    . 14601730
 


   / Contemporary Western Rusistika
      XVIII          I.         :        ,        .       ,      ,      XVIII   ,    .





 

    . 14601730





 


1.  (. 1400)

2.    (14621533)

3.   (1552)

4.    (15331598)

5.     (15581619)

6.   (16541667)

7.     XVII

8.   

9.  

10.  ;     







      ,   :



 1   https://euratlas.com;

 24    . [Gilbert 1989]   Weidenfeld & Nicolson,    The Orion Publishing Group Limited;

 59    . [Frost 2000]   Pearson Education Limited;

 7     [Stevens 1995]   NorthernIllinois University Press;

 10    . [Konstam 1994],   Osprey Publishing Limited.



        ,     ,    .




 


AAASS     [1 -   ,    (ASEEES) 2010. . .]

CASS Canadian-American Slavic Studies

CMRC  Cahiers du monde russe et sovitique

CSSH Comparative Studies in Society and History

FzOG Forschungen zur Osteurop?ischen Geschichte

JfGO Jahrb?cher f?r Geschichte Osteuropas

SEER Slavonic and East European Review

SR Slavic Review



ݠ ,          

Ƞ  ,    

Р ,     ,    

à   ,    

Ϡ    

Ǡ  

  Р     

Ǡ     

ˠ    ,      

     

   - 

   ,   

Р         







   򻠖 ,               .

頖   , ,  .

堖      .

       ,      .

 ࠖ       .

 ()          .      : , ,  .

ࠖ  ,     ;   1710- ⠖   - .

ࠖ   , ,   ,   ,  .

   .

   - ,    ()  I.

-䠖    ,         .

堖    .  XVI    ,   , XVII堖 .

 堖     XIV XVIII;        .

 ,  蠖  ,    .             .

蠖  ;  ,  .

 ࠖ   ,         - .

蠖   ,    .

   -   ;      .

ࠖ     ,     .

 軠            .

    ,      .

 ( )  ,   , ,   ,  .      .

堖 ,           ( , )       .

    ( ),  1713.

       ,   .  1682.

ࠖ     , ,  .

蠖         ;    .  XVI    .

    I,     17221723.

 ,    ,    .

堖     ;  ,    .

ࠖ    ,      (15651572).

蠖    ,   젖 .

?  ,  ; ,  ?.

   1623      ,     .

 ࠖ     ,      ( )   ( ,     )       .

 砖       XVIXVII,     ( ,  ).

砖  I    .

 ,    -   .

  ()     XVIXVII,   ,  ,     .

   .

   ,   .

 ()      ,     ().

   󻠖     ,           .

   󻠖    (, ,   . .),        .

    .

   .

         ( , ).      .

ꠖ    .

 g?-p? (!)      .

렖 ,    .          ,      ,     ,    -     .  XVXVI    .

 ( )    ,    1649.

  1711 I ,    .

   ,     : ,  ,  .

蠖  ,    ,   ,        (   ).

 蠖 ,     ,    .








I:14501598




















II: 15981697




















III: 16981730















            2007     , 14601730.       ,        , ,           . ߠ    Academic Studies Press (    )    .       ,  ,               蠖       .



, 2022



          ,     .      300  III(XV)   I( XVIII).     ,             . Ѡ1240-         ,     .            ,     .  ,   ,      ,         .         .  ,    XV       ,       .          . ,   ,      -  ,         ,     .

  III    (1478ࠖ  )    ,     .              ,     ,       .  XV? XVI       .        ,     ,    ,      .   젖     ࠖ  ?       .               ,    .  ,   XVII,          ࠖ  ,     ( ,  ),    .

 1730        .       ,       -   .   XVII      ,  I(   ).              ,     .       (17001721)       ,      ( ).                     (  ).  ,      ,     ,      :   ,        ,      ,      ,   (   ) ,   .        XVIII       ()   . , ,              ().        ,      ,     .       ,       ,          .    I   ,        .

     ,  ,          ,     .     (,   I)       (    ?)     .         ,   .       ,         .     ,        .   ,     ,  ,     .

 ,                  . Ѡ 1950-         ,   [2 -   , ,   ,       ,      -   .    .     , 15601660    1955. . .]. .  ,            15501650,      ,         .     :        ,   ;          ,      . -,     ,           .       ,        ,     .  ,, ,  ,     ,           . , ,        ,      ,     ,   . Ѡ ,        ,         .    , ,   (     ?).        , .       ,   . , .        ,  -  ,   ,      .     ,  XVIII         [ 1955;  1991;  1996][3 -      ,  -   ,     . [Rogers 1995].].

,          ,   . ʠ  I     (  )   ,       ,          .

         ,  .          ,     ;        .       -  ,   ,   XVI.   I      : , ,   ,    .     ,     ࠖ    I,  ,      ,     ,   (  )  .    , ,       ,  ꠫  :       ,       ,  ,      .

       .       . ʠXVIII    ,   ,            :     ,          . ,             . ,       ,        .    ,  , ,           ,      .          :  ,          .                  , , ,     .         ,     ,   ,    .          ,   ,        ,            .    ( )    [-]    ,    [Frost 2000: 310].

          .        ,           ,        .   ,   ,  , ,         ,     .   .

  ,      ,     ,  .          ,     ,    .          ,             .            ,        .    1500-                 .    XVI             . Ѡ       ,      ,         .

   蠖    頖          .   XVII      ,    XVI,  ,     .          -  .   ,    .

,     頖    ,               .      ,        ,        .

         .         , ,   ,  ,       . ,    , ,    ,  ,  .             .            ,      ,         .      ,     ,      .         (    ).     ,                ,   ,          .      XIV    ,      , IXVIII        .

