  .    - . 18281921
   

 


    , ,           .        XIXXX.  ,      ,       .       ,      ,       .               ,        .





 ,  

  .    - . 18281921



 ,  ,2016

  ,  , 2016


* * *


   ,    :

 ,   ,  ,  ,   ,      .

    ,   ,       ,      .   ,     ,     ,        ,       .


      ,  ,      .         ,           ,         , ,      ,   ,       .        .

.. . 

 ,       ;         -     ,      .     , ,             .

 .. 






 

  





 1

  


        .    ,            ,        ,        .           .

         .       ,   ,    . ,   ,     .    ,      ,       .           ,     .            -  .      ,       (    ..         (1919.).  ,       -,    .

        .    ,          .     ,      .        ,        - .             .

         ,        .    ,     ,    .  ,           .      ,   .       :  (5630),  (5198),  (5043)  - (4410)[1 -      () .      :  (4697),  (4958)   (5182).].

  ,      ,   ;      ,     ,      - .

         .     ,     XX.                    .

   - ,      ().         ,             .      (     , )       ,      ,       .   ,             (,  , ),       (       ),           .    -       XVIII.,   ,      ,          ; ,    ,   .

           .                 9,5.          ,      .           ,   ,                 .  ,    ,         .  (- -, - -- ( );    ,    )     ,     .      (- ),    ,   ,      .   X.  ()       .       ,      .

 XIII. ,   ,   ,      ,       -    ,    ,        .  XVIII.             ,     .

        ,            -,      .

     ;       (- ),    ,   ,   ,    (2816),          .      70    ,        ,     ,  .             .

 ,    ,          .   (,  , )       ,      1525  1830       .       ,                .       ,     ,    .  ,  ,    ,   - .

,     ,          -  -.      ,            - .      ,       .      ,       ,     ,                 .          21352440:     ;  ;                 .        (4095)   (5165).

         ,     ,    ,   .      ,       -.

 ,  ,          (   ): -  -  ,   ()   ,   (-).

            ,       -     .     ,          ,    ,    .     (     1830)    ,      .  -         -,   .         ,   -   -  - ( )       ,          (-).

      ,       ,    :      ,       ,    ,    .            ,      .    ,     ,  ,       ,          ,      (, 1855.; , 18771878.).   -      -  (, 1855.)       (, 1877.; , 1916.).

   - ,             ,   ,           ,  -   ,  (     1877/78  1915/16.).

,          ,    ,      ,             .  ,            ,          ,     ,           .     ,       ,       (  ),    .        .  VIVII.    (        )       -     .     VII.                    .

    ,  -  - ,       ,    -.    ( 껠 -),      ,   ,   ,     - (   -), - (  -)    .  -  -   . ,   ,    (-  ),      -  -,    -  .     1636.         .

  -  XVIXVIII.                .     ,        ,              ,       .          .                   .           .

    ,      ,     (- , - ø-,  ),                 . ,       -, , -,      ,  -,      ,           .           ,  .

   ,   , -, -,   ,    XVIII.            .           .    :     ( )           ;   :  ,   ,   ,      -  ( )      .             XIX .

-     ,    ,                   .          - .                  ()        .

         ,      :    .  ,    ,    ,    ,               XXII.     (,   )       .   : ,    ( )      . ,   XV  XVI.        ,    ,    :    - ,            .     ,    - ,     ,         ,  , .

      ,       ,    ,      :   ,      ,  ,       ,      .

 ,          ,       ,  .                    .

  XVI.                 (15691570).             ,              .                .

 1722.        I     .   ,    ,    ,          .             ( ).               .               I.  ,       ,       -           .  1722., ,             .

 3040- . XVIII.                     ,           .   軠  ( ,    ).     ,     ,      ,  ,     ,            ,   ,           .                       ,   -              .                (   )   ,        .

    ,        ,     ,          .

