 ϸ     ,    
  


 
      .         ,      ,    ,        ,   ,     .    I  XII  ,      .              ,         .    ,   .





ϸ 

 ϸ     ,    



 .., 2015

   , 2015


* * *


    :      ,  , ,    ,     ,    .         ?

        









                         .                         ,             .    ,   XVIII           ,      ,      ,           .      .                     I    XII.    .,        XII    [1 - .. XII,     . .:  , 2006. 550 [10] . . 5.], , ,    I.

,  ,              - ,   ,   ,     .      .,       ,  ,        ,        ,    [2 - .   1410-.      //    , 2010. 7. .914. . 9.].   ,             ,         ,        .            ,        ,  ,              .

,      ,       .., .., .., .., .., .., .., .., .., .., ..,         ,       I       ,           ,      .                 ,             ,          1698    ,               ,        27  1709- ,      ,       ..   I              ...      ,                   ,         ,           .       ,     ,   - ,       ,           [3 - ..  :   . 17092009. .:   ;  , 2009. 512 . .1428.].        .        ,    -   ,  ,     , ,                 (       ,        :           ,     ,          [4 -   . 17001721. / . ... .:  , 1987. 215 . . 4.]).

        ..,         1  2009 ,  XVIII    XIX.,         ,   [5 - http://www.rusarchives.ru/federal/rgada/.].        -,     .       ,          ...    XIX.       (.., ..),    , ,  ,     , XII  I,    .   ,       -            (     ..,      ..  ..).

     ()           (  1958 ,    ),         ,           ,     .   ,     ,   ..                    .      ,         ,         ,                     . ,    I ,              XII.  ,                  ,             .      ,                  ,             ,               .      -   ,       .       ,        ,      .

  ,         ,                         ,   ,                  .     ,      ,         .

  ,   ,      , ,          .., .., .., .., .., .., .., ...  ,                        ,      .., .., ...               ,           ,     .,  300-      .   ..,      300-   .

  , -,    ,     ,          .   ,           -    ,     XVII    XIX.,  ., ,              [6 - .. 17082008.   .  300-     . .:    , 2008. 208 . .1314.].     ,        XII   ,    19181919.     (Generalstaben: KarlXII p? sl?gfaltet),       ,    ,          . (G.Arteus), . (F.Wernstedt), . (G.Petri), . (E.Tengberg).

 ,    .,                  ,       ,           ,      , ,    ,    XII ,          .

 ,                       .

             ,               -  -     ,     ( ),      ,  ,  . (P.Englund)  .. (,        .     ,     ,   .    .     ,         .., .., .., ..).     ,    ,        (,  ..  ..),   ,        .

  .,   ,             ,    ,     1988 ,        1995 .

 ,      300-      ..  :   . 17092009,          :  .    .         , , ,     ,                     .                   ,            . , ,                               ;             ;              ;       XII,       ,          .

  ,           ,      ,   ,   ,     ,   .          -     :         ,    ,  ,  ,      .   ,    -   ,   .       ,       ,               ,          ,     (   ).

  ,                  ,       .               XII   I,       ,             . ,           ,     ,         ,       ,          .   ,     ,      ,        ,        ,             .  ,        ,         , -              ,        .

         .     ,      ,          ,              ,    ,     ,    .              . ,          ,  ,          .

  ,         ,       ,           . -,  ,      ,  ,           ,             . ,       ,                    ()       ,    .               ,          ,        .    ,             ,              ,              .

,            : 1)             ,      ; 2)        ,        - .

  ,   , ,   ,           ,       ,       ,    ,      (,  , , ,     ..),          (, , , ).      , , -,             ,             . -,  ,        ,     ,         ,    . , ,       8    (~35%   ),           .           ,   ,    :  ,    .

,           ,      ,      ,     .           , , , , ,    ..       ,        ,    . ,        ,       ,        ;         ;         .  ,     ,              . ,    ,       ,      ,     .

  ,  , -,      ,   ,      .           .            ,   ,         ,          ,              (    ,          ,  , ,    ,   ,   ).              .

,              ,             (, , .           󻠖           ,          [7 - ..     - ( :     ) // -    :      (2325  2003.). ., 2004. .7483. . 76.]).                 ,          .            ,                  ,  ,        .            ,    ,    -  ,          .                ,           ,            .            .

