   ()
  

-  


       
    .          .-..          ,        ,     ,        ,      .      ,       .        ..    .     , ,     ,     .





   ()



 .-.., 2004

 .., 2004

 -   , 2004


* * *


 !

   ,    ,             .      ,     ,            .  ,     ,           .  ,   ,     .

         ,   ,       .    .        ,         .            ,      .

              .             ,  ,      ..       ,   . 5 .

   ,          ,  ,       ,    .      -     ,        ,  .       , ,  .

             ,      ,        ,        ,   ,     .

 ,  ,   ,           . ,          ,      .




.-. 3. .      








           -   .    ,       ,     -   ,    .     ,  ,       ,          .    ,         ,    .                    (. 5   )[1 -    .  :        21  1994. ( .    20  1996., 12  1996., 8  1999., 16  2001., 15  2001., 21  2002., 14  2002., 26  2002., 10  2003. 23  2003.) //  . 1994. 32. . 3301; 1996. 9. . 773; 1996. 34. . 4026; 1999. 28. . 3471; 2001. 17. . 1644; 2001. 21. . 2063; 2002. 12. . 1093; 48. . 4737; . 4746; 2003. 2. . 167; 52 (. 1). . 5034.]    .       -    ,    .

 ,            .   ,        ,       ,   .  ,             ,       .

    ,           XIX ,  ,  ,   .   ,  ,   ,                    .              ,      ., .., ...             .       - .., .., .., ..,   - ..  ...        .., .., .., .., ..       .., ...     ,           ,     .., ..,    ..,   ,          .          ,  ...

               ,      .     ,        .      ,     ,         .      ,       ,  . ,   ,            ,        -     ,           .   ,              - ,          .

      ,         .        ,        ;        ,         ;         ;          ;            ,         .          .

,   ,    ,              ,          .




 1.         





1.1.       


          -   ,            .                      ,       ,  , , ,  ,  ,    .                 ,   , .

           ,                 .               .       ..  ..,               [2 - .: ..    //    . ., 1979. . 213.].   ( . monos    . norma  )   ,   ,         ,        ,    ,         [3 -  . . 215.].     (  ),   (  ) .   ..  ..,        .                   ,            ,     [4 - .., ..   . ., 1990. .287288.].        , ,      [5 - ., : ..    :    . ., 1999. .4971.].

         .  , .. :  , , ,      [6 - ..     . ., 1909. . 30.].        - .., ,      , ,          ,   ,  ,      ,         ,               ,    ,    ,   [7 - ..   . . I. M., 1910. .160161.].

  ,         ,          .             ,    [8 - .: ..     //  .  II. . 1992. 1. . 50.].          ,       .            [9 - ., : ..  :   . ., 2002. .106138.].             ,  ,  ..,         ,   ,    [10 - .: ..     : ,   //    . ., 1997. .4345;  .      : ,     //  . 1997. 4. . 25.].  ,        ,         [11 - ..           //         ( XI        . . 1822  1997.). ., 1997. . 89.].      -[12 - ., : .  :   : . . ., 2000. .5560.].

                .          ,    ,     .                 ,     ,    (ubi societas, ibi jus),             .         ,          . ,   .  . ,           [13 - . :     :   /  . ... ., 2001. . 329.].

       ,                 ,        ,    .            ,           . ,      ,     ,            .

          ,     ,      -       ,           .        ,   (, )  ,       .   ..,          ,       ,   ,    ,         [14 -      .    /  . ... ., 2001. . 30.].                .  ,       ,       .          ,     .

      ,   ,     ,    ,     , ,  ,        .   ,    ,     ,   ,    .                      .   ..,     ,        .       ,                               ,       ,     ,        [15 - ..    :     :  . ., 1999. .182184.].

         -  ,          ,       ,      ,   ,   .               ,    ,      .                 .                         [16 - ., : ..  . ., 1973. .18083.].      ,     ,  ,             ,     .

    .,         .     ,  ,   ,         ,   .        [17 - . : ..       . ( .   ). ., 1978. .78.].          ,    .     ,        ,                  [18 - .., ..  . --, 2002. . 224.],    .    ,     .              .      ,   ,       [19 - . .  . ., 1994. . 68.].    ,         .

           .             . ,      ,         .         ,     .       ,          ,       (       ).        ,   ,     ,     ,       ,  ,    [20 - ..   . ., 1983. . 8.].                  .