   ,        ,  .       ,   (  ,   )  .    XVIII.   ;     -       ,      XIX.   .        ; ,      ,           ,   [2 -    ,  ,             .].        .                 .  ,          .           ;     ,         .    ,  ,  ,          [3 -         - (1260),      .].      ,       .            ,                .        ,   ,       .

,            ,   ,    ,       .  ,      ,        ..        ,          -             [4 -       ().          - ( ).       (),           (  --,  ).].    ,   -            ,     Turkistan Taribi (1929)    ,      ()    .       ,  -         .

   (-  )   . ,       ,     ,     [5 -      .]  .              ,      .      ,    ,  ,   .

    ,  ,        ,        .     ,  -       .     ,      ,   ,     XIX.                  ,    .

     ,        .         .  , ,  ,   ,  VIIXI.       ,    .    1917.         .

         [6 -   XIX.     700. . ,     -  ,      ,   600. .           500. .     3,         .].        ,      .

       ;      - .    ,       (       ),   ,   ,       .  -        .     ( ,    -,   )     .

  (,   )    ,         VII  V .  . .       ,   -        ,    .

         [7 -    (--)      ,         .    ,      ,       ,  -      ,       .].     .     ,      ,       .       .           ,     ,      .    ;               ,      .            ,          .

 (   )        .   , ,         .     ,       ,   , ,        .

             .

   ,      ,      軠   ,     .     ,    ,     ,       .            .   ,  ,  ;               ,     .      , ,     ,     ,       .    ,  ,     ,   ,        [8 -     ...    .].

         - ,        (   ),       -  .   ()    ,   ,         ,   .                (),      (  )     .     ()       .    ,            (   ),     ,            .

      (        ). ,   ,  ,    ,       ,          .

  ,     ,      ,        .         [9 -  -           .].     XIX.             .  ,             ,       ,    ,     ,     .        ,  ,             .   ,        ,        ,      ( )            ,      [10 -  (1140/41  . 1198),     ,   ,   .       ,          ,      .  (? . 1556),      ,        ,    ,  .].

       ,        ,  .  XV. -        .                   ,          ,   - .            ,    .

,    XVIII.            - ,    ,         .           ,   ; ,                  .          ,          ,        -,       II   [11 - , ,         .]. ,      ,   , ,   ,    , ,             ,   -,          .

      ,   1769  1774.          ,     ,        ,      .           ,            ,        .      (  ,      ,  ,   ),     -   ,  ,   ,     .            (- ).

  -   1774.       . -       .  1783.          ;            .   ,   --     ,    .         ,       .             ,    .  ,  ,            ,   .        ,           .   -  17871791.         .       ,      .          .              -         ,      [12 - ,   .].

   -    XVIII.           ,           ,      , ,   ,    .  ,    ,        .            ,         ,   .

          -- (   () ,     1795  1925.)           .  1795.            ,    ,                .   ,       ,     (),  ()   ().          .    ,     .     ,         . ,   ,        ,      .     II.    I            .         1801.       .

            .

 1812.       ,              ,    ,  -   ,    .        ,           .  -    , ,            .  ,          ,    ,       .

 1813.               .         ,                   .         ,   ,         , ,   ,      .

           50 .

 1921.     -        .               .        ,        .

 1826.        I     ,    ,     ,      .     ,    -  .      ,        ,   1827.    ,         .      ,      ,    ,   (    ,      ),       ,     .

-     ( 30. ),  ,  .    , 15     ,        1828.   ,   .     .

    18        ,      ,   ,     -   .

 ,       .  - ,     1722.,   ,       .     :           ,          ,   .                           ,       (, -  )   ,      .  ,   ,   ,           ,                   .   ,                      .

                     (   ).              .         . ,    XVIII.    ,    ,   1711.          1735.          ,     ,        .   ,     1722.,       ,        .    ,                    ,                 .




 2

-  18281829 .