       ,         ,     .  ,        ,  ,          .  -         ,    . , ,        ,        ,       ,     [Parker 1988: 2122].       -  ( )         I .         ,    ⠖  ,      .      ( ) ,         ,       .     . ,     , ,  ,       . ,   ,       蠖    蠖   .    ,          .             .

         ,      ,    ,   . - ,      ,        ,   ,          . Ƞ            ,    ࠖ  ,   ,             .    ()        ,   ,      . , ,            ,      ,         .

 , ,    ,        ⠖   ,   .        ( )  ,       ,      .       ,    .    -        ,     .   ,    , 1720-       ,     .  ,   ,   ,         .

 ,  ,     ,      ,       ,   ,   ,     . ʠXVIII          .



  ,   ,     .        ,         .         ,       . ߠ   ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  -,  -   ,   ,     ,      . ߠ    ,         ,      : Muscovy, identity and cultural diversity ( , -, 1993;    (.: -, 1997)); Peter the Great (, , 1997); The Russian army and society (, , 2000); Modernizing Muscovy (, , 2001); Writing military history (, -, 2002) 蠫Lives of old Muscovy (, , 2003).     ,     .        ()   ,         I.       .    .

   ,    . ,      Longman Publishing,    ,     ,    .        (    -        ),             . ߠ  ,      , ,           ,   ,         . Ƞ    ,  ,      .

         .




 I

14501598





 

  , . 1450 








  XV             .  ,    ,    ,   ,   ,       .    ,  ,          800.      ,    , ,   .     -        ,            (XVXVIII).       ,    (),             ,    .   ?        . ,       ,    ,  堖  젖     .     ,      ,    ,    ,  ,     , .

  XV     ,     .    ,   ,   7    [Gohrke 1978: 74].    ,   ,    .    -    ,         .  ,     ,       ,               .         頖   (  ) , ,   ;          - .  XV     ,        :    ,    (    ,       );         .         :  ,      ,       .

     -     ,   . ,         .          ,      ;       ,     .  ,            .

  1450          . -, ,     ,   ,   .  1350-     ,    1400-,       .      ,       ࠖ           ,     .          .  XV             ,   . -, 14301450-      . Ѡ1380         ,     .        ,        ,    ,  ,   .      :    ,      .    II      .

   1462 III        .      . ,     ,   ,   .           . ʠ        ,      .     ,      ,     .       ,      .     ,      . -     : -    ,     ,       ,    .         . Ѡ ,               .   ,          ,                 . Ѡ1450 1520          ,    [4 -    . [Martin 1983: 435453].].         ,     .






 1.   (. 1400) (   https://euratlas.com)



             ,  1385        .     ( 1430)    240  ,     .    ,           .          ,         ,          -.  ,          ,     ,   ,     .  XV      ,  1450.   XV      ,    ,    .

    ,        ,      [5 -     III . . [Ostrowski 2002: 180182].]. ʠ 1400-           ,     .  XV  ,  ,      ,         : , ,  ;  ,        ࠖ  .     ,  ,         .          ,   -        .             .             ,          .

 , 1460     ,         .  ,    ,   -,      .          II.  III,    ,     .




  


                   ,    .      ; ,    ,     .          ,         .       .       ,          . ʠ1460-     ,   ,    15  ,  ,     蠖 ,    III.  ,        ,      頖   ,        ,      [6 - .   ,       XIVXV [Kollmann 1987: 3641].].               .      , , ,      .  ,          ,       ,    ,        ,  .  ,      . ,           ,        ,    .                 .

     :    ,          . ʠ XV     .          ,      .           ,    .                ,              .       ,      ,      .  ,  ,       ,     [Kollmann 1999: 176;  2001].

 ,     .           .   ,         .          ,         [Kleimola 1985: 232258;  1998: 310].  ,      (,   ), 1460-        [Hellie 1972: 26; - 1898: 97].                   .         ,    ,       ()    ()     .

   ,         .       ,         - ,     ,        ,  ,    .    :        ,      ,       [ 1954: 23].      .       ,       ;     . -    ,  , -        ,  .             ,         ,   ,          .

  ,      III,      .  II(  14251462)          ,  .       ,       ,     ,  .                 -  .   IIIII  , 1430       .    ,        15   ,       .   II,      1462       .            .        ,      ,       ,   .    ,      ,      .               .   , ,   ,  ,  II,   III     .       ,    ,       ,                [Howes 1967: 137142].

              .           ;       ,        , -     .          ,    ;          ;   ?     .      III       ,   ,      .            ,    .

 1462 III      ,          : , , ,    .                     ,  , ,     ,       .              .     ,    .    1460- ,        ,   -     .   ,      ,   ,   c .           ,          .




   


 XV         .          ,   ,    .  ,     ,     ,       .           蠖 ,       .  ,    ,       .        ,       .     ,     ,          .                      .  ,          .

 XV      -  .    -         ;       .  , 1460       ,    ,   ,    ,  , ,     ,     .    ,          ,                     .

           ,    :      ,    ,,   .    ,     ,   ,        ,    ,    .       .            ,  ,   .     ,      .

     -  .        ,     ,  ,      .     ,   ,  ,     ,     .       ,   ,            .        ,     : ,      [7 -           [Rorex, Fong 1974].].   XVI,         ,              .                ,    .

       ,      ,      ,    ,    .            ,   -,      .       ; , ,    -   .  ,          ,         ,       ࠖ           .

 XV ,               , ,   ,    ,   .     :     ,   .             ,      .  XV 蠖 ,        .           , ,          .  XV              .        ,         .  , -   ,             XV     .    ,  ,    .  III         .   ,     -, ,       ,       ,        [ 1954: 28, 3335, 38, 40; Hellie 1972: 152153[8 - . : [ 1957: 6265].]].

