..   - . , 1855;  ..             //  . . 1. , 1876;  ..         //  III . . 2. , 1878;  .      XIV . , 1881; - .  -    XIII   XV  //  . . 7. . 1. 1886;  ..      XIV . , 1882;  ..   - . ., 1910;  .. i i-. i, 1905. . 3;  ..          XIV . ., 1891;  ..   //  . , 1905. . 5.




77


 .. ().       . ., 1829.




78


 .. . ., 1884.




79


 ..      / . . 8. ., 1864.




80


 ..    /  . . X. ., 1896.




81


 ..     .    . ., 1922.




82


 ..     - //   . 1939. 32. . 2.




83


 . i   ii : ( i   i) // i i. i, 1928;  . i   i   30-  XV i // i     ..    ii ii     i . . 1. i, 1928.




84


 .    i   ii // i i. i, 1928.




85


Kuczynski S.M. Ziemie Czerrnihosko-Siewierskie pod rzadami Litwy. i i  i. . 33. Warszawa, 1936.




86


 ..    (    ). .; ., 1940.




87


 ..     (      XIV.). ., 1940.




88


 ..,  ..     . ., 1950.




89


 ..   - . ., 1950;  .   . ., 1959.




90


 ..   . , 1960.




91


 ..     . ., 1978.




92


 ..    . ., 1985.




93


 .. . . 2- . ., 2009. . 31, 37, 38, 43;  .         // :  . , 1996. . 75, 78.




94


 ..   (X    XIV .). , 1982. . 8689, 202203;  ..      //  . 1985. 1. . 819.




95


 ..      XV . ., 2015. . 412;  ..  .  -    . 15621570. ., 2019. . 185186.




96


 ..  -      . , 1987;  . -  -      XIV. // ,      .      : . .  . .. . ., 2010. . 496497.




97


 ..  .         XIVXVI. ., 1987.




98


 ..,  .. -   -  (  XIV   XV ) //     -. . II. ., 2010. . 386392;  .. -   .  //     . , 2016. . 310316;  ..    :      , XVXV. ., 2016.




99


 .. . . . 2. ., 2002. . 395;  ..       (- ).    (    ). ., 2006. . 183;  ..   . ., 1948. . 525538;  ..   .   ? ., 1991. . 28; - ..    . ., 1973. . 28.




100


 .    XVIII  //  .     . ., 2012. . 408.




101


 ..     XIII.:   . ., 1993;  .    XIV . ., 2010;  .     .  . , 2010;  ..       -. , 2003;  ..      XIII   XIV. , 2003.




102


 ..   . ., 2000;  ..     (-    XIV    XV.). , 2006;  .   . , 2017;  .       . ., 2017;  ..   :    -  XIIXIV. ., 2015.




103


 ..  :    . ., 2001;  . Pax Mongolica      //  . 2017. 10. . 20; - ..  :    . .; , 2005;  .      : , , ,  //     . , 2016. . 679695;  ..         ( XIII    XV.). , 2018;  ..       . , 2008.




104


 ..   XIII.:      //   XIII.:    ? ., 2000. . 9;  ..        //   XIII :   . ., 2003. . 65.




105


Fennel J. The Crisis of Medieval Russia 12001304. London; New York, 1983.




106


 ..     (  ) //     . , 2015;  ..,  ..   // Ruthenica. T. XIII. i, 2016. . 105106;  ..  :      XV  . XVI. . . . . , 1991;  . i   i  i . i, 1998;  . i i  i  // i i i. . 6. i, 1998;  . i i i XIVXV . ii   // i i i. i     i  i  i i. i, 2010. . 184202; i . i  i XIVXV .  i  ii i. , 2004;  ..     (13621471) //   . . 1 (3). ; , 2015. . 91120;  ..,  ..           (14921506.) //   :   . . . V.     14802015. . II. ., 2016. . 390448.




107


 ..   :   -     XIV    XVI. ., 2012. . 183184;  ..  .  XIII   XVI. ., 2012;  ..    .  XIIIXIV. (   -   ) //  :  . . . . . 2. , 2003. . 4867;  .. --     XIIIXVI. //  . 2013. . 10 (126). . 3142.




108


 ..        :   //     . , 2016. . 809;  .. , ,   //    . . 10.    .  75-  .. . ., 2001. . 147;  ..     (XV    XVI.):    //      . . XVII. 2005. . 172175;  .   //      . , 2018. . 202215.




109


 ..  -   : -  // . . 25. 2017. 9. . 167172.




110


 ..            -  //  - . 2010. 2. . . 9195.




111


 ..    // . 1955. . 57;  .I.    ii i i // i  -i ii. i, 1976;  ..      XIIIXIV. (  ). , 1982;  ..,  ..,  .. i -  i i i. ; , 2004.