   -  18281829.      .             ,      .

    , -,          ,   ,  -,        .

   1828.      ,         ,     ,           -.        200.     ,      II         ,        ( ),     .      ,         ,          ,    (- ).    ,    ,      . ,        ,      .

   ,  .  ,      ,         ,     .  [13 -  1744.           ,        .]            ,         .

  -    -       .           ,   -     ,   .

     ,  .     .        2.   ,    5.; 6.   4.     ,           .       30.   10.  .   ,    ,   ,  2.  ,       5.    .    ,    ,        ,    I    XVIII.    .           XVIII.,          .

          XVIII .   ,   ,   ,        (  )    .       -          ,             [14 -  1828. ,     ,           .      40. .       -    -.].

      ,    25-    ,   .                  .           ,       .

       51   , 11   , 17     ,   154 .     60. ,          .      36 , 8  , 13    112 ,    :










*          I.


   ,           [15 -     ..  (  ).      ,    ,   ,    ,       17871791.]    .

      .     ,   ,    ,   ,      ,           .

14        -;     ,        ,         . 17   ʸ [16 - ʸ        . ʸ  黠       . ʸ , ,  ,     , --,  .]              ,           -,    6,5  ,    .       ,        ,   -,       .

         -,   23   ,     .          150 ,      .    400 .

ʸ        ,  .       , , ,   ,  .

   ,       ,    18302440     18. . .      .  ,   ,      ø  ,              .                .           :  -     ,   ,   -   ;  -   ,      ,     ;    ,      - (-)    .

       .     XV.       ,      -        .     -  -,    ,   , ,    .   ,       ,          (),       [17 -        , , ,       .].

    -,                ,          ,   ,  .   ,          ,       ,     ,   ,    -,    -.       ,       ,     ,     -    ( ),     -.  ,     - (    ),    ,         -  .      --      .

        .           -    .   :     -  ,    -    -     ,     -        -  .

               ,         .    ,        ,     ,    ,         .              ,   ,        [18 -   ,      ,     .          .  1021.                I.  1578.  -,  ,          .].

      .              ,   17            .   ,     ,      ,       ,              .

    ,    130,    -. 25     ,      ,      .      300 ,    . ,    -  ,     .      ,   -       2.   40  (15 ).        .

  .           ,        .  ,      [19 -      120- ,    II     ,     ,   19351936.      1941.   .].      , ʸ          ,  ,  -  -,    -.             35. .

      ,    14 .  ,  5. , 3.   3040  (    ,     ),  ,     .              2,5. .     ,     (4   2  ),       .

ʸ           -,        ,      .            (- ) ,       -  .         (        )  .

 7  ,       ,       , 5        ,         ,     .   ,       ,      ,         .

    ,      5.        .   6.    ,   .    ,           ,           .

 13  14    ,      . 15  16       .       ,      4.  .     7  16    1. .

 ,       ,    .                     .

        ,   ,          ,   .

           ,        ,   -     ,       .            - (),    ,      -,   .      ,     60   ;             .

       .   ; ,    ,  .         3.  (    ).        ,      .       .

  1828.   .      18.   7. ,    100 .            , ,        ,    .      2,5.            .

                     .          ,    .

          ,      ,        .   ,   ,     ,    ,     .

  1828.       .             , ,    (     ).   II    ;    ,       .

   ʸ      -,      -  .                .       10. ,              60.,  70 .   -        .      -   .        -   ,          .      ,        ,        ,  -,     ,       .

    .        II  ,      .        ,           3040- . XIX.         ,     ,        .            ,          .

       ,           .  I   .          ;            (  ,      ,      ); , ,     ,   ,  ,    .        ,          ,   .

, ,     , ,  ,       -  ,  .     ,         ,     ,          -.  ,      , -        .     ,      ,          ,         .   ,       ;       ,            (     ),         . ,         ,                .         18281829.;            .  ,             .