 1450-       ,      ,        ,   .  ,    ,   ,   .  ,  -   ,   ,  ,      35. ,      [Davies 1999: 148]. ,              ,       -  .

             . , , 1462         -  .    ,    ,        ,   , ,  ,         .          ( ) ,     .           .       ,     ,    . Ӡ -        . ,    ,    ,      .      ,         [Alef 1973: 77][9 - . : [ 1950: 88].].           .     ,      ,                .    , XV              ,         .

     ,      ,        ,     .  ,       ,      .   ,         ,           ,          .  ,          ,        .  , ,          ,     ,         .        14671469.   ,      ,    (   ,     )     ,     [Alef 1973: 88;  1998: 307; Crosky 1990: 59;  1991: 6768][10 - . [ 1972: 98].].          ,         (),  .            ,        .

 ,    ,              .    ,  XV        ,        ,    .     ,   ,        ,    .        ,          .         .      ,    ;  ,  -         ,         ,  ,    [11 - . [ 1966: 18] (  1478).].   ,         ,         ,      .        ,  .       ,    ,        .   ,   , ,    .      ,               ,    [12 - . [ 1954: 40;  1948: 3,117; Poe 1997: 364365].].

 1450       ,   - ?,        . ,            젖 ,  150,      ,    .    ,   XV,       -  .           ,  .             ,    -,         .

 III(  14621505), III(  15051533) ,, IV(  15331584)    (1478ࠖ  )     .  , XVI      ,        .           .    -,         .        ,  1520-      .      ,         ,       .             .   XVI     .     ,     , , -    .   XVI   ,     ,          .

     .       . , 1580-  ?     ,      .  ,          ,                   ,     .    -      ,             .

        .     XV,  XVI ,      蠫,   ,        ,      .         .  1590-             .      , ,       ,     ,          .   -        ,        : ,     .           .

             ,     .     .  ,     , XVI,      ,          ,      [13 - . [Imber 2002: 264281; Thompson 1976: 23].].   ,       ,    . Ѡ             .   ,       .              , 1580-          ,               .

           ,   .  1513              ,    .             .   ,         ,       XVI,    .   ,    ,    ,       ,      .

 XVI             .            ,   .           ,           ,   .             ,      IV       .  ,  ,     XVXVI     . Π,   ,    .




 

    (14621533)








 1485         .      ,                -.      2   3,5 6,5   19  (     XVII).    堖   蠖    19.  ,          ,    XIV,    .          (  ),        . III(  14621505)   III(  15051533)   1513      .        XVI   ,             [ 2003: 62; Brumfield 1993: 99; Ramelli 1976: 130138].

  75     III              .  III  III  .  ,   ,        ,      .     ,     1462,   III1505         .         ,      .         II ,       ,   III       ,         .  1471          ,             -          [14 -    . [ 1955, 2:312318].].   ,   1478-,     ,     ,    ,     . ʠ1490-       .   ,   ,   ,        堖    [Brumfield 1993: 72]. ʠ1523,  ,           .

 -  ,  ,    ,      .  1485     -   ,       .   , III    ,    ,  ,  ,     .          ,   .          III;   III(  15051533)   ,   .  ,             -   頖       .

                  .     ,   . ,            ,    .

,          ,  젖        .                .       ,      ,     -   .         ;        .          (  ,  )      ⠖   .

           ,   40 1480 1519.            ,          .       ,      - .    ,   ,   1480,              ,        .  III  .        -         .                        ,    .            , ,   ,      .           . ,   1475     (),        .          ,           [ 1932: 200204, 217, 224; Khodarkovsky 2002: 7791;  2019; Martin 1983: 443445].     ,   ,  XVXVI      ,       .

 1510-       ,       .           .             :       ,             .  ,  ,  XVI  ,   , -          [Martin 1983: 447; Khodarkovsky 2002: 91100;  2019].  1519      ;        .             .      .           .  ,         .

      -,        .   ,  1522,          - .   ,  1385    ,       ,  ,       .        :     -     ,     ,      .   ,          ,  ,          .                , ,    14921494, 15001503, 1507150815121522.     III     ,  ,  ,      ,     .    ,   14621533,          .







          ,    .        ,       ,      .          .     III,     15  .      ,   ,   ,  .           ,      ,    ,     .     ,    ,       .         ,         ,   ?.            ,      [Howes 1967: 137143].  ,  ,     III.      .     ,     ,   - 蠖     .            .              .          .

   ,             .    젖            .       ,    ,  ,             .           ,   , ,   ,   1530-        ,          [15 -      .. , ,        XV XVI.,  1993 -.].

       III  (     ).              . ,    ,            .    ,            .  1470-    ,   ,    ,    ,      ,    .        ,         ,         .         ,         [ 1991: 141].         -,          ,       .      1479,        .          .              (  ),      .            ,       .     (  ,  )     ,      . ʠ  ,     ,         .

 III    ,    ,        .  1491            ,        .      ,      .         ,            .            .          ,       . , ,  III         ,    ,    .         1533     ,        ,     [Martin 1995: 248; Kollmann 1987: 157; Alef 1986: 164176].        ,            . ʠXVI    ,   -      [Kollmann 1999: 8; 2001;  1993].

   ,        ,        ,   .  XVXVI   IIIIII     .     XVI   -   ,          .           ⠖ ,        ,     . .         ().       ,  ,      ,       .      ,      ;       -   .       ,     .               ,          [Ostrowski 2002a: 5459; Keep 1985: 7778].         .             ,                1463.              . ,  1485 III ,     ,    -                      [ 1947: 301; Alef 1973: 8788, 90, 95][16 - .. , , ,        [ 1988: 293].].