                .   ,                  .  ,   ,     ,      ,      .      ,   1974. ..[21 - ..       // . 1974. 6. .89100.],           ,       ,     ,      .  , ,    ,    ,        (),         ,       , ,      .   ,    ,   ,        ,      ,  , .     ,        .

         ,     ,   .      .,        ,            : , , , ,    ..[22 - . .  , , . ., 1995. . 206.].         -[23 - ., : ..    . ., 2002. .34155.].

          ..  ..,  ,   , ,    ,            .     ,      [24 - ., : ..      (   ). ., 1989. .1517; ..    . ., 1999. .5658.].       .         ?        ?        ,      .   ..,      ,  ,   .   ,   :            (, , ,    ),     [25 - ..    . . 215.].   ,    ,     .               .

,   ,  -          .                  ,      .     .       ,        ?        ,    ,    .  ,     ,  ,       ,     .               .

               ,   ubi societas, ibi jus    .        .      ,             .   ,   ,         ,  . ,         ,     ,      .              ,     .     ,      ,               [26 -  . . 198.].        ,     .          (, , ),            (),  - .              -,    ..     [27 - ..   .   . ., 2001. . 141.].

               (   ),  ( ,  ),    ,         ,  ,     ..[28 - .., ..       ( ) //     . ., 1987. .2627.]        ,    , ,     .  ,   ()     ,   ,  ,      [29 - ..   .        . , 1882. . I. .242244.].

     , ,   .   ,         ,     .        ,              ,           ,    ,      ,   .         .         ,   ,        ,    .

 ,         ,     ,    [30 - .: .., ..    .   //   . 2000. 1. .99100.].        .   ,   ,     ,     ,             .          ( , )     (, , ).               .      ,        ,         .

               VIIVI   ..        ,   (  ,     ,     ),          .         ,   (),  (),   (),        .

       ,      ,  ,   ,     [31 - ., : ..    . . 60.].               .  ,      ,  ..,      ,                ,    ,    .      .        15   (),     40  ()  13  (), ,   17  ()[32 - ..     .     - . ., 1886. . 1. . 111.].

     ,   ,        .   ,                .     , ,    .   ,      ,   , ,     .,     ,      [33 - .: ..  ,      .        . ., 1998. .4143.].

      ,     ,    ,         .          .   ,     ,      .          ,   ,         ,           .

           .     ,  ,      ,   ,          .   ,  ,   ,     ,        ,      [34 - . : ..   . . 160.].  ,           ,       .            ,     ,     .           ໠         .

      ,      .      ,        , , ,       .             .     ..  .  . 123  VI     :            : )     25%           , )       11/2 ,    2%  .., )        셻[35 - ..   .        . , 1883. . II. . 29.]

            .                  .               ?   ,         .              ,     () .          (  4050 ),      [36 - .., ..    .   //   . 2001. 9. . 86.].           .        ,     (, ),   ,       .         ,   .       ,    ,     ; ,        ,       [37 - .., ..    .  . .108109.].  ,    ,               .        ,      .

    ,                ,     .                 ,  .          ,            ,     ,      ,            , [38 - .. :     :   . ., 1999. . 3.].  ,     ,         ,      .   .. :        ,      ,   .         ,     .          ,   ,            [39 - ..       ( ). ., 1905. . 19.].            - ,    ,  ,        ,  ,   .

           ,        .                                 .              ,     ,        .          , ..         [40 - ..     //    :   /  . ... ., 2003. . 6. . 3.].

            ,       ,             .  ..     ( . jus  )   ( . lex  )[41 - .. .        :     . ., 1999. . 3.].         .        ,          .      - ,  ,     .     , ,     .    ,    ,     ,       ,    ..[42 -  . . 4.]      ,      : -, -  .

   - ,   ( . jus naturale   )      : , ,  ,  .  ,            ,  ,      (),      (). ,      :      ,       ,   [] ,  [ ] .     ,     :        ,         ,    ;        :      ,       [  ]   (D. 1, 1, 1)[43 -  : . . /. . ... ., 2002. . I. . 83.].          .  -             , , ,       .       ,         ,       ,      XVIIXVIII.        .,       ,           [44 - .: ..   . ., 2001. . 124126.].            ,         .     - ()     .

     ,          , ,  ,   .      ,           ,    ,      [45 - ..   . . I. . , 1901. . I. . 150.].            ,    .  ,   II        [46 -  . . 151.].   - ,          .        :   ,    [47 - .   : . . .. ., 1899. . 9.]. ,    ,  ,           .     ,       ,   .