 ,                ,        ,             .       ,        .          ,         ,    :

1)     ,              1709 ;

2)      ,    ,           ;

3)                     ;

4)  ,    ,     ,         ,               ;

5)                     .

            ;                 ,    ;          ;        ;              ;            .

            ,      ,         .

     .       .

     ,             :

1)          I   XII,         ,      ,  ,               ,      ;

2)         ;

3)                     ,    ,       ;

4)   ,       ;

5)                       ,      ,      ,                .

            I  XII      ,      ,            ,          .

  ,    ,         ,  .    (,   ,    ,       )                 ,         .         -             ,      .  ,       ,        .

 ,   , ,            (          ),         .  ,        ,                   . , . [8 - . .     . .:   , 1995. 288 . .7677, 153.],           -        .          ,          ,         .

  ,         ,       (   ), ,    ,       : , , , ,  (d, von, ritter, zu, zur).   XVIII    ,   ,     ,     ,      .

       ,       .

            ,     ,      ,              1709 .

    ,           ,       .     ,          .            ,    ,            .

  ,             , , -,            (         , , , , ,     8.   ,      , ,    ,   1707     ,  . ,       [9 - ..  . XII   . .: , 2000. 192 . . 170; .. . . . 222.]); -, XII         ,      XII; -,              (  -  ),     ,      ,    ,       , ,    ; -,  ,      ,   ,         .

     ,                  .           ,              .




 1.    





1.1.     .      


  25-  ,    XII     1707              I (    1706     (, Altranst?dt)      II).      (Dresden)   ,         ,            (Steinau),  - ,      .         (Posen),        ,    1708      ,     .          4345  ,          (    16200  18000  , 12250   8450 ,  3000 -   ,  2000    500  1000 ,        ,        [10 -  .: .. . . . 7; .. . . . 222; .. . . .278280.]),            ( , . indelningsverket)[11 -    ,          ,         ,   .  ..],      (. varvarde).    ,   ,    (    6    [12 - .. . . .170179.]).  , ,                 ,                .

        (12  [13 - .. . . . 170; ..        / ... .:   һ, 2002. 656 . . 367.]).

   ,   ,   (Kurland,    ,       -   )     11  16.        ;          1315.     ;     8.     ;     -     16.      I     .       100.         (  7580.  )   15.  [14 - .. . . . 59.].

   ,    I        ,       1698 .         58  6770.         (26    38.,  30    33.,   71. );  (            )  50.   -   (25       47,5.,  5    4.,   51,5. );   ,       (. Derpt, Dorpat,   )  7.      (6  ,    );       , ,            35.   ;  2025.            [15 -  .: .. . . . 16; ..     . .:       , 1947. 640 . . 143; .. . . .4344; .. . . .180182.].        130. , 35.    25.    (    ..,      1709    100. ,      [16 - .   i    XVIII i    . i . : i .., 1905. 680 . . 133.]).

 ,           1701       220.      ,   1705    100.,   1710   75.,        1701  1713.       120. [17 - Tincey J.Blenheim 1704. The Duke of Marlboroughs masterpiece / Campaign // OSPREY Publishing, 2004. 141. 96 p. P.1718.].        1711       118.   ,         80. [18 -  .:   . 17001721. . 106.].



  .,                ,              II   ,     [19 - .. . . . 122, 124125, 128129, 132133, 140141.].                  ,    -- .   XII            . ,              ,           ,      .               ,        -    (             910. ),         ,         (    ,            23  ,               ).

 ,         ,     ,          III,      (SigismundIII Wasa, . ZigmundIII Waza),      .  ,         ,          ,      -   .  ,         ,              ,        II   .       ,     .

                   .     , ,      ,            ,      ,    ,  ,   .

  ,                .         ,     1707    1708.            (     1707             , XII                        . (Angus Konstam) ,            1940 ,        ,        [20 - Konstam A.Poltava 1709. Russia comes of age / Campaign series // OSPREY MILITARY, 1995. 34. 96 p. P. 32.]);         (   )      ;         ; ,        ,     ,   ,   ,          -.