             ,        .                .   ,    ,        ,       ,     .  ,        ,                ,    .     -          ,   .

             .    IIIIII, ,     ;    -   ,         .             . ʠ  ,  1500         ;  III    ,     [Kleimola 1985: 233;  1954: 20].        .     ,               , ,  [17 -  1479    -,   III,            .      ,      .].

 IIIIII         .         ,      .   ,    ()              .   ,            (  )     .       .       젖   ,   . 젖  ,   ,  .          ,    ,        .          ,    .          (    ,   1400-).                   .          , ,       ,    ,    .  - ,           ,         .     ,     ,        ,    .                   .     ,         ,     .

 ,          .  ,           ,   ,    .  III,    III     ,     .      ,   14981499.       III    ,     ,   ,    .  1498-    ,            .        ,  -      ,          .  III  .               ,           ,   ,  .   ,     ,      ,             . ʠ1505      . Π,        ,    ,   ,              -    [Kollmann 1986: 235267; Fine 1966: 198205].

       ,       .      ,         ,       ,       .      III ,             ,       [Kleimola 1985: 235][18 -     . [Kollmann 1987: 144145].].

           ,     .                   ,      .           ,         .    1520-  ,           .        ,         .       .          ()       [ 1986: 43, 96 ][19 -    . [ 1972: 149].].

     ,      .           ,    .                   .  XVI          ,  - .     III      ,      . ,    -      ,      ,       . ʠ1533       .  ,   ,           ,      ,     ,      [Alef 1973: 8687].                 ,        .

      .            ,                 [ 1955, 2:307].         ,        . ,       ,  ,        ,       [Hochedlinger 2003: 9294][20 - .        ,     -  XIX ,               ,        [Smith 1989: 332].].                ,          .

       (     )   ,           ,     .  ,          ,   ,           .   XV     , , ,   ,         ;       .       ,      :   ;      .         ,        [ 1998: 65, 84, 193].  ,          ,  ,     ,    .               ,   .

III             .     . ,  1462,      ,   ,           ;           .     ,       ,   ; 1497   ꠖ   ,        .   ,      ,        ࠖ    ,     [Dewey 1966: 721][21 -     57.].           ,       ,      .

       .      ,   1470,    ,      ,   ,   ,     , ,  , ,    , ,   ,  . III      ,          .  ,       ,  ,     :       ,        ,        .       ,        ,         . ʠ1500    ,        .         ,   ,    ,   ;  ,         . Ѡ      ,   .     ,            ,   .   ,    ,             .

        ,        ,           .                 (       )[22 -     .   ,         III     ,  1523     . .   .  Some observations on the creation and development of the pomeste system in Novgorod during the reign ofIvanIII,   35-       (AAASS) (  ,    (ASEEES) 2010. . .) [Martin 2003]. ..  ,         ,          [ 1980: 150195].]. III  ,           ,    ,      .   ,    - ,     ,  ⠫  [23 - ,  . [Hellie 1972: 21].].

     ,   XVI       -   .        . ,           ,   ,      .   ,       ,    ;         ,       . ʠ  III         ,   .  ,        .     ,          .

         .        ,      ;      ,    ,   .       ,          ,   .       ;    ,    ,        ,   ,     .     .    ,               [Dewey 1965: 2139].    ,     ,   , -       ,     頖      .

 ,   ,             ,           .          ,       ,   .   (),      , ,    ,    .   XV       .    (   )   1470- .       ,       ,   ,     ;   ,   ,     (  ,    . .).         , ,          .           ,      .      ,     ,       ,       [Poe 1997;  1964: 7485;  1966: 18, 21;    1955: 120].

          ,    ,        蠖  . ,     ,     .  ,   III       .  ,   ,     ,    ,    , , III,    ;       .  ,  ,   ,     () ,    ;    ,        ().   ,        III         .

      ,       .     ,     ,              ,  ,     .      ,     ,            . ,         ;      ,      ,     [ 18891893: 16;  1972: 144;  1892: 15;  1885: 95;  1990: 333].

    ,       ,              .              .       -  , , , ,      ( )   [ 1971: 219256].

   IIIIII    ,     ,     ,  .            ,     .




 


    1520-        .  ,                 .  ,  ,           ,           .  ,   ,         ⠖    ,     ,     .

     . ,       ,        . ,        ,  ,     頖     .       ⠖  ,      ,  ,      ,    .        ;              [ 1973: 140148;  2019].        ;         -  ,     ,   ,       [Khodarkovsky 2002: 1617, 20;  2019].          .           ,       ,        .       ,         ,       .

        ,       ,      ,     . , 1501  -         ,      ,  .        10, 1001000.   ,   ,     ()           .     ,      ,    ;  ,      .  1500     -  ,          .       ,   .      15001501     ,         ,       [24 - . . 2,. 1[ 1991].].           1507, 1512, 15211531.           .  ,         -.

  ,  ,   ,  ,       ,     .    .           .     :  ,  . ,    - ,          [Jones 1987: 5556; Rothenberg 1960: 27].  ,   ,    .

     XVXVI    .   , ,   ,    .       ,    ,         [Collins 1975: 259].  ,  ,  ,     , ,  .    ,     ,    . ,    ,            ;          .   ,     .

   ,      [25 - . ,       [Standen 2005: 129174],  . [Grousset 1970].].   ,      ,  ,  ,    .           [Allsen 2002: 265293,  286].      ,        ;  ,   1493      ,   [Collins 1975: 259260].                   .             ,         ,     ,   ,   [26 -    1453 -,    ,      ,     [Martin 1995: 314]. ,      ,  .].