  XIX.       ,     .        ,               .     ,       ,           ,           [48 - ..   . ., 1999. . 31.].            ,      .

  -       ,          ,      .                  ,    .          ..  ...                 .       ,         .      ,       .         ,         ,   ,   .    ,      ,                .           ,         ໠  ..[49 - . : ..   . . I.  . ., 1911. . 191.].  ,          ,     .

        ,      . ..,          , : ,   , ,       " ",  9/10           ?   ,       ,        ,       [50 -  . .195196.].       ,    ,        .          ,  ,    ,        ,      .      ,  ,           .           ,         .

       .,  ,         ,     .        ,                ..  ..              [51 - .        . . I. ., 1875. .2526.].      ,         -       ,                  [52 - ..    . . 70.].           ,       ,              .

   XIX.     ,           ().      ,          ,        , ,   ..,   ,   [53 - ..  :   . ., 2000. .6566.].  ,    ,         ,         ,         .          ,     ,     .      , -      ,    ,    ,     ..

   XIX.        ,   .., .., ..  .  , .. ,      ,       ,     ,   [54 - ..   . . I. .281282.].               ,      .

     -  .,           ,  ,    .  .,    .   ,    ,        .         .,  ,       , ,       [55 - . : .-.   : . . / . . ... ., 2000. . 52.].           .       ,         ,     " ",      [56 - .. :     . . 163.].

           .    ,    ,             ,     ,  ,  ,   .           30-   .           ..:   ,      .      ,       [57 - ..   . ., 1949. . 421.].

            .         :       ,          [58 -   :     /  . ... ., 1994. . 69.].                 . ,       ,  , ,  .         . ,   .    .          ,     [59 - .: .    . ., 1910. . 114; .   . ., 1881. . 1. .187188.].

    -    .                . ,      ,         . ..,   , ,     ,         ,     ,         [60 - ..    . . I.    . ., 1898. . I. . 31.].               ,          .   ,    ,        , ,   ? ,    ,                      " ",       [61 - ..   . ., 1999. . 24.].   ,            .

      ,             ,   ,   .       ,     ,  ,         ,   .       -  ., ., .., ..   .      ..,     ,       ,     [62 - ..         . ., 2000. .232234.].           .

 ..     ,           ,   , ,     .                    .  ,         .    ""     ,    ,          ,     ,     [63 - ..     :           . ., 2000. . 103.].       ,     ,      ,         ,        [64 - .-.   . . 55.].

      ,             .     - ,  B.C.,    ..     () [65 - .: ..  . .5761; ..     ? // http://lawfac.narod.ru/; ..  () :       //   . ., 2001. .121135.].    ..,       ,    , -  -[66 - ..     //http://lawfac.narod.ru/.].       ,  ,                        .       :   ,  ,     ,     ,            ,    [67 - . : ..     . ., 1877. . I.C. 204.].

          ,   ,           .     .. ,         - ,       ,     ,      [68 - ..          . , 1919. .34.].

    ,   ,    ,        ,            - .             . .. ,     ,   ,         [69 - ..   :  . ., 2000. . 186.].              ,      .        ,     ,     ,              .




1.2.    ( )


 ,         ,          .  ,             ( ),          .      ,       ,    .          .               .  ,     (Lex Salica),      , ,        ,     .   ,       ,      [70 -        /  . ..  ... ., 2000. . 1. . 239.].

            ,    .             .     - .       ;      ,   ,     ,          ,   ,    [71 - ., -.    : . . ... ., 1999. . 33.].

       - ,             .    ,               . ,              .      ( IV   III   ..)    ,           .  ,                .       - [72 - .:      . . 129.].          .

     .           .        .           ,   ,     ,  ,    , ,     ..

          (,      ,   ).            .        ,          sloka.   ,   ,  ,     ,   ,      ..[73 - ..    .     . ., 1884. .79.]          .   ,           .       ,  ,  ,         [74 - ..       //  :  - .  .  IX. ., 1886. . 62.].        ,      ,    , ,    [75 -  . . 63.].

      ,   ,           ,           ,     .              .                ,     . ,            ,       .   ,  , ,   ,     , ,            [76 - -..     . , 1915. . II. .5260.].