       , , , , , ,     ,      1709 ,     ,    ,     .    ,              ,    ,        ,                 (          1920          , ,    ,    ,  60       200300    [21 -  .: .. . . . 268.]).    ,                  ,  1   ,   .       ,           ,     ,              .

 ,        ,    1709       XII     .  -            (              ,    ,   , , :  [22 -  ..  . .:  . 1981. 200 . . 17.]);    -,                   (,      ,     1708 );              (   )     (Heinrich Goltz,  ,  ,      ,     (. Danzig, . Gdansk),     1707 ).

       ,  11  1709               .   1703      :        [23 -  .: ..         (    16971710.). :  , 1986. 296 . . 222.].              ().

         (,  1500  )    ( 500  )       ,        ()[24 -  .: .. . . . 174; .. . . . 414, 420.].     27           ( )  8.             XII  .                 ,            ,    (- ),   3.            , , [25 -  .: .. . . . 177; .. . . . 405.].       ,        ,   [26 - .. . . . 381, 410.].

  .,  -    ,          ,       ,               [27 - .. . . . 179.].     ,    -    ,          ,     ,         ,     XII  .

         1707  ( 10.      ,             1707   ,    (Kalisch)[28 - .       XII     ,      ,       / . ., . . . //  , 1844. 6. .1105. . 17.]),                    (Ernst Detlof Krassow),    I  (StanislawI Leszczynski,    ),    -II.                        ,          .   ,                 .

   , ,        ,        I   XII,         ,     .   -        ,           ,  ,         ,     [29 -  .:      . .IX (- 1709 ).  2- . . .:    , .1, .-. 1950.; .2, . 1952. 1621 . .117118, 135 (. 1).].

  ,           (       -,     ,   1706            ,    ,  1708       ,                    [30 - ..   . 16981725:   ( ,  48) /  . ... .: .  , 1977. 112 . . 99.],             [31 -        ,      ,             , ,             ().  ..],            )       (   ),      ()  (),        ,     (, , ,     ())     ,   ,   14 [32 - ..    /  . . ... .:   һ; .: , 2001. 848 . . 252.] (         ,  ,       ,   1708            500 ,     ;    - ()            (  ),        ,     ,       ,   16-   ,   ).

,        23  1709 :       ,       ,       ,  ,    , ,  ,    (  ,         :   ,  ,              , , )[33 -  .:      . .IX (- 1709 ). . 191, 192 (. 1).].    ,        ,     ,            1708 [34 -  : .. . . . 425; .. . . . 243.].         ,     ;  ,      ,      ;      .

  I          (  ,      20. [35 - .. , 1709: . . /... .:   һ, 2003. 192 . . 106.]),    ,        ,    1709                (         88,5.   ,    [36 - .. . . .168169.]; ,  ,           6. ,           , , ,     ,        (, )      ,  34.   ,         8    -  )[37 - .. . . . 126, 127; .. . . . 105; .. . . . 182; ..      . .: , 2000. 528 . . 183.].      --  ,  -    ,          ()       (),          ,    ,   ,                  ,    [38 - .. . . . 92; .. . . . 201; .. . . . 229; .. . . .280281; .. . . . 176, 196.] (    ,          ,      67.   ,    1709 ,    ,       4. [39 -  .:      . .IX (- 1709 ).  2- . . .:    , .1, .-. 1950.; .2, . 1952. 1621 . . 581, 582 (. 2).]).               1709    (,   )[40 - ..   . 3- . .: . , 1990. 448 . . 241.],                ,       1000  (          ,   1710         - ,       ( , Mauritz Vellingk,        )). , . ,       ,      ,   XII,      ,          ,               [41 - .. . . .229230.] (,     ,   . ..).

22        ,          (, Sandul Kolza, Sandul Kolka)       (Otto Wilhelm Klinckowstr?m,      1709         II,  ,     ).  ,      XII,          [42 - .. . . . 218.],     ,            .    -   ,                        ,     .

 ,      ,   -      ,      ,          ,      [43 - .. . . .225227.].  ,    ,            -,   12  ( ,          ,      ),       ,     .            () -.      5,5.       10.  .           XII,      ,     .         -  ,              ,             ,    ,      ( ,    ,        ).