      ,    -        .      ,          .              .    , ,   ,     .     -       .          , ,    ,           . ,      .     ,    ,   ,        ;      , ࠖ    [ 1991: 8687;  1932, 3:208209][27 - . [Standen 2003: 160191]      .].  XV      ,          [ 1986: 168169].  XVI   , ,    ,        -     [ 1885: 7071;  1991: 9091]. , ,        ,  1500-      [28 - ., , [ 18461875, 1:2326( 26)].].   ,   ,   ,    .      [ 1932, 3:205206].       [ 1885: 99].          .

   ,   ,        .  1462       ,      ,       ,       .      ,    1465     ,       [Martin 1983: 438439, 447448].       (   ),    ,      ,        .

            ,         .              .        蠖  蠖   .           ,    ,  ,      [29 - .  [Herberstein 1969: 23;  2008:301303],   [Herberstein 1969: 2526, 37;  2008:307309, 323],  [Herberstein 1969: 3536;  2008:379].].    ,       .      ,        ,      [ 18891893, 1:16].    ,            [ 1885: 99].  ,           ,      ,  ,   ,       ,      .

           [30 -  XVI //  . 1826. .25. .97.].       ,    .     ,  ,    ,       .            .     ,      ;       , :     ,  ..          ,           [Hellie 1972: 29].

.  ,    ,      15171526        , ,       ,    ,     .  ,     ,        ,        .               ,       ( ) 1500 [ 19591966, 3:114; Davies 2004: 10].  1524       ,     .      :   ,   ,    ,       ,     蠫     ,     [Herberstein 1969: 78;  2008: 243, 245;  1909: 44].

          ,            [Ostrowski 2002;  1938: 258259].  ,            ,   . :    ,   ,       ,      ,       .        .   ,     ,         ; ,           .   1462      ,               .

       , ,     ,    ,      ,   .        ,           .      ,         .  -   ,        .   ,     . , III1477           ,       . Ӡ   :       [ 1955, 2;Smith 1989: 3,13, 4043; Herberstein 1969: 7980;  2008;  1954: 35; Hellie 1972: 29].    ,   ,     [ 1909: 68; Smith 1989: 86].         :  ,  ,    .           .        ,    .  ,   ,   III     ,        .      ,             . Ѡ ,       ,       ,    .        ,           . IIIIII,  ,    ,    ,      [Smith 1989: 3,13, 4043].  ,             ,     .

          , XVI          . -,           .       ,    ,        .   ,        , ,   :     ⠖ ,            ,   ,      . ʠXV        .        ,        ,      .   ,      [ 1909: 68;  1954: 29;  1955, 2].  , ,    III       .   , ,    ,      . , , 1469             .        ,       .  1472,      ,        ,           ;     ,   ,      [Alef 1973: 78][31 - ..    ,  1517, . [ 1954: 28].].

 1500          .   ,     ,        .     .      .        ,       ,     .      (-),    .                 1510- ,             . ʠ1518           . ʠ1527     -, , ,  ,         [ 1962: 415].          ,              .  ,       ,   ,    ,         ;        ,    .  ,   ,  ,  ,   [ 1986: 6465;  1887].  ,             - ,   .

      , IIIIII                  [ 1932: 198, 199]. III   -    . ,    ,             .        ,  -       .          ,  ,    .            (  ),   [Hellie 1972: 159; Herberstein 1969: 79;  2008].              ,      [Frost 1993: 6062].     ,     -  ,     .

   .  1460-        .   III1470-             [32 -       1475,     XV    . ..],        .  XV           ,            c   .       ,  .    III      (1478),  (1482)  (1485).  XVI       , , , , ,  .       ,          ,      ,      .  1513 III         [ 1994: 5960;  1954: 3738;  1982: 106;  1955, 2:346; Davies 2004: 8].

     ,   .  1477   ,            .    III[33 -         .         ( ),   ,     1490-            ,   .-.       (1485).]   ,      蠖   ,  , ,   ,     ,      .           ;        ,   .     ,     , , , ,  堖    .  III    ,  .        ,         ,      [Parker 1996: 9; 1972: 97;  1955, 2;,  1985: 132, 134, 142; Ramelli 1976: 130138;  1997: 1418].

   ,    ,         .     : ,          ( ,   ) [Esper 1967a: 187; Tiberg 1995: 232238].                ,      .          , ,     ,    (  )   XV XVI.     ,     .         III III,     ,    ,   ,   [34 -                .].   XVI         .     ,   ,      ,        .            . ,  ,        ,   ,      [ 1972: 143; Smith 1989: 126127;  1955, 2;   1955: 126127]. ʠ1520      ,        .      ,      .                   ,             [ 1972: 144; Smith 1989: 137138].   ,   ,        .         .

       .   III   ,   .        1480,      15041508.  1510 III         1000 [Hellie 1972: 157158; ,  1985: 135].       ,,    ,    .    ,     .    ,               [ 1954: 30][35 - . . 1[ 1911].].

   ,   ,      ,       .         ,        .             .    -     .             -,          -.              1522;               .  -         ,         .  ,        (  )       ,   ,  ,    ;           .  , -         ;     ,         -  .   ,  ,              ,        ,         .

                  ,        XVXVI. -,    ,              .       ,           ,          .                  ,     .

    ,   ,        ⠖   ,   .          .       ,      .        (),    ().   -      ,  .                ,  -  .        ,             .

               .    XVI           ,    ,   .     ,          .         .   ,     , -,  ,     .    ,        .         1650,        ,  ࠖ  .       , -       ,     .   ,         ,             ,     .




 


      IIIIII   :       .             젖   ,      ,     .          : , ,  ,    .      IIIIII-   ,           ,        ,     .  ,         ,   ,   .        ,         .

,  III   ,  ,     ,         .       ,           (  )        ,     .         .        ,        . ,   ,            ,     ;    -      .