         :

)   :  ,       ,   1828.   13. , 5.   68 ;

)            ;

)     .

   20. ,       ,        .               .

         .  ,   [20 -     .   1825.            .],           .            ,  -    .

  1829.   . -      ,     .     12.     3.    .     (    )           ,       .   ,         ;     ,      ,  ,   ,   .     .       ,            ,     .    ,        .

         ,  7.   ,      (   )    ,       .

   -       -,      ,     .           .       ,        .

   -,   50.         -,      ,  -   ,    -.     (    )           .

 (  ,        -)     ,   ,      . 2      ,      8.    . ,      ,         .              .           .

      ,            18  (12.), 12      (6. )  70 .

     ( )   50. ,   30.   .

    ,      -  .  ,   ʸ  ,   ,      .        -[21 -  -      ;      -.],        ( -).  ,   ,      -   -      .         ,             ,         ,    .






 



         ,       .       -,     ,    .           -   65        .  8      ,      ,      (2440),       (30  ),     ,    .

       .     ,  ,   65       ʸ,        .  ʸ     -,        48.

      ,         .  40  ,  ,  ;          -   ,      ,   -,  .     ,  ,  ,        ,   ,  .         -     ( ),   .       ,  .          30.  , , ,   ,           (25),          [22 -    1877.     ,        ,            .].             56,  ʸ,     .

   1829.  -    20.  (     )        .     24 .   2.    -   ,     .  ,    -,   20.    20 ,   15    .    -    ,       -  25  .

   (15 )   ,            ,       .

         .  , ,           -  ,     ,     ,   ,   (2. ).      5.  (  ),     ,   ,     - ( )    . ,        (  )          ,      .   ,    :         -     ,      -  .    ,   ,    ,           .  -,          .  ,           ,         -  .          .

    13     .  14           .                   42     ,          .

   (15 )              -     .   ,     .  , ,       -,    .

15  16      .             .               ,     .

,   ,      .  ,          .       ,     ,      .  ,   ,        -  ʸ  .    ,          ,      . 17     :              ,        -     -  ,             .

18        .          .     15.   5.   .  ,                -  .            ,      .

       (4 ,  ,      20 )   ,        .    ,     (7 , 3      24 ),          .

-      (5. )   .     3 , 1    1    ,          .              ,   ,    ,      .

            ,     (      20.  ).           ,      ,        .   19         .

       ,       ,     .           .       ;      ,            .     ,   .    ,    ,     .  ,  ,      .          -.

,    ,      , ,             .    ,   ,     ,             -.       .

 7        9. , 5.   56 :       ; ,        ; ,       .        -        .       -,       ,      . ,     ;    ,      .          ,        1500  ( 20 ).   -     ,       - .

  1320  1829.      ,           ,    .          300 .   3.    (  -).      ,    60. ,      , ,   ,      .    ,    ,   .

   1829.  ,  ,  .   ,     ,         .     ,   ,      II.              30- . XIX.              .      ;    ,     .     ,       ,            .  ,           ,   ,        ,        .

        .       ,      ,  ,     .    ,       ,        ,    3. ,     .        1920           .         ,         .    ,              .  ,     ,                     .      1516 ,           .    18531856.     ,   19151916.   .

      . 23     ʸ,       ,      ,   -  . 24    -, ,   30 ,  25           150  .  ,   ,              .

          .   ,    ,      ,              [23 -     ,        ,   :  ,              ,    ,       ;             (.   ).].

   ,   , ,       ,       .        ,  -.    ,       .   ,   ,    ,             .      , ,     ,         , 6              (6 ).     ,      .      ( 400 ).          ,      .                        .    ,    ,     .  ,           ,      .               ,   .           ,            .  -   ,      ,      ,    ,            .               .

              .          ,    (11  , 8 , 12 )            (  ),      .