      ,              [44 - .. . . . 224, 228.] (        (Daniel Krman),       1708 ,             ,    , , ,     ,       ,           ,  XII  ,        ,               ,    [45 - .  / . .., .. //  , 1976. 12. .93111.  .: ..      . .103104.]).        ,    1704       -  (. Lemberg, . )          ,     [46 -  .:    (   ) /  ..,    ...  2- .  1. .: , 2004. 632 . . 248.] ( ,          ). ,  ,  -II,     XII,    .  1708         ,      ,    ,    1708      -     ,        -.            1708 ,   ,      .  -       ,        40. ,     XII           [47 -  .: ..         //     -  ,     . ., 2010. . IX. .6479. . 68, 75.] (         ,            ).                      ,            .



 ,               ,          .

       ,    ,         ,  ,            ,    ,     ,  ,       .                           ,    ,                .            ,     ,            ,    ,              .   , ,     (  67. ,    ),  40%    ,        ,       ,       ,    ,    ,        [48 - .. . . .155156.].

  ,   .,             ,    ,  ,         [49 - KonstamA. Poltava 1709. Russia comes of age. P. 95.].    ,        ,       .




1.2.    


  .,          ,       :

1)            (- 1706 );

2)   , ,  , ,      (   1708 );

3)     200-    ,     (   1708 );

4)             (  1707 );

5)           (  17071708 )[50 - .. . . . 94.].

  ,                    ,                  . ,    ,      ,        .

   ,     1706      (),  -   (),       ( ),     ,          ;    ()   ,        [51 -  .:    (   ).  1. . 275.].  ,  ,   ,  ,  ,  ,    ,  [52 - .. . . . 37.].          ,          ( ),   . ,  ,     (        ,    ,   ,    ,          )       1708         (   ,       (),    )[53 - .. . . . 185.].              300400 ,       ,    ,       [54 - .. . . . 203, 235, 320.].

   XII      (, Gustaf Adlerfelt,     ,      1740    ),  ,     ,        1012 ;              (Carl Piper),     , ,        78   ;    ,    , ,              [55 - .. . . . 92; .. . . . 232, 239.].   ,      ,  ,           ,    ,         ,      ,   .                   20  (1       7 ,   7,47,      10),   1708     ,       ,      ,    (              ,          [56 -  .:      . .620621 (. 2).]).



   .,        ,       ,        [57 - Konstam A.Poltava 1709. Russia comes of age. P. 9.].              ,         ,    ,   , ,   .          ,         .             XII,                ,         .      ,   ,         1812  1941.

     -                    .     ,     ,         . ,   II              ,  ,      ,       ,    .  I    ,           18131814.          III,    (Jozef Joffre),    (Paul Gindenburg)    (Erich Ludendorff). ,       ,   ,         ,                  ,            ,            [58 - .     19141918. .: , .: , 2005. 800 . . 150.].

,              -  (, . Adam Mikul? Sieniawski) ,    (. Elena Alzbeta Lubomirsk),     , ,   ,  [59 - .  . .:  , 1993. 448 . . 202.] (     ,       ,       ).        ,       ,     -   ,   ,            .

, ,  ,       ,      230    ,          .        ,          (Erich Manstein)  ,      1943        ,     ,    .       [60 - ..    . .: , 1980. 672 . . 362.]:        .    ,     .           .       .     ,    .   ,  ,     ,  .         ,    1707     - 1708 .

    1943           2030-   ,        -    ,  ,    ,      [61 - .   / . ., .. .:    һ; .: Terra Fantastica, 1999. 896 . . 573.].    ,   ,       ,        1950      .    ,   ,       ,        XII,    , , ,        .

  ,   - ,  XII     ,    ,            .                                   (       ,      -    [62 -  .: .. . . . 39.]). ,   1711 ,     ,   -II             ,    , ,  ()  [63 -   . 17001721. .106107.] (              [64 - ..   .  . .: , 2001. 384 . . 64.]).   - 1709                .   -          ,          ,      ,           ,     1709        .             ,            ,       ,        [65 -  .:    (   ).  1. . 385.].



        ,       ,  23  1708     ( )  ,            (3 )[66 -  .: .. . . . 198, 199; .. . . . 243.].   ,       ,               ,       , , ,   .

   .   ,     ,        1706       [67 - .. . . .94102.].        150    -    ,           ,      ()  ,         . ,              ,          , ,     ,      .  17071708.       - .