           .   XV          ,         III  . Ƞ       ,      .       1460-, 14861487 1490- ,          .       ,         .

 XVI      ,     ,        . III,    ,         .  1506           ,         .    III,            ,      .

       ,     . , ,  ,  ,         ࠖ  - ,         .   III1506  ,        1507,       .  15201523           ;        1523.

       III    ,       .                 .     ,       ;    ,       .  ,         .   [36 -        ,     頖   [ 1999, 2].],    ,         ,        . ,       ,      ,   ,    ,   [Pelenski 1974: 50;  1955, 2].         . -     ,    1524   ,           .    ,   III ,    .   -  15211524    ,    ,    ,  ,   .  1524      ,  ;  ,       III.            ,             [Pelenski 1974: 52].






 2.    (14621533) (   An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Border . .  [Chew 1971])



         - ,   ,   III     .  1500         . Ѡ        ,     ,        ,      ,       .  III           .   ,     :  1520   17 , 堖  .        ,       ,    .

       ,        1519   - .   ,        ,  I      .          :        .      ,        .   ,    100 ,   ,       ,     . I          - (   . . .)    III       .          . ,              .  1522 III     ,    ;       .            ;          [Khodarkovsky 2002: 97100;  2019; Martin 1995: 325;  1973: 141, 145].   ,    -          ,              .        .

,           ,   ,    .        .        ,  -    .

        ;         ,           .     ,         . Ӡ           .  ,    ,         XVࠖ    .  ,     ,         .    ,             ,          ,       .

   ,   (    )       ,     .      ,         .  XVI         ,       [ 1972: 153][37 -   ,        ,      [ 1955, 2].].   , ,  ,           ,     ,   XVI         .  1500-      - .        (  ).     ,   ,     .

 1480 1491        (  )    ;     .    ,    ,          .    ,          .           ,  ,                ,         [ 2010: 131][38 - ..  ,  , ,      [ 1982: 9597].].  ,     ,         .  ,    ,  -    .              . , ,     .    ,     ,       ,      ,   III.     (       )         .

        IV1492 III    .   ,  ,     . ,   , ,   (),        ,     .         ;       .       .  1494    ,          .  III       ,         . ,            ,     .         ,          .        - ,      ,     [ 1955, 2;Alef 1973: 104105;  1982: 97104].

      ,     ,            .  1480      ,         .      1493.   頖 1494[39 -    . . 1112[Urban 2003;  2010].].     ,     , III    ( )      - ,          [Hellie 1972: 158;  1997: 119132].

   , ,       ,      ()    .      ,         .          ,  1496      .       ,   1497      ,    [ 1997: 3245][40 -        ;    ,   [Tiberg 1995: 137].].

         . III       ,     II.  1480-        III;              (  )  . ,  1490-     ,       .    ,    ,        .            [ 1946,II: 7072].

 15001503     . III   :     -  , 堖    .      .  III  ,        .  1500       .     ,       ,            .  ,  III      :      ,              ࠖ        ,      .        .

 1502        .        ,             .       ,            ,     .      ,         ;  ,          .     III             .              ,  1503  -        ,    III        . ,     ,              [ 2010: 131, 229;  1955, 2; 1982: 178196][41 -  . . 8[Fennell 1961].].

      1507    III .           ,   I. ,         III.          .  III           . ,        .

  III    .      ,  1510,       [42 -      ;     ,     ;     151715241526 [ 1972: 121, 123].].         .          1513.                .              .       1514:          [ 1983: 219][43 -        [Herberstein 1969;  2008].].

 ;       .    1514  ,   ,       (.   ); -          ( ).       ,      ; 1517 -    .        ,      .  1519    ;  ,     ,    [ 1955,2].      1521         ,    1522         1534.

 1530         ,              ,         .   -      ;  ,        .   ,           ,    .      , ,    III,              . Ѡ  ,        ,    .    ,         ,      ,       ,       1521.  ,             -     ,    .







   III1533        ,           .        ,      ,          .    ,       ,    ,           .       ,    ,            ,       ;      ,        .              ,    .  ,     ,   ,        ;     ,        .

     ,     .    ,               ;             .  ,           ,            .       (, ,  )       ,   .         ,             ;  ,   -       ,   1533.   ,   ,      ,   ,             .

          堖   .             , ,  -.        (   );    ,  , ,      .         ,   ,               .   ,        ࠖ  頖        ,   . - ,  1522,  ,           .          .

   XVI        .         ,       ,     .        ,     ,      ,    , , ,       ,     .      1533,   III,    ,     .




 

,  








 14 ,      ,  ,   , 1547       IIIIV.       ,     IV,    I,      ,       .       ,       ,     ,     .

IV,     ,    37 1547 1584.    ,           : ,    .     ,       (15621572),            .       ,           [44 - ., ,  Russian History. 1987.Vol. 46. 2,     .    ,     .  [de Madariaga 2005: xxv;   2007].].

,    ,   IV, -       .                  ,   ,    ,     ,  - .  IV    :      1550- ,     ,     .                . ,    IV             .        ,   ,  1558 1582 1590 1595.           :        ,         .

          . ,         ,    ,   .  ,      ; 1565       ,        .   ,      ,   1581            ,       .                  .

 ,         IV  ,      .  1550      ⠖      ,        .  ,        ,           .      XVI    . ,     XVI,       .        ,       ,   (     )  .           ,     .     -          .     IV      ,           .         ,          蠖     .      :           .

      ,              . -,    ,                ,     . IV   ,            .