       2 , 6            ,     ,       .      - (2691),     -  ,  130-        . ,           -    ,    .  300   18  (    ).  ,       ,        .     (6.   )    .

  - (      )   6. ,       ,    (1973). , ,      ,       ,    .          ( 6. ),     -  .    :  ,  -         ,      .   , ,    ,        .

      ,    ,         .      ,        ,     ,    ,    ,     .                                 .

    -,   ,          ,           . -  ,  -,     -; ,     ,                 .

     25.   3. ,  70 ,         .       -,   ,  16   ,    600 .

  -         ,          .    ,   ,         .         .          .      ,  ,     .   ,    ,   .      . 28         18281829.

   -          .           ,           .

   ,      -   ,     ,  .        ,   ,       .      .

,         ,     , , ,       ,    ,         .

          ,     ,    ,    ,          ,         25 .           ,    ,       ,            ,   [24 -   ,   XX.     ,       .].

  18281829.          .             ,       .       ,      ,           .  ,  ,     ,                    ,         ,      .       .

  1829.       ,               ,        -      -    . ,   -,      1877  1914.

                .     ,  ,       .          ,      ,               (     19141915.).

   1829. ,                     .            .

  1829.  ,                 .       I     .   ,             -    .    18531856.       (,   )    .   70- . XIX.            18771878.           .  ,  1914.,      ø               .

 18281829. ,    ,          ,        .   ,      ,    ,    ,          .       1829.              .    ,           .      ,    40     ,  ,              ,     .            ,    .  ,       , ,  ,        [25 -    XVI.                  I            .            -     .         ,      .    ,   XIX.  II    ,        .].




 3

  ,      .       18301852 .


  XIX.      (   -)       ,   ,     ,   .        ,    ,          -  .

  1829.     ,     ,       ,   .      1833.,      II    --     .  - ,   -,     ,          .    ,     -   -,              .      30- . XIX.       ,                .            ,        ,     (, 18331841,   , 18421856).                 .

              ,     ,             .       ,       1832.   1834. , ,   ,  ,            .  ,     ,       ,    .  ,      ,        18301840.   ,  ,     1829.        ,     ,      18301832.

,     ,      ,        - .         ,        18301831.          ,     .    ,   ,  ,  -   .              ,  .          ,         .               .

   -  17691774. -       ( ),          (,      ).    50        ,          (         )   .        .         ,       ().              ();             ().

 1830.   -           .  ,    ,        ,            18281829.,    ,       .              ,     .     ,        .      ,          .     .

    ,          ,   .    ,   10.          ,   ,   ,  -  .          3.    .

    ,      ,        ,      .        ,       ,       .      ,         .  ,      ,       ,                    .

 ,       ,              ,     ,          .  ,        ,   ,      ,     .   ,   ,       ,        .

      .               .              ,            ,           .  ,    ,  ,            .          ,        ( )  ,           .         ,           [26 -          .]      ,      -,    .  ,     ,     .

 1837.   , , ,     ,      .        ,                  -  .

      I    ,       .  1837.     :    ,     -,    ,   .          ,    .       ,    ,      .                  .

         ,     .   1837. ,    ,  3.   16 .           .

    1838.         ,         .          ,           .       ,     .      .        ,           .       ,    ,    ,  .

         .  80-    ,  ,    -ʸ.      (1840) ,  ,    ,    .

 1839/40.     .      -   .          .         ,      .      , ,      ,   ,    .

      ;  1840.    ,     .  ,  10   12. ,        .  ,      ,    .       .    .    ,    ,    ,        .   ,     ,     12 ,      .   ,    ,    ,   685  .  ,     ,      ,   .        ,    .     ,   ,     .         ,               18531856. ,   ,       , -, ,         ,  -, - ,      ,    ,  .

 1840  1842.          5. ,          9.  1843.               .      ,   -,       .        12.,         .       ,     ,      .    ,         .       ,    I      V  .            30.    .              .  1845.       .