              , ,      . ,                   [77 - ..    . .5960.]. ,    -   ,   ,            ,   .  ,    -         ,    , ,    [78 - ..      . . 61.].  ,              , ,    ()  ,           (   manus injectio).

           .                 mos Romanum ( ),         ,     (,   ) .        ,         (rerum natura).          ,       (mores maiorum)[79 - ..   :       /  . . ... ., 2000. .8385.].  mores maiorum   ,     XII .       , ,        XII ,    jus civile. Co  mos  mores         .

  I.  ..      consuetude,       .            . Consuetude      leges (,   ,   )  mores     jus civile.          :       ,     ,  .          ,      ,      ,   ,  .    ,            酻 (D. 1, 3, 32, I)[80 -  . . 113.].

          ,  ,    ,   .              .   mores       ,   consuetude.            . ,      :  ,     ,    ,     酻 (Gai. 1,1)[81 -   :  XII .  .  . ., 1997. . 17.].       leges  mores       jus ex scripto aut ex  scripto.        (),   ,    : "    ,  " (D. 1, 1, 6, I)[82 -  . . 85.].       :        ,  ,   :     ,    (I. 1, 2, 3).          mores.     ,   . ,   (mores),     (consensus itentium),    (I. 1, 2, 9)[83 -   :   /  . .. ... ., 1998. .1921.].         (. 8, 52, 2)       ,       (ratio)  [84 - .    : . . ... . I. . I.  . ., 1898. . 18.].        .

        .      ,    ,       :    ,    ,  ,   ⅻ[85 - . : ..        . ., 1910. . 17.] ,   ,    ,  ,      .       911.   :          . ,   X.     ,     ,   .            .    ?      ,       ,      ,    .     ..  :      ,    ,               ,     ?[86 -  . . 18.].  ,   ,      .

        ,               (, ,   ).           ????? (),   ,    [87 - ..     :         . ., 2001. . 44.].        ,   ,       (,   ..).      .           .     ,       .             -.         ,             .       .

  ..,        [88 - .: ..    . ., 1908. . 76.].            : 1)   ,    (); 2)      ; 3)        ; 4)     (,  ,    )[89 -  . . 78.].     ,   ,   .

           .        lex salica,    ,   ,      .          .     XIII.  log ()      ,   ,    rettr,     ,     [90 - ..      //    . 2001. . 23. . 207.].

 ,   lex          ,     ,     ,   .  lex salica    ,      .      .               ,              .

               .   ,      ,      ,    컠      ..[91 - ..   . ., 1918. . I. . 269.].   ,        . ,           .  ,      ?????   lex    ,   ,  -. ,           fas   (pvoiq (),   ,   lex.   : Fas ad religionem, jura pertinent ad homines (   ,     )[92 -       / . B..  ... --, 2000. . 89.].

              .    ,   ,     .          .            ,     .            :   :  .       ,    ,   ,      rita,     [93 - ..     . . 8283, 104.].

        (  ).           ,     .      ,   ,   jus,      ,      justitia,  .   :      ,    "".      () ""[94 -    justitia  ,        .],      jus est ars boni et aequi (      (    ) (D. 1, 1, 1)[95 -  . . 84.].

          ,      ,   -    .   ..,     , ,  (),       [96 - ..       . ., 1835. . 15.].         .

           ?      ,       .      ?????    .          ,       ,       [97 - ..        . . 20.].       ,  ?????    . ,              ..              (   ).           .     . 7       ,             [98 - ..     . . 74.].

                       .               .           , ,   ,                    (, ).    ,          ,    ,        .

     ,  ,   .    -       .    ,      ,        ,             [99 - .., ..    .  . . 88.]




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/aleksandr-ivanovich-porotikov/obychay-v-prave/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


   .  :        21  1994. ( .    20  1996., 12  1996., 8  1999., 16  2001., 15  2001., 21  2002., 14  2002., 26  2002., 10  2003. 23  2003.) //  . 1994. 32. . 3301; 1996. 9. . 773; 1996. 34. . 4026; 1999. 28. . 3471; 2001. 17. . 1644; 2001. 21. . 2063; 2002. 12. . 1093; 48. . 4737; . 4746; 2003. 2. . 167; 52 (. 1). . 5034.




2


.: ..    //    . ., 1979. . 213.




3


 . . 215.




4


.., ..   . ., 1990. .287288.




5


., : ..    :    . ., 1999. .4971.




6


..     . ., 1909. . 30.




7


..   . . I. M., 1910. .160161.