-, , ,   ,               -  ,     [45 - Π      IV. [ 1909: 6970].].   ,         ,     ,       .           󻠖  , ,     .    ,      ,       .         ,  -.           ,  ?             ,      ;      ,   .   IV  , ,   ,   III.  ,    :    ,    ,       .      : ,    ,   .          ,         .  ,    -        ,     ꠖ   ,        ,      .        XVI        .   ,      IV       ,    .  , ,      ,      ,   ,           ,      [Hellie 1972: 267][46 - . .  ,          . .     , ,   ,       [Hellie 1972: 161; Keep 1985: 60; Brix 1867: 93].].

       ,        , ,      ,   .  IV   4000.    ,  ,    ,       .      ,     .        [Hellie 1972: 267; Esper 1967a: 182183].  XVI          ,           ,    .    150:       ,          .  ,          (  )     ,           .      . ,    IV        [Hellie 1972: 156157;  1954: 100;  1955: 400401].

,            ,           . ,       ,       ,    [47 -          1564    5000    1700018000.  堖    - ⠖    ,   堖     [Collins 1975: 259].].   -   ,  ,       ,        ,        ,      .               IV.

    ,        , , ,   ,    ,       -    .           .               , ,    ,    .  1590-            ,        (15671625)   - (15601620).     ,  ,      .        ,       ,    ;    堖   ,      .    ,        ,             ,    .







       (15331547)     . ,   ,      20    ,   .      ,          [ 1973: 141;  2019; Pelenski 1974: 52].  ,    IV ,      ,        ,    ,    ,  ,            .

           .        IV     .          ,  ,           .  ,  1547,  .    ,          :     ;    [48 - . .. .2. .473475, 477.  . : [  1937: 113115].].     15491550     -,      .  11     ,      .     (    ),                     ,      [49 -             .].               .             ,    .              [ 1955: 355;   1937: 123][50 -           ,       ,       : . .XX. .2. .,1965. .497; .  [  1937: 114].].

       . Ѡ1551 ,   , , , ,       IV. -              .            .    -,   ,       IV,    ,        ;       .  1552        .




 


     IV  ,       .   ,       :        ,         .         ,     ?      .    , ,     ,      . 堖       .

   1550-           .               ,    .          ,   , ,  .    IV   ( )   ;       .   1550-     .         , -, , ,  ; ,   ,           .          ,   ;  ,   ,              .            , ,   :        ,      [ 1887: 36;  1969: 23].

 1550     [51 - ..   ,             15461547 [ 1951: 283284].].        ,         ,   III 1540- .   ,    ,          .  3000     6 ()  500 .      ,      .           ,     4 7 .       .          ,       .     ,      堖    ;      ,   :    , ,  ,   .

     .       ,       ,      .  ,    - -   ,   -;    .                   .   ,      -,       ,       ,       .          .             -   .  ,  ,    ,      .  ,      ,        -.

     .              ,      ,        [Parker 1996: 18]  ,     .   ,      ,      ,  XVII[52 -   , .  .].   (    )          ,        ,                   .

  ,        .          .  ,      ,           . ʠXVI        2000025000 [ 1954: 4650, 8285; Hellie 1972: 162163].

  ,              , ,,   IV     [ 1886: 110][53 - . : [Hellie 1972: 161].].          ,      ,         ,     .  XVI,         ,     ,        [54 - . .XX. .2. .,1965. .519; .  [  1937: 120121].].  ,  ,   ,   1550     ,        ,      ,        [ 1956: 175]. ?                .      ,              ,    ,     ,   IV    ,       .

 ,              .   ,  ,     ,            . ʠ   ,      ,   .      ,    .       ,      ,     ;    -     .  IV  ,    .     堖   ,     堖           .           ,            ,        . -             ,    .        ,   ,   , ,    [ 1954: 8691;  1909: 68, 70;  1969: 2930].

    ,   ,        .    ,                ࠖ     ,      .       ,       .  1571     ,        󻠖     .     ,        ,    .    ,     ,      [ 1905: 4267].        ,      ,         .     ,          [55 -   䠖    ,     XIVXIX.           .    ,     ,     . . .];  ,           .   ,     ,,     ,    ,     : ,   ,       ;        .      .        ,       ,         ,    .  XVI        ,         [ 1954: 8485].

 ,   IV                 .                  ,      .   , ?        .

 IV   ,        ,       .      ,    ,           ,            .  , IV    .      ⠖  ,       .    ,        .      ,      ,     .         ,        [Dewey 1965: 3738][56 - .   1550 [ 1952].].    , IV    ,     ;     . Ӡ      ,  (       1550-)   .   ,   ,  1560- .     ,    [Zlotnik 1965: 253].

     ,  ,   ,      . Ѡ1552,    ,          ,       . Ѡ15   ,           ,       .         ,       ,   .     ,        ,        .   -         ,  ,    . ,     ,  .    ( )   ,    ,        ,      -   [ 1955: 306307, 327330, 338341;  1954: 7582][57 - .  . .II. 85.].       .                 .  ,    , ,      ,  - .  ,             .  ,     -  ,       [ 2004: 39].

 1556    堖  ,         .  ,       100 ( 50)            ,  䠖   .          ,            ,   ,      . ,     ,   ,   .      ,         ,  .   .,     IV ,    [Hellie 1982: 468].          ,  ,    ,         , ,       .      ,     ,     ,           [ 1975: 60;  2001;  1909: 68; Davies 1999: 153][58 -        - ,           ⠫   (  ,      ). .     [Keep 1985: 2934].     .].          ,            ࠖ         .

         ,        .  ,  ,   1540- 1550- . Ѡ1566     ࠖ    ,   , ,       .          :    .      ,   .  -         , ,   [ 1885: 64, 66; Poe 1997: 372375].  ,          .       ,    ,    :    .       .