          ,               ,   XVIXVII.              .  ,       -           (Adolf Hitler),               :  ,  ,   ,  ,    (  10  11  1943      [68 -  .: .., ..  . .: , 1970. 400 . .328329.]). ,                   . ,            17061708.        ( ,   ,    .       XVIII     [69 -  .: . . . .646669.]),   ,              (.            ,       ,   ,      ,  ,                ,   ,            [70 -  .: .. . . . 99, 100, 116.]).

 ,                 ,       ,    - .               I,         ,             ,          (,     ,  ,       ,  ).    ,        ,       .,         .

   .,    ,      ,        [71 - .. . . . 100.].   -      (, Axel Gyllenkrok, Gullenkrook,          ,   1709    ,        , , ,        ),                          [72 - . . . .1030.].    ,       ,       ,       ,        .         ,      ,      (       -      - ,       ).     ,      .

              ,     ,    .             ,    ,        .  ,      ,        .  ,    ,     ,     ,     ,  ,  ,       ,                          .



               ,           3035. ;              84.,     30   3   ,      ,  1720   36,6.,   1724   38.   ,         40. ;   ,  ,   .,  6  1709     ,     91. [73 -  .: .  . . 1. .:   һ, 2001. 480 . . 277; .    ..        .   .  . .:  ; ., 1997. 896 . . 699; .. . . . 521.].  ,         ( ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,    .)        ,   ,     .

       ,  ,                         ,       ,      [74 - .. . . . 301.].      ,               .       ,         ,                 .              ,             . ,                ,   .

   ,         ,            12    2. ,   ,        (   , . vallacks,   ,         1702 ,    ,             [75 - .      // .  . . 2. .:   һ, 2001. 480 . . 154.]).    ,    1708             .         -     300 ,  ,        ,         XII        .

   1708         ,              35.   ,        5055. [76 - Konstam A.Poltava 1709. Russia comes of age. P. 34.].                 ,     ,      ,   ,       .  ,     ,          -         ,         ,       ,    .

  ,   1708        (),           ,    (      :     ,    ,      ). 6         .   ,          (Axel Sparre)            ,      ,             6,5.     1,5. .        8 ,    6   ,          [77 -  .: .. . . . 384.].           , 15                .

       10   ,  [78 - ..           // :  250-  . . . .: .  , 1959. .2162. . 42.].                 ,        ,        .

   ,   XII             ,        ,      ,    (, 30    ),          () .         ,     ,      ,     ,    1707 [79 - .. . . . 110.],    ,    ,           (         ).

          .  ,                   .  ,    ,   ,       ,       ,   ,      .  ,            ,   . ,    -          1708  (        ),    , ,      ,      ,       ,     [80 -  .: .. . . . 103.].

,      ,  ,       (   1708 )   (   1709 )                ,           (,    , 24  1709                            [81 -  .:      . .IX (- 1709 ). . 222 (. 1).]




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/petr-bukeyhanov/kak-petr-pervyy-usmiril-evropu-i-ukrainu-ili-shved-pod-poltavoy-23590403/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


.. XII,     . .:  , 2006. 550 [10] . . 5.




2


.   1410-.      //    , 2010. 7. .914. . 9.




3


..  :   . 17092009. .:   ;  , 2009. 512 . .1428.




4


  . 17001721. / . ... .:  , 1987. 215 . . 4.




5


http://www.rusarchives.ru/federal/rgada/.




6


.. 17082008.   .  300-     . .:    , 2008. 208 . .1314.




7


..     - ( :     ) // -    :      (2325  2003.). ., 2004. .7483. . 76.




8


. .     . .:   , 1995. 288 . .7677, 153.




9


..  . XII   . .: , 2000. 192 . . 170; .. . . . 222.




10


 .: .. . . . 7; .. . . . 222; .. . . .278280.




11


   ,          ,         ,   .  ..




12


.. . . .170179.




13


.. . . . 170; ..        / ... .:   һ, 2002. 656 . . 367.




14


.. . . . 59.




15


 .: .. . . . 16; ..     . .:       , 1947. 640 . . 143; .. . . .4344; .. . . .180182.