112


 ..    .  //    - . , 1991;  .        //  . 2018. 4. . 4750;  ..         //        /      (,  1981). , 1981;  ..      //        . , 1992;  ..,  ..  ,      // -   . , 2008;  ..               // Studia internationalia:  II         XXX.. , 2013. . 5152.




113


 ..       //  :   . , 1996;  .      // -   .. . , 1997;  ..            XII    XIV. , 2008;  ..,  ..   XIV.   -5    //               19911995. ., 1996;  ..            XIIXIV. //  -  : - . , 1996;  .         XII    XIV.    (    ) //   IXXIV :    . ., 2005. . 85101.




114


 .. -    XIIXIV. (  ). . . . . , 1987;  . -      //   .    . ., 1998. . 121124;  .   -     //    . I    .  . , 2004;  .      //    . 2007. 221. . 166175.




115


 ..          XIIXV. //        . , 1992. . 1920;  .       XIIXV. //    -  . , 1993. . 8891;  .      XIV  . XV. //   XXVIII.    . ., 1995. . 586591;  .    XIIXV. , 1999;  .   -   XIIXV. , 2006.




116


 ..,  ..,  ..        . ., 2007. . 4647;  ..         (       ) //     I  .. , 1998. . 196;  ..,  ..            // . 2002. 4. . 389398.




117


. . II.  . ., 1908.




118


 . . I.  . ., 19261928.




119


 . . XV.  . ., 1965.




120


 . . XVIII.  . ., 2007.




121


 . . XXV. .; ., 1949.




122


 .. . . . 135136.




123


. . XXV.     XV. ., 1949. . 302.




124


 . . XIXII.  . ., 1965.




125


 ..  . ., 1965. . 29.




126


 ..      XVIXVII. ., 1980;  ..       . ., 1951;  .. . . ., 1967.




127


. . XXXV.  () . ., 1880.




128


 . . 7475. . 4243 .




129


 . . II.  . ., 1843; . . XXXX.   / . . .. . ., 2003.




130


. . 2.  . ., 1843. . 350.




131


. . XXXII.    . ., 1975.




132


 . . VII. Acta Magu. Ducat. Litv.,  in folio . XVI.   VII. . 5940 //      ,     . . II. 15061544. ., 1848.




133


-  (). ., 1976;  ..     // . 2017. 4 (50). . 1037.




134


. ., 1976. . 55;         1601 ;  XVI.  ..     // . 2017. 4 (50).  2. . 36.




135


. . IV. . 1.  IV . ., 1848. . 37; . 4. . 1. ., 2000. . 228; . . XII.  . ., 1901. . 6162.




136


 ..   ,    //  . 1952. 40. . 218220.




137


 ..    XIII   XVI. (- ). ., 1996.




138


        XIVXVI. .; ., 1950.




139


      //  ,     . . 1. 13341598. ., 1841. . 2122;       , ,    // . . 1, 13341598. ., 1841. . 2223.




140


      , ,    // . . 1, 13341598. ., 1841. . 23.




141


  . .; ., 1950.




142


. . . 111.




143


. . XI. ., 1965. . 9596.




144


 . ., 1787. . 1787;   ,    1686.  4 // . . 210. . 18. . 87. . 12;      ( ). . 256. 349.  3 //   . 15. .; ., 2012. . 179180, 190.




145


,     ,     . . 2. ., 1842. 6;  . i   ii : ( i   i) // i i. i, 1928. 2;   , -  - //  . . , 1998. . 521532.




146


Giovanni di Pian di Carpine. Storia dei Mongoli / Enrico Menesto. Spoleto: Centro Italiano di Studi sullAlto Medioevo, 1989. P. 332;    .  .   .     / . .. . ., 1957.




147


 . . 109111.




148


 .    . . 327.




149


 ..     .   -   XV. ., 1971;          14131414  1421  //   . 1873. 8. . 2. . 3943.




150


Codex Diplomaticus Hungariae Ecclesiasticus ac Civilis / Studio etopera G. Fejer. Budae, 1829. T. 3. Vol. 219, 239; Codex diplomaticus Prussiae III, 21 // - II,    : . -  . ., 1907. . 191192; Codex diplomaticus et epistolaris Slovaciae. T. 2. Bratislavae, 1987. Nr. 150. P. 100102;     ,    XXII. , 21  1323  //  .    :           (13131341). , 2019. . 643644;  -           . , 9  1316  //  .    :           (13131341). , 2019. . 641642.




151


Francesco Balducci Pegolotti. La Pratica della Mercatura / Ed. by Evans. Cambridge, Mass., 1936.




152


      .                Caffa ().




153


   Diversorum Filze   ,     //    . . 3. .; ., 1998.




154


 ..           -  (XIV   XV.) // . 1986. . 47;  .   .      XIIIXV. ., 1994;  .   1343.    // . 1994. . 55 (80). . 1.