,    ,      .  ,         ,     ,         , , -     . , , 1550 IV 1000                 .      ,         ,  , . , -                 [59 -   ,        [Staden 1967: 63;  2008].]. ,    ,      . ,        ,        .   IV        .     - ,       ,     1549,        .  , ,   ,       ,        .        ,    , ,   ,  . ,    IV ,     [ 1956: 347348;  1954: 53][60 -        .        XVI  XVII [,  1986: 1011].].

 IV  ,      .   1550      1497,              .          .  ,             ,  ,     ,     [61 -   ,   IV,      [ 1885: 69].].

, 1549     ,      ,  .            ,   -,    .    1566    IV  .




 


        ,   1552 IV        .       .                (),  .          ,     ,   ,    :    ,     -,  .      ,         . Ѡ ,       ,     ,     .        ,    ,  ,     (),            ?

 1552 IV ࠖ    .    ,    ,       .      -    ,  1550-  [ 2004: 2223][62 -  . [  1937: 120].        [Martin 1995: 352; Hellie 1972: 270].].             ()    ;        .      .        ,     ;  ,  IV   ,     .      ,  ,     , .      ,          .  ,      ,    ,    ,      2 1552      [Khodarkovsky 2002: 105;  2019;  1982: 26; Hellie 1972: 162;  1948: 93].

           .         .    1552   ,        .           .        .          (1552)  (1555),    ,   ,   .          ,           .   15531554      ,         .          ,      .          .

             .  1556 IV          . ʠ1558                 ,  1570-     :      .      , IV     젖   .              ,        ,     .        ,    .                ,    .           .           .        .      ⠖ , ,  ,     ,        [Romaniello 2003: 2223; Pelenski 1974: 268;  2004: 130138;  1982: 26, 28, 36;   1937: 157, 168169][63 - .     . Perceptions of Frontiers and Borders in Muscovite History,     AAASS  6 2004.]




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=69503995)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes



1


  ,    (ASEEES) 2010. . .




2


  , ,   ,       ,      -   .    .     , 15601660    1955. . .




3


     ,  -   ,     . [Rogers 1995].




4


   . [Martin 1983: 435453].




5


    III . . [Ostrowski 2002: 180182].




6


.   ,       XIVXV [Kollmann 1987: 3641].




7


          [Rorex, Fong 1974].




8


. : [ 1957: 6265].




9


. : [ 1950: 88].




10


. [ 1972: 98].




11


. [ 1966: 18] (  1478).




12


. [ 1954: 40;  1948: 3,117; Poe 1997: 364365].




13


. [Imber 2002: 264281; Thompson 1976: 23].




14


   . [ 1955, 2:312318].




15


     .. , ,        XV XVI.,  1993 -.




16


.. , , ,        [ 1988: 293].




17


 1479    -,   III,            .      ,      .




18


    . [Kollmann 1987: 144145].




19


   . [ 1972: 149].




20


.        ,     -  XIX ,               ,        [Smith 1989: 332].




21


    57.




22


    .   ,         III     ,  1523     . .   .  Some observations on the creation and development of the pomeste system in Novgorod during the reign ofIvanIII,   35-       (AAASS) (  ,    (ASEEES) 2010. . .) [Martin 2003]. ..  ,         ,          [ 1980: 150195].




23


,  . [Hellie 1972: 21].




24


. . 2,. 1[ 1991].




25


. ,       [Standen 2005: 129174],  . [Grousset 1970].




26


   1453 -,    ,      ,     [Martin 1995: 314]. ,      ,  .




27


. [Standen 2003: 160191]      .




28


., , [ 18461875, 1:2326( 26)].




29


.  [Herberstein 1969: 23;  2008:301303],   [Herberstein 1969: 2526, 37;  2008:307309, 323],  [Herberstein 1969: 3536;  2008:379].




30


 XVI //  . 1826. .25. .97.




31


..    ,  1517, . [ 1954: 28].




32


      1475,     XV    . ..




33


        .         ( ),   ,     1490-            ,   .-.       (1485).




34


               .




35


. . 1[ 1911].




36


       ,     頖   [ 1999, 2].




37


  ,        ,      [ 1955, 2].




38


..  ,  , ,      [ 1982: 9597].




39


   . . 1112[Urban 2003;  2010].




40


       ;    ,   [Tiberg 1995: 137].




41


 . . 8[Fennell 1961].




42


     ;     ,     ;     151715241526 [ 1972: 121, 123].




43


       [Herberstein 1969;  2008].




44


., ,  Russian History. 1987.Vol. 46. 2,     .    ,     .  [de Madariaga 2005: xxv;   2007].




45


Π      IV. [ 1909: 6970].




46


. .  ,          . .     , ,   ,       [Hellie 1972: 161; Keep 1985: 60; Brix 1867: 93].




47


         1564    5000    1700018000.  堖    - ⠖    ,   堖     [Collins 1975: 259].




48


. .. .2. .473475, 477.  . : [  1937: 113115].




49


            .




50


          ,       ,       : . .XX. .2. .,1965. .497; .  [  1937: 114].




51


..   ,             15461547 [ 1951: 283284].




52


  , .  .




53


. : [Hellie 1972: 161].




54


. .XX. .2. .,1965. .519; .  [  1937: 120121].




55


  䠖    ,     XIVXIX.           .    ,     ,     . . .




56


.   1550 [ 1952].




57


.  . .II. 85.




58


       - ,           ⠫   (  ,      ). .     [Keep 1985: 2934].     .




59


  ,        [Staden 1967: 63;  2008].




60


       .        XVI  XVII [,  1986: 1011].




61


  ,   IV,      [ 1885: 69].




62


 . [  1937: 120].        [Martin 1995: 352; Hellie 1972: 270].




63


.     . Perceptions of Frontiers and Borders in Muscovite History,     AAASS  6 2004.