8


.: ..     //  .  II. . 1992. 1. . 50.




9


., : ..  :   . ., 2002. .106138.




10


.: ..     : ,   //    . ., 1997. .4345;  .      : ,     //  . 1997. 4. . 25.




11


..           //         ( XI        . . 1822  1997.). ., 1997. . 89.




12


., : .  :   : . . ., 2000. .5560.




13


. :     :   /  . ... ., 2001. . 329.




14


     .    /  . ... ., 2001. . 30.




15


..    :     :  . ., 1999. .182184.




16


., : ..  . ., 1973. .18083.




17


. : ..       . ( .   ). ., 1978. .78.




18


.., ..  . --, 2002. . 224.




19


. .  . ., 1994. . 68.




20


..   . ., 1983. . 8.




21


..       // . 1974. 6. .89100.




22


. .  , , . ., 1995. . 206.




23


., : ..    . ., 2002. .34155.




24


., : ..      (   ). ., 1989. .1517; ..    . ., 1999. .5658.




25


..    . . 215.




26


 . . 198.




27


..   .   . ., 2001. . 141.




28


.., ..       ( ) //     . ., 1987. .2627.




29


..   .        . , 1882. . I. .242244.




30


.: .., ..    .   //   . 2000. 1. .99100.




31


., : ..    . . 60.




32


..     .     - . ., 1886. . 1. . 111.




33


.: ..  ,      .        . ., 1998. .4143.




34


. : ..   . . 160.




35


..   .        . , 1883. . II. . 29.




36


.., ..    .   //   . 2001. 9. . 86.




37


.., ..    .  . .108109.




38


.. :     :   . ., 1999. . 3.




39


..       ( ). ., 1905. . 19.




40


..     //    :   /  . ... ., 2003. . 6. . 3.




41


.. .        :     . ., 1999. . 3.




42


 . . 4.




43


 : . . /. . ... ., 2002. . I. . 83.




44


.: ..   . ., 2001. . 124126.




45


..   . . I. . , 1901. . I. . 150.




46


 . . 151.




47


.   : . . .. ., 1899. . 9.




48


..   . ., 1999. . 31.




49


. : ..   . . I.  . ., 1911. . 191.




50


 . .195196.




51


.        . . I. ., 1875. .2526.




52


..    . . 70.




53


..  :   . ., 2000. .6566.




54


..   . . I. .281282.




55


. : .-.   : . . / . . ... ., 2000. . 52.




56


.. :     . . 163.




57


..   . ., 1949. . 421.




58


  :     /  . ... ., 1994. . 69.




59


.: .    . ., 1910. . 114; .   . ., 1881. . 1. .187188.




60


..    . . I.    . ., 1898. . I. . 31.




61


..   . ., 1999. . 24.




62


..         . ., 2000. .232234.




63


..     :           . ., 2000. . 103.




64


.-.   . . 55.




65


.: ..  . .5761; ..     ? // http://lawfac.narod.ru/; ..  () :       //   . ., 2001. .121135.




66


..     //http://lawfac.narod.ru/.




67


. : ..     . ., 1877. . I.C. 204.




68


..          . , 1919. .34.




69


..   :  . ., 2000. . 186.




70


       /  . ..  ... ., 2000. . 1. . 239.




71


., -.    : . . ... ., 1999. . 33.




72


.:      . . 129.




73


..    .     . ., 1884. .79.




74


..       //  :  - .  .  IX. ., 1886. . 62.




75


 . . 63.




76


-..     . , 1915. . II. .5260.




77


..    . .5960.




78


..      . . 61.




79


..   :       /  . . ... ., 2000. .8385.




80


 . . 113.




81


  :  XII .  .  . ., 1997. . 17.




82


 . . 85.




83


  :   /  . .. ... ., 1998. .1921.




84


.    : . . ... . I. . I.  . ., 1898. . 18.




85


. : ..        . ., 1910. . 17.




86


 . . 18.




87


..     :         . ., 2001. . 44.




88


.: ..    . ., 1908. . 76.




89


 . . 78.




90


..      //    . 2001. . 23. . 207.




91


..   . ., 1918. . I. . 269.




92


      / . B..  ... --, 2000. . 89.




93


..     . . 8283, 104.




94


   justitia  ,        .




95


 . . 84.




96


..       . ., 1835. . 15.




97


..        . . 20.




98


..     . . 74.




99


.., ..    .  . . 88.