16


.   i    XVIII i    . i . : i .., 1905. 680 . . 133.




17


Tincey J.Blenheim 1704. The Duke of Marlboroughs masterpiece / Campaign // OSPREY Publishing, 2004. 141. 96 p. P.1718.




18


 .:   . 17001721. . 106.




19


.. . . . 122, 124125, 128129, 132133, 140141.




20


Konstam A.Poltava 1709. Russia comes of age / Campaign series // OSPREY MILITARY, 1995. 34. 96 p. P. 32.




21


 .: .. . . . 268.




22


 ..  . .:  . 1981. 200 . . 17.




23


 .: ..         (    16971710.). :  , 1986. 296 . . 222.




24


 .: .. . . . 174; .. . . . 414, 420.




25


 .: .. . . . 177; .. . . . 405.




26


.. . . . 381, 410.




27


.. . . . 179.




28


.       XII     ,      ,       / . ., . . . //  , 1844. 6. .1105. . 17.




29


 .:      . .IX (- 1709 ).  2- . . .:    , .1, .-. 1950.; .2, . 1952. 1621 . .117118, 135 (. 1).




30


..   . 16981725:   ( ,  48) /  . ... .: .  , 1977. 112 . . 99.




31


       ,      ,             , ,             ().  ..




32


..    /  . . ... .:   һ; .: , 2001. 848 . . 252.




33


 .:      . .IX (- 1709 ). . 191, 192 (. 1).




34


 : .. . . . 425; .. . . . 243.




35


.. , 1709: . . /... .:   һ, 2003. 192 . . 106.




36


.. . . .168169.




37


.. . . . 126, 127; .. . . . 105; .. . . . 182; ..      . .: , 2000. 528 . . 183.




38


.. . . . 92; .. . . . 201; .. . . . 229; .. . . .280281; .. . . . 176, 196.




39


 .:      . .IX (- 1709 ).  2- . . .:    , .1, .-. 1950.; .2, . 1952. 1621 . . 581, 582 (. 2).




40


..   . 3- . .: . , 1990. 448 . . 241.




41


.. . . .229230.




42


.. . . . 218.




43


.. . . .225227.




44


.. . . . 224, 228.




45


.  / . .., .. //  , 1976. 12. .93111.  .: ..      . .103104.




46


 .:    (   ) /  ..,    ...  2- .  1. .: , 2004. 632 . . 248.




47


 .: ..         //     -  ,     . ., 2010. . IX. .6479. . 68, 75.




48


.. . . .155156.




49


KonstamA. Poltava 1709. Russia comes of age. P. 95.




50


.. . . . 94.




51


 .:    (   ).  1. . 275.




52


.. . . . 37.




53


.. . . . 185.




54


.. . . . 203, 235, 320.




55


.. . . . 92; .. . . . 232, 239.




56


 .:      . .620621 (. 2).




57


Konstam A.Poltava 1709. Russia comes of age. P. 9.




58


.     19141918. .: , .: , 2005. 800 . . 150.




59


.  . .:  , 1993. 448 . . 202.




60


..    . .: , 1980. 672 . . 362.




61


.   / . ., .. .:    һ; .: Terra Fantastica, 1999. 896 . . 573.




62


 .: .. . . . 39.




63


  . 17001721. .106107.




64


..   .  . .: , 2001. 384 . . 64.




65


 .:    (   ).  1. . 385.




66


 .: .. . . . 198, 199; .. . . . 243.




67


.. . . .94102.




68


 .: .., ..  . .: , 1970. 400 . .328329.




69


 .: . . . .646669.




70


 .: .. . . . 99, 100, 116.




71


.. . . . 100.




72


. . . .1030.




73


 .: .  . . 1. .:   һ, 2001. 480 . . 277; .    ..        .   .  . .:  ; ., 1997. 896 . . 699; .. . . . 521.




74


.. . . . 301.




75


.      // .  . . 2. .:   һ, 2001. 480 . . 154.




76


Konstam A.Poltava 1709. Russia comes of age. P. 34.




77


 .: .. . . . 384.




78


..           // :  250-  . . . .: .  , 1959. .2162. . 42.




79


.. . . . 110.




80


 .: .. . . . 103.




81


 .:      . .IX (- 1709 ). . 222 (. 1).