  ,         .      ;  ,   ;        .          15  ,   ,  ,  ,       ,  ,      .            ,    .      ,        ,     ;     1845.      .

        18.    ,    50 ,                -ʸ. ,   ,               .    ,     ,       .  ,   -ʸ,     . ,   ,     .

    ,        .      ,        .     ;    .     13 ,     ,     30     .   4. ,      200   .

,    ,     ,        - .       ; ,        .

  ,     ,       .     ; ,   ,         ,  ,     ,     .  ,        , ,  ,           .

 18451846.     ,     , , ,    .




 

       





 4

    1853 .


      18481849.       -.   I    ,    .              ,  -    . ,            ,                .

 ,        ,     ,          -            ,      ,   .

     ,              (        1848.),        .      ,     III          .






-   18531856.



    ,       ,    II,       ,    ,                    .

  1853.,    ,    , ,     ,          ,   1       .       ,   ,          (30 ),     .           .

          2030- . XIX.,           ,   XVIII. ( ,    ),  ,     ,      .             .      ,      (   )   ,    ;  ,    ,      .        .

 1837.     100  () ,    ,    ( ),      40   ( ).  1842.        ,   ,  ,   1850.    ,       4 .        500600 ,       250. .     150.    ,       .          72   ,      1853.  .

       ,      ,     .        ;  ,      ,       18481849.,      -           .                .       ,        .

        ,   ,    , ,    ,         .     , ,   ,     .

 -       ,      .

 1853.        .      IV  , , ,    .     1853.     1520. ,    , ,   .

      ,         ,               ,  , ,       .               .

     ,          .  ,    ,     - .         ,    .

    ,        .              ,    ,          .                 , ,  ,      .

 1853.       (, 13, 19, 20  21-),   19-   20-  21-       ,       .             .        ,   ,       ,   ,         23. ,         . ,      ,  ,         .

      ,     .   ,      10. ,        .                 ,   ,     .      ,    ,      .                     ,     ,      .

    .    ,   . [27 -  . ,        ,     .]      -          .     ,       ,      1829.         .

        ,    ,      .  ,      ,         ,   ,   .

  ,    ,  .













   27  28   -,   ,      . ,       .     ,      ( ),            5. .      ,      15.,    ;                 ,     .      -   ,            .    ,   ,    .           ,           .

-,   ,   .   ,      18. ,         ,        .          . 13          ,     -,  5  .    ,    ,    .  ,     ,    ,          ,   .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/pavel-muratov-916277/bitvy-za-kavkaz-istoriya-voyn-na-turecko-kavkazskom-f/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


     () .      :  (4697),  (4958)   (5182).




2


   ,  ,             .




3


        - (1260),      .




4


      ().          - ( ).       (),           (  --,  ).




5


     .




6


  XIX.     700. . ,     -  ,      ,   600. .           500. .     3,         .




7


   (--)      ,         .    ,      ,       ,  -      ,       .




8


    ...    .




9


 -           .




10


 (1140/41  . 1198),     ,   ,   .       ,          ,      .  (? . 1556),      ,        ,    ,  .




11


, ,         .




12


,   .




13


 1744.           ,        .




14


 1828. ,     ,           .      40. .       -    -.




15


    ..  (  ).      ,    ,   ,    ,       17871791.




16


ʸ        . ʸ  黠       . ʸ , ,  ,     , --,  .




17


       , , ,       .




18


  ,      ,     .          .  1021.                I.  1578.  -,  ,          .




19


     120- ,    II     ,     ,   19351936.      1941.   .




20


    .   1825.            .




21


 -      ;      -.




22


   1877.     ,        ,            .




23


    ,        ,   :  ,              ,    ,       ;             (.   ).




24


  ,   XX.     ,       .




25


   XVI.                  I            .            -     .         ,      .    ,   XIX.  II    ,        .




26


         .




27


 . ,        ,     .


